Hiệp định thuận lợi hóa thương mại của WTO và vai trò của nó đối với Việt Nam

Với tư cách là một thành viên đầy đủ của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), việc Hiệp định thuận lợi hóa thương mại (Hiệp định TFA) của WTO mới được ký kết đòi hỏi Việt Nam phải thực hiện minh bạch hóa, tạo thuận lợi và rút ngắn thời gian thực hiện các thủ tục hải quan – với các nghĩa vụ cụ thể và bắt buộc.

ftaEU

TFA là gì?

TFA (Trade Facilitation Agreement) hay còn gọi là các điều luật thuế quan toàn cầu (global customs rules) là hiệp định được ký kết dựa trên nguyên tắc đồng thuận của 160 quốc gia thành viên WTO – bắt đầu đàm phán từ năm 2004 với mục tiêu (1) tạo thuận lợi thương mại, đảm bảo cân bằng giữa thuận lợi và tuân thủ luật pháp; (2) thúc đẩy việc vận chuyển, thông quan hàng hóa; (3) đẩy mạnh sự phối hợp giữa Hải quan và các cơ quan khác; (4) nâng cao hỗ trợ kỹ thuật và xây dựng năng lực.

Cấu trúc của TFA?

Gồm 3 phần, với các điều khoản chi tiết như sau:

Phần 1: Gồm 12 điều liên quan đến các biện pháp kỹ thuật:

- Điều 1: Công bố và tính sẵn có của thông tin

- Điều 2: Cơ hội góp ý, thông tin trước khi có hiệu lực và tham vấn

- Điều 3: Quy định về xác định trước

- Điều 4: Các thủ tục khiếu nại và khiếu kiện

- Điều 5: Các biện pháp khác nhằm nâng cao tính công bằng, không phân biệt đối xử và minh bạch

- Điều 6: Quy định về phí và lệ phí của/ hoặc liên quan đến nhập khẩu, xuất khẩu và xử phạt

- Điều 7: Giải phóng và thông quan hàng hóa

- Điều 8: Hợp tác giữa các cơ quan quản lý biên giới

- Điều 9: Vận chuyển hàng hóa chịu sự kiểm soát về hải quan đối với hàng nhập khẩu

- Điều 10: Thủ tục liên quan đến nhập khẩu, xuất khẩu và quá cảnh

- Điều 11: Tự do quá cảnh

- Điều 12: Hợp tác hải quan

Phần 2: Gồm 10 điều liên quan đến việc đối xử đặc biệt và khác biệt:

- Điều 13: Quy định chung

- Điều 14: Phân nhóm cam kết ABC (các nước thành viên tự quyết định)

- Điều 15: Thông báo thực hiện nhóm A

- Điều 16: Thông báo thực hiện nhóm B và nhóm C

- Điều 17: Cơ chế cảnh báo sớm (gia hạn thực hiện nhóm BC)

- Điều 18: Thực hiện nhóm B/C

- Điều 19: Chuyển đối nhóm B/C

- Điều 20: Ân hạn áp dụng DSU (chỉ nhóm A)

- Điều 21: Hỗ trợ kỹ thuật và xây dựng năng lực

- Điều 22: Xuất trình nhu cầu TACB cho WTO

Phần 3: Gồm 2 điều liên quan đến thỏa thuận thể chế và điều khoản cuối cùng

- Điều 23: Các thỏa thuận thể chế (Ủy ban TF của WTO/Quốc gia)

- Điều 24: Điều khoản cuối cùng (Các điều khoản có tính bắt buộc; Các nhóm cam kết ABC là phần hợp thành của Hiệp định)

TFA và tác động của nó đến Việt Nam

Theo ông Đậu Anh Tuấn, Trưởng Ban pháp chế, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) - việc TFA được ký kết sẽ mang lại cho doanh nghiệp trong nước nhiều lợi ích:

Lợi ích từ cải cách thủ tục hải quan: giảm được thời gian, chi phí giao dịch, chi phí cơ hội, nhân lực và rủi ro… khi thực hiện các thủ tục hải quan.
Các nội dung của TFA trở thành tiêu chuẩn bắt buộc để cải cách thủ tục hải quan trong nước, do đó doanh nghiệp sẽ được hưởng lợi từ các tiêu chuẩn về minh bạch hóa (Đối với quy định đã có: doanh nghiệp được quyền biết đó là thông tin gì, được công bố ở đâu; Đối với quy định sắp có: doanh nghiệp được quyền bình luận, được quyền có thời gian chuẩn bị để thực hiện quy định mới; Đối với các vấn đề chưa hài lòng: doanh nghiệp được quyền khiếu nại ở đẩu…) hay các tiêu chuẩn trong quy trình về xuất nhập khẩu hàng hóa (phí, lệ phí, quy trình một cửa, quy trình hải quan ưu tiên, quy trình quá cảnh...).

Tóm lại, với việc tham gia TFA, các tiêu chuẩn, yêu cầu bắt buộc phải đạt được đã được xác định rõ. Pháp luật trong nước hầu hết cũng đã có các quy định có liên quan nhưng vẫn chỉ là sự tự nguyện, chưa bị ràng buộc rõ ràng và chưa được kiểm soát hiệu quả. Do đó, TFA vừa là động lực vừa là sức ép để Tổng Cục Hải quan, Cục Hải quan các địa phương và các đơn vị có liên quan nỗ lực cải cách, tạo ra một môi trường kinh doanh ổn định góp nâng cao vị thế cạnh tranh của các doanh nghiệp trong nước.

PC - TTWTO

Từ khóa: Hiệp định, thuận lợi hóa, thương mại, WTO, vai trò, Việt Nam