Tăng cường thể chế kinh tế thị trường ở Việt Nam

Thực hiện chủ trương của Chính phủ, Bộ Công Thương đã chỉ đạo Cục Quản lý Cạnh tranh nghiên cứu đề xuất các biện pháp nhằm tăng cường thể chế thị trường tại Việt Nam. Dự án “Nâng cao năng lực cạnh tranh cho Cục Quản lý Cạnh tranh nhằm tăng cường thể chế thị trường ở Việt Nam” đã được triển khai trong bối cảnh này với sự hỗ trợ tích cực của Chương trình Hỗ trợ kỹ thuật hậu gia nhập WTO nhằm hướng tới ba đột phá quan trọng đã được Chính phủ đề xuất, trong đó bước đột phá đầu tiên và quan trọng nhất chính là hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, trọng tâm là tạo lập môi trường cạnh tranh bình đẳng và cải cách hành chính . Phóng viên TTXVN đã có cuộc trao đổi với bà Phạm Châu Giang, Phó Trưởng Ban Hợp tác quốc tế (Cục Quản lý Cạnh tranh) xung quanh vấn đề này.

* Phóng viên (PV): Hiện đã và đang có nhiều nhà tài trợ giúp đỡ Việt Nam đàm phán với các nước để họ công nhận Việt Nam có nền kinh tế thị trường, trong đó có Dự án hỗ trợ của Chương trình B-WTO. Bà đánh giá như thế nào về sự hỗ trợ đó ?

Bà Phạm Châu Giang: Trong quá trình đàm phán gia nhập WTO, Việt Nam đã phải chấp nhận bị đối xử như nền kinh tế phi thị trường cho đến 31 tháng 12 năm 2018. Điều này rất dễ tạo điều kiện cho các nước không công nhận Việt Nam có nền kinh tế thị trường tiến hành các vụ kiện liên quan đến phòng vệ thương mại. Trong quá trình thực hiện, với sự hỗ trợ của Văn phòng Ban chỉ đạo Chương trình B-WTO nên dự án không gặp khó khăn gì nhiều khi triển khai hoạt động. Với sự hỗ trợ của Chương trình B - WTO thông qua Dự án “Nâng cao năng lực cho Cục Quản lý Cạnh tranh nhằm tăng cường thể chế kinh tế thị trường ở Việt Nam”, với mục tiêu tăng cường hiệu quả giải trình nền kinh tế thị trường của Việt Nam, Cục Quản lý Cạnh tranh đã xây dựng báo cáo tổng thể về nền kinh tế thị trường của Việt Nam phục vụ công tác giải trình và đàm phán quy chế kinh tế thị trường với các đối tác thương mại. Nhờ đó, dự án đã bám sát so với kế hoạch ban đầu và dự kiến sẽ về đích đúng với kế hoạch.

Cùng với đó, Báo cáo năm 2011 đã được sử dụng để làm tư liệu trong các buổi làm việc chính thức của Cục liên quan đến vấn đề này. Xuất phát từ mục đích của Báo cáo và yêu cầu thực tiễn, Báo cáo cập nhật những thay đổi của nền kinh tế thị trường Việt Nam từ năm 2011 đến năm 2013 và bổ sung một số nội dung phù hợp thực tiễn công tác giải trình với các đối tác cũ (Hoa Kỳ và Liên Minh châu âu) và đối tác mới (dự kiến Canada, Braxin và Thổ Nhỹ Kỳ). Trong đó báo cáo đã tập trung là rõ các nội dung cụ thể quan trọng mà EU và Hoa Kỳ đặc biệt quan tâm trong thời gian qua như: chính sách bồi thường về đất đai, doanh nghiệp nhà nước, kết quả cổ phần hóa và nguyên nhân cổ phần hóa chậm, giải trình các kế hoạch định hướng về hài hòa tiêu chuẩn kế toán, kiểm toán Việt Nam với tiêu chuẩn quốc tế, thực tiễn thực thi quyền sở hữu tài sản, sở hữu trí tuệ thời gian qua.
wtologo
PV: Kết quả đó có đáp ứng mục tiêu và kỳ vọng của Việt Nam nói chung và của ngành công thương nói riêng hay chưa, thưa bà ?

Bà Phạm Châu Giang: Căn cứ trên cơ sở nội dung Báo cáo tổng hợp giải trình kinh tế thị trường do Chương trình B - WTO tài trợ, hàng năm Việt Nam đã xây dựng các Báo cáo riêng căn cứ theo yêu cầu từng nước để giải trình kinh tế thị trường. Các báo cáo này đã phát huy tích cực thông qua kết quả về việc công nhận quy chế kinh tế thị trường của các nước. Đặc biệt, đối với 2 đối tác chính của Việt Nam là Hoa Kỳ và EU, trong năm 2012, phía EU trong báo cáo làm việc của Nhóm Công tác V iệt Nam – EU đã có những công nhận đối với đổi mới đáng kể của nền kinh tế Việt Nam như tiến bộ trong việc ban hành các chính sách pháp luật cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước, thực thi quyền sở hữu tài sản, thực thi hiệu quả luật doanh nghiệp. Luật đầu tư đảm bảo môi trường cạnh tranh bình đẳng giữa doanh nghiệp nhà nước – doanh nghiệp tư nhân, doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp nước ngoài, đặc biệt hệ thống tài chính – ngân hàng có những tiến bộ rõ rệt.

Cho đến nay công tác giải trình kinh tế thị trường vẫn thực hiện một cách đều đặn thường xuyên. Mỗi năm phía Việt Nam luôn tích cực xây dựng, cập nhật lập luận vận động phù hợp cho các đối tác về các thông tin nền kinh tế mà đối tác yêu cầu. Kết quả cho thấy từ năm 2011 đến nay đã có thêm 13 nước công nhận nền kinh tế thị trường của Việt Nam (trong đó có những nước quan trọng như Nhật Bản, 4 nước khối Hiệp hội thương mại tự do châu Âu (EFTA). Riêng trong năm 2012 đã có 10 quốc gia công nhận quy chế kinh tế thị trường cho Việt Nam.

PV: Xin bà cho biết kết quả đàm phán với các nước về việc công nhận Việt Nam có nền kinh tế thị trường tính đến thời điểm hiện nay ?

Bà Phạm Châu Giang: Sau hơn 5 năm vận động kể từ khi gia nhập WTO, đàm phán ở cả cấp kỹ thuật và cấp ngoại giao, đến nay đã có 38 nước công nhận Việt Nam có nền kinh tế thị trường. Trong đó, có 9 thành viên trong G20 là Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc, Nga, Ấn Độ, Inđônêxia, Ôxtrâylia, Nam Phi, Ác-hen-ti-na, (đặc biệt các nước như Nhật Bản, Ấn Độ chưa công nhận nền kinh tế thị trường của Trung Quốc). Riêng trong năm 2012, khối EFTA bao gồm 4 nước Thụy Sĩ, Na uy, Liechtenstein, Ai- len đã công nhận nền kinh tế thị trường của Việt Nam. Đây là lần thứ 2 Việt Nam được cả khối này công nhận (năm 2007 là khối ASEAN). Hiện nay, nhiều nước khác cũng có phản ứng tích cực ban đầu khi Việt Nam đề xuất công nhận nền kinh tế thị trường.

Có thể nói, các kết quả trên thể hiện những nỗ lực không ngừng của Việt Nam trong việc vận động các đối tác công nhận nền kinh tế của Việt Nam trong 5 năm vừa qua. Những thành công này không thể không kể đến đóng góp rất lớn từ các hỗ trợ của Chương trình B-WTO thông qua việc tổ chức các khóa đào tạo và thực tập trong lĩnh vực phòng vệ thương mại. Những kiến thức này đã được chia sẻ và phổ biến giữa những cán bộ được cử đi đào tạo và những cán bộ còn lại trong Cục. Nhờ đó, năng lực chuyên môn cũng như kỹ năng thực tế của các cán bộ Cục Quản lý Cạnh tranh đang ngày càng được tăng cường đáng kể. Cục Quản lý Cạnh tranh cũng đã đưa ra các kiến nghị với Chính phủ nhằm giảm bớt rào cản gia nhập, nâng cao sức cạnh tranh và tiến tới tạo lập một môi trường cạnh tranh bình đẳng, là nền tảng cốt lõi của thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.