Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Tự chứng nhận xuất xứ là một cơ chế chứng nhận xuất xứ phổ biến và được áp dụng tại nhiều quốc gia phát triển trên thế giới trong những năm trở lại đây. Nhiều hiệp định thương mại tự do giữa các quốc gia trên thế giới đã đưa quy định để áp dụng cơ chế này đối với hàng hoá xuất nhập khẩu lưu thông trong khu vực mậu dịch tự do đó, nhằm mang lại lợi ích thiết thực cho doanh nghiệp cũng như thúc đẩy hoạt động thương mại giữa các quốc gia. Tuy nhiên, cơ chế tự chứng nhận xuất xứ còn tương đối mới mẻ với Việt Nam. Việt Nam mới chỉ biết đến cơ chế này trong thời gian 10 năm trở lại đây khi các nước thành viên ASEAN bắt đầu đàm phán và thực hiện chương trình thí điểm về tự chứng nhận xuất xứ đối với nhà xuất khẩu đủ điều kiện trong khuôn khổ Hiệp định ATIGA.

Tự chứng nhận xuất xứ là cơ chế cho phép nhà xuất khẩu được tự chứng nhận xuất xứ cho sản phẩm của mình mà không phải đi xin chứng nhận xuất xứ từ một cơ quan có thẩm quyền cấp chứng nhận xuất xứ. Với cơ chế này, trách nhiệm chứng nhận nguồn gốc xuất xứ hàng hóa sẽ chuyển từ cơ quan chuyên trách sang doanh nghiệp. Doanh nghiệp phải chủ động khai nhận xuất xứ cho hàng hóa của mình, nhưng đồng thời cũng phải chịu trách nhiệm về tính xác thực của việc khai nhận đó.

Ngày 01 tháng 06 năm 2022, Bộ Công Thương ban hành Thông tư số 10/2022/TT-BCT sửa đổi, bổ sung một số Thông tư quy định thực hiện Quy tắc xuất xứ hàng hóa trong Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN. Theo đó, một số nội dung được sửa đổi, bổ sung Thông tư số 19/2020/TT-BCT về thực hiện thí điểm tự chứng nhận xuất xứ hàng hóa trong Hiệp định ATIGA sẽ mang lại thuận lợi hơn cho doanh nghiệp. Ngoài ra, ngày 14 tháng 02 năm 2023, Bộ Công Thương ban hành Thông tư số 03/2023/TT-BCT sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 22/2016/TT-BCT ngày 3 tháng 10 năm 2016 của Bộ Công Thương thực hiện Quy tắc xuất xứ hàng hóa trong Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN.

Ông Huỳnh Minh Vũ, Phó Giám đốc phụ trách Trung tâm Hỗ trợ hội nhập quốc tế Thành phố Hồ Chí Minh cho biết: Khóa đào tạo Chứng nhận xuất xứ hàng hóa là một trong những chương trình mà Trung tâm Hội nhập quốc tế TP.HCM được Bộ Công Thương chỉ định là đơn vị tổ chức. Kể từ năm 2017 đến nay, Trung tâm thường xuyên tổ chức các khóa đào tạo, thu hút đông đảo sự tham gia của doanh nghiệp. Bên cạnh đó, ông nhấn mạnh một trong những vấn đề cốt lõi của doanh nghiệp xuất khẩu là làm sao để tận dụng được các ưu đãi thuế quan trong các hiệp định mà Việt Nam đã tham gia.

Hình ảnh: Ông Huỳnh Minh Vũ, Phó Giám đốc phụ trách Trung tâm Hội nhập quốc tế Thành phố Hồ Chí Minh phát biểu khai mạc Khóa đào tạo

Ông Vũ Hùng Thịnh, Phó trưởng phòng – Phòng Xuất xứ hàng hóa Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương đánh giá Việt Nam hiện nay là nước có nhiều hiệp định thương mại tự do. Và trong mỗi hiệp định, các quy định về quy tắc xuất xứ đều có sự khác biệt nhất định. Để được hưởng ưu đãi thuế, bên cạnh việc sản phẩm của doanh nghiệp cần đáp ứng những điều kiện nhất định, doanh nghiệp cần nắm rõ quy định của từng loại C/O mà sản phẩm sẽ xuất khẩu sang thị trường đối tác. WTO có riêng một Hiệp định về Quy tắc xuất xứ hàng hóa, và cơ bản các FTA đều căn cứ vào quy tắc xuất xứ của WTO làm nền tảng. Về lý thuyết, nếu doanh nghiệp nắm vững được các quy định này thì có thể áp dụng một cách thuận lợi. Đồng thời, tùy từng Hiệp định mà doanh nghiệp cũng cần lưu ý một số điểm để tận dụng một cách tốt nhất lợi thế cho mình.

Bên cạnh đó, làm thế nào để doanh nghiệp tận dụng ưu đãi từ xuất xứ hàng hóa ông Vũ Hùng Thịnh cũng làm rõ các khái niệm hàng hóa có xuất xứ, xuất xứ thuần túy và xuất xứ không thuần túy, phương pháp xác định xuất xứ hàng hóa về các nguyên tắc cộng gộp, chuyển đổi mã số hàng hóa, tỷ lệ linh hoạt De Minimis,v.v…

Ngoài ra, ông cũng lưu ý doanh nghiệp điểm khác biệt về cơ chế kiểm tra xác minh trong hai thông tư của Bộ Công Thương: Thông tư số 39/2018/TT-BCT được ban hành nhằm kiểm tra, xác minh xuất xứ hàng hóa xuất khẩu trước và sau khi cấp C/O; và Thông tư 38/2018/TT-BCT nhằm kiểm tra, xác định xuất xứ hàng hóa xuất khẩu và nhập khẩu trước và sau khi làm thủ tục hải quan. Có 2 cơ chế kiểm tra xác minh: (i) G2G - gov to gov đây là cơ chế có trong hầu hết các hiệp định. Theo đó, cơ quan hải quan, thuế, chống gian lận thương mại, chính phủ tại nước bạn đề nghị kiểm tra xem lô hàng. (ii) G2B – gov to bus đây là cơ chế chỉ tồn tại trong Hiệp định CPTPP, cơ quan hải quan liên hệ trực tiếp đến nhà sản xuất kiểm tra hàng hóa.

Đặc biệt, ông cũng đã hướng dẫn các học viên cách thức cụ thể các bước thực hiện và tra cứu trên Hệ thống quản lý và cấp chứng nhận xuất xứ điện tử - eCoSys. Đây là một hệ thống dịch vụ công online của Bộ Công Thương, mang lại nhiều thuận lợi cho doanh nghiệp trong việc khai báo, giảm thiểu thời gian xử lí và cấp phép hồ sơ. 

Hình ảnh: Ông Vũ Hùng Thịnh, Phó trưởng phòng – Phòng Xuất xứ hàng hóa Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương trình bày tại Khóa đào tạo

Bà Nguyễn Thị Trọng Nghĩa, Phó trưởng phòng, Phòng Quản lý Xuất nhập khẩu khu vực Thành phố Hồ Chí Minh, Bộ Công Thương cho biết hiện nay Việt Nam có hai cơ chế chứng nhận xuất xứ: tự chứng nhận xuất xứ cho nhà xuất khẩu đủ điều kiện, và cơ quan có thẩm quyền cấp chứng nhận xuất xứ. Bà Nghĩa đã làm rõ cho doanh nghiệp quy trình tiếp nhận và xử lý hồ sơ của doanh nghiệp yêu cầu đề nghị tự chứng nhận xuất xứ hàng hóa. Theo đó, khi doanh nghiệp có hồ sơ đề nghị tự chứng nhận xuất xứ, cơ quan có thẩm quyền sẽ kiểm tra mặt hàng mà doanh nghiệp có yêu cầu theo các bước từ hồ sơ đến cơ sở sản xuất. Nếu đạt yêu cầu, cơ quan có thẩm quyền sẽ cấp một mã số tự chứng nhận xuất xứ khi đó doanh nghiệp vừa là nhà xuất khẩu vừa tự cấp chứng nhận xuất xứ cho hàng hóa của mình.

Sau khi doanh nghiệp có quyền tự chứng nhận xuất xứ thì vẫn có quyền yêu cầu Bộ Công Thương cấp chứng nhận xuất xứ. Ngoài cấp C/O theo hình thức giấy, còn có cấp C/O điện tử nội địa, cấp C/O điện tử hoàn toàn. Ngoài ra, Bà Nghĩa cũng lưu ý một số lỗi sai doanh nghiệp thường mắc phải, đặc biệt là công ty thương mại không có cơ sở sản xuất vẫn phải khai C/O là “ không có cơ sở sản xuất”,v.v....

Hình ảnh: Bà Nguyễn Thị Trọng Nghĩa, Phó trưởng phòng, Phòng Quản lý Xuất nhập khẩu khu vực Thành phố Hồ Chí Minh, Bộ Công Thương trình bày tại Khóa đào tạo

Ông Trần Ngọc Bình, Trưởng phòng – Phòng Quản lý Xuất nhập khẩu Khu vực Thành phố Hồ Chí Minh, Bộ Công Thương cho biết để được hưởng các ưu đãi đặc biệt về thuế trong các hiệp định thì hàng hóa xuất khẩu vào nước đối tác phải đáp ứng được điều kiện về quy tắc xuất xứ. Trong mỗi hiệp định có những đặc điểm riêng nhất định doanh nghiệp cần lưu ý, chẳng hạn như tự chứng nhận xuất xứ trong form EUR.1, doanh nghiệp có quyền tự chứng nhận xuất mà không cần tham gia Khóa đào tạo bắt buộc nếu lô hàng không vượt quá 6000 EUR. Mặc dù vậy, vẫn còn một số doanh nghiệp chưa thực sự nắm rõ các quy định dẫn đến chưa tự tin trong thực hiện quyền tự chứng nhận của mình. Cùng với đó, ông cũng hướng dẫn chi tiết các tiêu chí xuất xứ hàng hóa và tiêu chí hàm lượng giá trị khu vực (tỷ lệ nội địa hóa). Hơn nữa, ông cũng phân tích sâu các yếu tố cộng gộp, gia công chế biến, một số yếu tố trung gian như nguyên liệu, nhiên liệu, vật liệu đóng gói và bao bì có được tính đến hay không khi xác định xuất xứ của hàng hóa.

Ông Bình nhấn mạnh, cùng với xu hướng tự do hóa thương mại là tình trạng phòng vệ thương mại ngày càng chặt chẽ. Các quốc gia sử dụng phòng vệ thương mại khi một hàng hóa từ nước ngoài nhập khẩu vào trong nước quá mức cần thiết gây thiệt hại nặng nề và ảnh hưởng tới ngành hàng trong nước. Biện pháp phòng vệ thương mại phổ biến hiện nay là thuế nhập khẩu bổ sung hay thuế phòng vệ, thuế chống bán phá giá, thuế chống trợ cấp. Xử lý phòng vệ thương mại cũng dựa trên cơ sở quy tắc xuất xứ. Mỗi quốc gia thành viên xem xét đánh giá và tự đặt ra quy tắc xuất xứ hàng hóa không ưu đãi làm cơ sở áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại. Do đó, nếu doanh nghiệp xuất nhập khẩu không nắm vững quy tắc xuất xứ ngoài việc không tận dụng được các ưu đãi thuế còn có nguy cơ bị áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại hay xấu hơn là bị áp lẩn tránh thuế phòng vệ thương mại. Vì vậy, nắm vững các quy tắc xuất xứ để hưởng được các ưu đãi thuế quan và tránh tình trạng bị áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại.

Hình ảnh: Ông Trần Ngọc Bình, Trưởng phòng – Phòng Quản lý Xuất nhập khẩu Khu vực Thành phố Hồ Chí Minh, Bộ Công Thương trình bày tại Khóa đào tạo

Trong phiên thảo luận ôn tập, ông Vũ Hùng Thịnh và ông Trần Ngọc Bình giải đáp những câu hỏi về xuất xứ hàng hóa cũng như một số lỗi trong tự chứng nhận xuất xứ hàng hóa mà các doanh nghiệp đang gặp phải. Các học viên cũng có những chia sẻ những tình huống thực tế gặp phải trong chứng nhận xuất xứ đối với hàng hóa xuất khẩu sang thị trường nước ngoài. 

Nguồn: CIIS

Từ khóa: chứng nhận xuất xứ, quy định mới, xuất khẩu