Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, đặc biệt là Việt Nam đã tham gia vào các Hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới với phạm vi điều chỉnh rộng, bao gồm hầu hết các lĩnh vực quan trọng của nền kinh tế trong đó có sở hữu trí tuệ. Để đáp ứng yêu cầu của các FTA thế hệ mới, Việt Nam đã xây dựng hệ thống văn bản quy phạm pháp luật tương đồng và phù hợp với cam kết. Trong đó, sửa đổi, bổ sung Luật Sở hữu trí tuệ và ban hành các văn bản dưới luật để hướng dẫn thực thi.

Trong những năm qua Việt Nam đã thực thi có hiệu quả pháp luật sở hữu trí tuệ tuy nhiên vẫn còn đó những bất cập trong quá trình thực hiện. Vì vậy, Trung tâm Hỗ trợ Hội nhập quốc tế Thành phố Hồ Chí Minh (CIIS) tổ chức Hội thảo “Thực thi pháp luật Sở hữu trí tuệ - Thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong bối cảnh hội nhập quốc tế” vào ngày 24 tháng 07 năm 2024. Hội thảo là diễn đàn giúp các doanh nghiệp có sự quan tâm trao đổi và thảo luận góp phần nâng cao nhận thức của doanh nghiệp về tầm quan trọng của sở hữu trí tuệ và hỗ trợ doanh nghiệp trong việc xây dựng chiến lược hoạt động hiệu quả hơn trong giai đoạn tiếp theo.

Với chủ đề “Vai trò của sở hữu trí tuệ trong việc thúc đẩy đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp”, Ông Trần Giang Khuê, Trưởng Văn phòng đại diện Cục Sở hữu trí tuệ, Bộ Khoa học và Công nghệ tại Thành phố Hồ Chí Minh cho biết cùng với toàn cầu hóa, các Hiệp định thương mại tự do mang lại các lợi thế cho chúng ta như là mở rộng thị trường, hợp tác kinh doanh, đổi mới thể chế, khoa học công nghệ, đầu tư. Song song với đó là những nghĩa vụ dành cho doanh nghiệp, cùng với những tranh chấp trong hoạt động thương mại, đặc biệt là về vấn đề sở hữu trí tuệ. Theo đó, sở hữu trí tuệ là một trong những nội dung quan trọng trong 17 mục tiêu phát triển bền vững của Liên Hiệp Quốc (SDGs). Những người tạo ra sự thay đổi trên toàn thế giới đang thúc đẩy những hoạt động đổi mới sáng tạo để đạt được các mục tiêu phát triển bền vững và xây dựng một tương lai bền vững, tốt đẹp hơn cho mọi người. Đổi mới sáng tạo là việc tạo ra, ứng dụng thành tựu, giải pháp kỹ thuật, công nghệ, giải pháp quản lý để nâng cao hiệu quả phát triển kinh tế xã hội, nâng cao năng suất, chất lượng, giá trị gia tăng của hàng hóa. Để bảo vệ những thành quả đó, quyền sở hữu trí tuệ được xác lập, hay nói cách khác sở hữu trí tuệ khuyến khích cá nhân, tổ chức hoạt động đổi mới sáng tạo. Có thể nói sở hữu trí tuệ là trung tâm để giải quyết những thách thức toàn cầu mà con người phải đối mặt và là chất xúc tác mạnh mẽ cho sự tăng trưởng và phát triển của xã hội. Ông Khuê cho rằng điều cốt lõi mà một doanh nghiệp có giá trị cao cần có là xây dựng được thương hiệu, uy tín và tích hợp các tài sản trí tuệ vào sản phẩm của mình. Tài sản trí tuệ có giá trị trao đổi và là phương tiện hiệu quả để quảng bá, nâng cao uy tín, sức cạnh tranh cho doanh nghiệp.

Hình ảnh: Ông Trần Giang Khuê, Trưởng Văn phòng đại diện Cục Sở hữu trí tuệ, Bộ Khoa học và Công nghệ tại Thành phố Hồ Chí Minh

Trên thực tế các vụ tranh chấp về vi phạm quyền sở hữu trí tuệ có rất nhiều khó khăn trong quá trình giải quyết, công tác bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ mặc dù có nhiều nỗ lực nhưng vẫn không tránh khỏi tình trạng vi phạm ngày càng tinh vi, phức tạp. Vì vậy, hệ thống pháp luật luôn cần hoàn thiện liên tục để theo kịp sự phát triển của xã hội. Về vấn đề này, Ông Võ Hưng Sơn, Phó Giám đốc Trung tâm Thông tin và Thống kê Khoa học và Công nghệ, Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh đã giới thiệu những điểm mới mà ông Sơn cho là nổi bật nhất của Luật Sở hữu trí tuệ năm 2022 sửa đổi bổ sung một số điều của Luật cũ, có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 01 năm 2023.

Thứ nhất, về đăng ký nhãn hiệu:

- Bổ sung quy định cho phép bảo hộ dấu hiệu âm thanh làm nhãn hiệu nếu thể hiện được dưới dạng đồ họa.

- Bổ sung các dấu hiệu âm thanh không được bảo hộ làm nhãn hiệu.

- Bổ sung các quy định về các nhãn hiệu không được bảo hộ: hình dạng vốn có của hàng hóa, đặc tính kỹ thuật của hàng hóa bắt buộc phải có, dấu hiệu chứa bản sao tác phẩm.

Thứ hai, về đăng ký kiểu dáng công nghiệp:

- Sửa đổi định nghĩa về Kiểu dáng công nghiệp

- Yêu cầu đối với đơn đăng ký kiểu dáng công nghiệp được sửa đổi theo hướng đơn giản hóa, cụ thể: (i) Bản mô tả không cần mô tả KDCN và phạm vi bảo hộ, (ii) Loại bỏ yêu cầu về điều kiện đối với phần mô tả KDCN.

- Người nộp đơn có quyền yêu cầu công bố muộn đơn KDCN.

Thứ ba, về đăng ký sáng chế: Bổ sung định nghĩa sáng chế mật.

Hình ảnh: Ông Võ Hưng Sơn, Phó Giám đốc Trung tâm Thông tin và Thống kê Khoa học và Công nghệ, Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh

Trong chuyên đề “Thực thi quyền sở hữu trí tuệ đối với đăng ký nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp, sáng chế tại Việt Nam” do PGS.TS Từ Diệp Công Thành, Giám đốc Trung tâm Sở hữu trí tuệ và Chuyển giao công nghệ, Đại học Quốc gia TPHCM khẳng định việc sử dụng bằng sáng chế một cách chiến lược có thể cải thiện lợi nhuận, xây dựng thương hiệu giúp doanh nghiệp trở nên khác biệt, so với các đối thủ cạnh tranh, tạo dựng niềm tin và lòng trung thành của người tiêu dùng. Vấn đề về bảo vệ tài sản trí tuệ hay quyền sở hữu trí tuệ cũng có thể là thách thức do chi phí tốn kém và nhiều thủ tục hành chính. Nhất là doanh nghiệp Việt Nam khi tham gia vào hoạt động thương mại quốc tế chưa thật sự chú trọng đến việc bảo vệ tài sản trí tuệ của mình.

Những lợi ích của doanh nghiệp khi bảo vệ tài sản trí tuệ của mình trong hoạt động thương mại toàn cầu: (i) Tăng vị thế cạnh tranh trên thị trường: việc sử dụng các đối tượng sở hữu công nghiệp đã được bảo hộ giúp củng cố vị thế cạnh tranh trên một thị trường mới như thị trường nước ngoài. Việc đăng ký bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ sẽ giúp cho các doanh nghiệp hiểu rõ các tài sản trí tuệ mà doanh nghiệp mình đang nắm giữ, hiểu được những đặc tính sáng tạo của sáng chế của mình, kiểm soát được tình trạng sử dụng nhãn hiệu của mình tại một số quốc gia từ đó có thể giúp cho các hoạt động quảng cáo, tiếp thị sản phẩm được hiệu quả. (ii) Tránh các hành vi xâm phạm quyền có thể xảy ra: việc có một sản phẩm mới phát triển tại thị trường nước ngoài mà có lợi thế cạnh tranh thì việc bị các đối thủ khác sao chép hoặc làm hàng giả, hàng nhái là điều sớm muộn sẽ xảy ra. Nếu doanh nghiệp có kế hoạch bảo vệ tài sản trí tuệ của mình sớm và bài bản sẽ hạn chế được các hành vi xâm phạm, thậm chí ngay cả khi có hành vi xâm phạm xảy ra thì doanh nghiệp cũng có căn cứ để xử lý hành vi vi phạm. Bên cạnh đó, những khó khăn của doanh nghiệp khi bảo vệ tài sản trí tuệ của mình trong hoạt động thương mại quốc tế: chưa xác định các loại tài sản trí tuệ đang nắm giữ và về cơ chế bảo vệ; không tìm hiểu về hệ thống pháp luật sở hữu trí tuệ của Việt Nam và các quốc gia, quốc tế; vấn đề nhập khẩu song song trong thương mại quốc tế.

Qua những phân tích trên PGS.TS Từ Diệp Công Thành đề xuất một số giải pháp như sau:

Một là, kiểm tra tình trạng đăng ký và sử dụng các đối tượng sở hữu công nghiệp tại Việt Nam, quốc gia có kế hoạch mở rộng thị trường.

Hai là, lựa chọn cơ chế đăng ký xác lập quyền phù hợp.

Ba là, xây dựng điều khoản về tài sản trí tuệ trong hợp đồng thương mại.

Bốn là, có kế hoạch quản lý tài sản trí tuệ trong nội bộ doanh nghiệp.

Cuối cùng, chủ động bảo vệ tài sản trí tuệ của doanh nghiệp bằng các biện pháp công nghệ.

Có thể khẳng định, việc quản lý và bảo vệ tài sản trí tuệ trong hoạt động thương mại của doanh nghiệp đóng vai trò quan trọng, bên cạnh việc đảm bảo quyền lợi cho doanh nghiệp khi tham gia vào các giao dịch thương mại quốc tế mà còn tránh những tranh chấp, kiện tụng có thể xảy ra trong lĩnh vực này. Từ đó, nâng cao vị thế, trách nhiệm bảo vệ tài sản trí tuệ của mỗi doanh nghiệp khi tham gia vào thị trường quốc tế.

Hình ảnh: PGS.TS Từ Diệp Công Thành, Giám đốc Trung tâm Sở hữu trí tuệ và Chuyển giao công nghệ, Đại học Quốc gia TPHCM 

Đối với hầu hết các quốc gia, tài sản trí tuệ được xem là giá trị cốt lõi tại mỗi doanh nghiệp. Nhiều doanh nghiệp đã nhận thức tầm quan trọng và khai thác hiệu quả quyền sở hữu trí tuệ, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp trên thị trường. Với nội dung về xác lập quyền sở hữu trí tuệ nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong bối cảnh hội nhập quốc tế, Ông Chu Bá Long, Giám đốc Công ty Tư vấn Khoa học Công nghệ An Phát; Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Câu lạc bộ Doanh nghiệp khoa học và công nghệ, Hiệp hội Doanh nghiệp khoa học và công nghệ Việt Nam đã đánh giá mặc dù các doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm tỷ lệ lớn tại bất kỳ nền kinh tế nào, nhưng hiện nay họ cũng đã có ý thức mạnh mẽ hơn trong việc bảo vệ tài sản trí tuệ và xây dựng hình ảnh thương hiệu của mình. Dù vậy, việc xác lập và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ không bao giờ là dễ dàng. Qua việc đúc kết kinh nghiệm từ một số dự án, sản phẩm mang lại lợi ích lớn cho doanh nghiệp mà ông đã tham gia tư vấn, ông đã rút ra một số lưu ý cho doanh nghiệp, như là cần chủ động xây dựng chiến lược bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ phù hợp để bảo vệ tối đa các tài sản trí tuệ và khai thác hiệu quả các quyền sở hữu trí tuệ của mình.

Về phía Ông Lê Trung Hiếu, CEO Bambi Hana đã có những chia sẻ về hành trình khởi nghiệp đầy cảm hứng của mình. Với xuất phát điểm làm việc tại công ty bia, ông Hiếu đã thành lập công ty đầu tiên về hệ thống lọc nước, sau đó ông tiếp tục thành lập công ty với sản phẩm nước ion kiềm được ứng dụng trong các sản phẩm hoa tươi. Các sản phẩm của công ty ông Hiếu đều là những dự án nghiên cứu khoa học đã được bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ thông qua bằng sáng chế. Nhờ có hoạt động đổi mới sáng tạo mà sản phẩm được sử rộng rãi trong nước và xuất khẩu đi nhiều nơi trên thế giới. Hơn thế nữa những sáng chế của ông còn được chuyển giao công nghệ và doanh thu tăng khả quan theo thời gian, do mang lại hiệu quả cao và không gây nguy hại cho sức khỏe người tiêu dùng, góp phần nâng cao thị phần ngành hoa Việt Nam.

Hình ảnh: Quang cảnh hội thảo

Nguồn: CIIS

Từ khóa: sở hữu trí tuệ, đổi mới sáng tạo, hội nhập kinh tế