Dự án Luật đất đai (sửa đổi): cần quan tâm hơn đến lợi ích của người sử dụng đất

Ngày 19/11, Quốc hội đã thảo luận ở hội trường về dự án Luật đất đai (sửa đổi). Theo các đại biểu, nguyên nhân chủ yếu gây khiếu kiện về đất đai trong thời gian qua là về thu hồi, định giá đất, hỗ trợ, bố trí nơi tái định cư không tương xứng phù hợp hoặc chưa đảm bảo đầy đủ những điều kiện sống và sinh hoạt của người dân. Nhiều ý kiến cho rằng cần việc sửa đổi Luật Đất đai lần này cần làm rõ, có thêm những quy định đảm bảo quyền lợi, cuộc sống của người dân sau khi bị thu hồi đất cũng như cơ chế tài chính về đất đai.

Cần quan tâm hơn quyền lợi của người có đất bị t hu hồi

Đại biểu Trần Ngọc Vinh (đoàn Tp. Hải Phòng), cho rằng, vấn đề bồi thường hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất là điểm mấu chốt dẫn đến tình trạng khiếu kiện đất đai diễn ra ngày một gia tăng. Đại biểu đề nghị, sửa đổi luật lần này cần phải sửa đổi các quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất. Theo đại biểu Trần Ngọc Vinh, dự thảo luật chưa tính đến vấn đề mà người có đất bị thu hồi quan tâm nhất là cuộc sống của họ ra sao khi đất, nhà bị thu hồi. Đại biểu Trần Ngọc Vinh đề nghị, Ban soạn thảo nghiên cứu áp dụng cơ chế giá công bằng đất đổi đất, nhà đổi nhà, tức là giá hoặc đất tái định cư có thể được tạo tài sản tương đương, tài sản bị thu hồi tại địa điểm khác tương tự, không phải bỏ thêm tiền, đồng thời nhà nước hỗ trợ thêm kinh phí để người bị thu hồi đất sớm ổn định cuộc sống tại nơi ở mới. Cùng với việc nâng mức bồi thường cho nông dân bị thu hồi đất nông nghiệp, bắt buộc phải đào tạo nghề để chuyển đổi nghề nghiệp cho người nông dân sau khi bị thu hồi đất, cần lập quỹ giải quyết việc làm cho nông dân bị thu hồi đất.

Theo đại biểu Giàng Páo Mỷ (đoàn Lai Châu), thực tế cho thấy tình trạng chậm chi trả, nợ tiền bồi thường, hỗ trợ cho người dân bị thu hồi đất diễn ra ở nhiều nơi, ảnh hưởng rất lớn đến đời sống của người dân có đất bị thu hồi và gây bức xúc trong nhân dân. Bên cạnh đó, thực tế cho thấy, hiện nay chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề và tạo việc làm đang được áp dụng theo quy định tại Nghị định 69 của Chính phủ. Tuy nhiên, qua giám sát thực tế ở địa phương cho thấy quy định mức hỗ trợ chuyển đổi nghề và tạo việc làm bằng tiền từ 1,5 đến 5 lần giá đất nông nghiệp đối với toàn bộ diện tích đất nông nghiệp bị thu hồi chưa phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế, xã hội ở các địa phương. Vì vậy, đại biểu đề nghị cần quy định rõ về điều kiện làm việc và chính sách an sinh xã hội cho những người có đất bị thu hồi.

Đồng tình với ý kiến của đại biểu Trần Ngọc Vinh và Giàng Páo Mỹ, đại biểu Lê Trọng Sang (Tp. Hồ Chí Minh) bày tỏ, thu hồi đất có liên quan chặt chẽ đến nguồn tài sản và nguồn sinh kế của dân. Nên việc bồi thường cho dân phải trên cơ sở bảo tồn mức tài sản và nguồn sinh kế tương đương cho họ. Lâu nay, trong chính sách bồi thường của Nhà nước, việc bảo đảm sinh kế cho người dân bị thu hồi đất thường bị xem nhẹ. Ngay trong dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) lần này cũng chỉ dừng ở mức người sử dụng đất khi Nhà nước thu hồi thì được xem xét, hỗ trợ nhằm tổ chức lại sản xuất và bảo đảm đời sống. Đại biểu đề nghị bổ sung quy tắc giá trị được bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất dựa trên cơ sở sự bảo tồn mức tài sản và nguồn sinh kế cho người dân vào Điều 71 Chương VI dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi).

Làm rõ “giá đất theo cơ chế thị trường”

Theo quy định hiện hành, giá đất do Nhà nước quy định sát với giá thị trường, nhưng trên thực tế bảng giá đất công bố tại các địa phương chỉ bằng 30%-60% giá thị trường. Mức cao nhất trong bảng giá đất Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh chỉ là 81 triệu đồng/m2 cũng là mức tối đa trong khung giá đất của Chính phủ. Trong khi giá chuyển nhượng trên thị trường là vài trăm triệu đồng/m2. Sự chênh lệch ấy cho thấy ngân sách Nhà nước đã thất thu và tạo ra cảm nhận cho người bị thu hồi đất là một sự thiệt thòi quá mức. Vì vậy, khi dùng mức giá thấp này để tính toán bồi thường cho người dân thì thường bị phản ứng và khiếu kiện.

Đại biểu Huỳnh Thành (đoàn Gia Lai) đề xuất, nên giao việc xây dựng bảng giá đất cho chính quyền cấp tỉnh để giá đất được điều chỉnh linh hoạt phù hợp với thực tế ở địa phương. Nhà nước cần có cơ chế xử lý chênh lệch giá đất tại các khu vực giáp ranh giữa các địa phương và giữ vai trò là người xây dựng cơ chế, chính sách, điều tiết hướng dẫn kiểm tra. Nhà nước không cần phải thực hiện thẩm định giá trên thị trường mà nên xã hội hóa để các công ty thẩm định giá độc lập thực hiện. Như vậy, sẽ phù hợp với luật lệ quốc tế và tránh việc Nhà nước vừa đá bóng, vừa thổi còi.

Còn theo đại biểu Phạm Hồng Phong (đoàn Hậu Giang), về nguyên tắc nhà nước thống nhất quản lý về đất đai nên nhà nước định giá là phù hợp, nhưng phải đảm bảo quyền và lợi ích của người sử dụng đất khi nhà nước thu hồi. Đại biểu chọn phương án, Chính phủ quy định khung giá đất thuộc khu vực giáp ranh các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, khi giá đất tăng hoặc giảm 20% so với khung giá đất Chính phủ sẽ điều chỉnh khung giá đất cho phù hợp. Có như vậy mới đảm bảo cho người dân không bị thiệt thòi khi bị nhà nước thu hồi đất.

Đỗ Thảo Nguyên/ TTXVN