Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Những kết quả đạt được qua hơn 20 năm hợp tác trong quan hệ kinh tế, chính trị giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu (EU) và việc Hiệp định khung Đối tác và Hợp tác toàn diện (PCA) đã được ký kết giữa Việt Nam và EU sẽ tạo khuôn khổ pháp lý mới, mở rộng quan hệ hợp tác giữa Việt Nam và EU trong nhiều năm tới. Đặc biệt, PCA còn là tiền đề quan trọng để hai bên mở rộng khởi động đàm phán ký kết Hiệp định thương mại tự do song phương (FTA).
Triển vọng sáng sủa

PCA giữa Việt Nam và EU được chính thức ký kết ngày 27/6/2012 tại Brúcxen, Vương quốc Bỉ. Đây được coi là bước tiến mới trong quan hệ giữa Việt Nam và EU. Ông Trần Ngọc An, Vụ trưởng đặc trách EU của Bộ Ngoại giao Việt Nam, cho rằng quan hệ hợp tác toàn diện thể hiện qua cam kết hợp tác của hai bên trong PCA với nội dung, phạm vi và hình thức cụ thể trong tất cả các lĩnh vực, từ thương mại - đầu tư, chính trị, hợp tác phát triển đến hợp tác tư pháp và hợp tác chuyên ngành với nhiều lĩnh vực hợp tác mới mà Việt Nam có nhu cầu và EU có thế mạnh.

PCA tạo điều kiện thuận lợi, cho phép khai thác tốt hơn lợi thế so sánh và tính bổ sung cao về cơ cấu kinh tế của hai bên. EU có trình độ phát triển khoa học - kỹ thuật và công nghệ cao, những mặt hàng mà các nước EU có thế mạnh thuộc các ngành công nghiệp cơ khí, chế tạo, hóa chất, giao thông vận tải hàng không, dược phẩm và dịch vụ có hàm lượng chất xám và giá trị gia tăng cao. Đây cũng là những sản phẩm Việt Nam có nhu cầu ngày càng tăng theo đà phát triển của nền kinh tế, nhưng khả năng sản xuất trong nước còn hạn chế. Trong khi đó, nhu cầu nhập khẩu của EU phần lớn là cao su nguyên liệu, hàng thủ công mỹ nghệ, giày dép, may mặc, thủy sản… là những mặt hàng Việt Nam có lợi thế so sánh.

Cùng với việc mở rộng hợp tác, PCA Việt Nam - EU tiếp tục dành ưu tiên cao cho thương mại - đầu tư. PCA dành riêng một chương với 11 điều về thương mại - đầu tư, trong đó có quy định về nguyên tắc hợp tác, về các lĩnh vực như đầu tư, thương mại, vệ sinh, kiểm dịch động thực vật, hàng rào kỹ thuật, hải quan, chính sách cạnh tranh, dịch vụ... Việc PCA dành một chương riêng về thương mại - đầu tư cho thấy sự quan tâm của hai bên đối với tiềm năng phát triển của lĩnh vực này. PCA cho phép Việt Nam tiếp cận thị trường EU thuận lợi hơn. Cụ thể, EU cam kết tăng cường tham vấn nâng cao hiệu quả sử dụng những lợi ích mà quy chế ưu đãi thuế quan phổ cập (GSP) có thể mang lại cho Việt Nam, cam kết dành cho Việt Nam đối xử đặc biệt và khác biệt trong quan hệ kinh tế thương mại, hợp tác với Việt Nam hướng tới sớm công nhận nền kinh tế thị trường của Việt Nam. Đồng thời, EU cam kết về nguyên tắc trong PCA tiếp tục viện trợ phát triển cho Việt Nam trong giai đoạn mới sau năm 2013, phù hợp với các chiến lược và chương trình phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam.
Một trong những tác động quan trọng nhất của PCA là tạo tiền đề vững chắc cho việc đàm phán và ký kết FTA. Ông Trần Ngọc Quân, Phó Vụ trưởng Vụ Thị trường châu Âu (Bộ Công Thương), cho hay, theo quy ước của EU, EU sẽ hướng tới Hiệp định FTA thuận lợi hơn đối với những đối tác có PCA. Chính vì vậy, việc PCA được ký kết sẽ giúp tiền trình đàm phán FTA được triển khai thuận lợi hơn. Hiện tại Việt Nam và EU đang đàm phán FTA. Trong quá trình đàm phán FTA, EU thường đưa ra rất nhiều yêu cầu cao hơn so với trình độ phát triển của Việt Nam , chính vì vậy Việt Nam rất mong muốn EU hỗ trợ kỹ thuật để có thể đạt được các mức này.

Đánh giá tầm quan trọng của PCA, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao, nguyên trưởng đoàn đàm phán PCA của Việt Nam, Bùi Thanh Sơn đã khẳng định, PCA tạo khung khổ mới, dài hạn và toàn diện cho quan hệ Việt Nam - EU, phù hợp với ưu tiên phát triển kinh tế - xã hội và đối ngoại của hai bên cũng như xu thế chung hợp tác và phát triển trên thế giới. Các thỏa thuận trong PCA là tiền đề quan trọng để hai bên thiết lập các cơ chế hợp tác cụ thể, góp phần tăng cường hơn nữa mối quan hệ đối tác và hợp tác song phương trong những năm tới.
Thách thức đến từ khoảng cách chênh lệch
Mặc dù triển vọng của việc thực hiện PCA rất sáng sủa, đặc biệt đối với thương mại và đầu tư cũng như tạo tiền đề cho việc đàm phán và ký kết FTA, nhưng các chuyên gia kinh tế cho rằng vẫn còn nhiều khó khăn nhất định, trong đó đặc biệt chú ý đến khoảng cách chênh lệch trình độ phát triển giữa hai bên. Theo PGS.TS Đinh Công Tuấn, Tổng biên tập Tạp chí Nghiên cứu châu Âu, khó khăn lớn nhất trong việc thực thi PCA là trình độ phát triển của hai bên rất khác nhau. GDP của 27 nước thành viên EU năm 2011 vào khoảng 17,57 nghìn tỷ USD, trong khi GDP của Việt Nam chỉ khoảng 130 tỷ USD. Thu nhập bình quân đầu người của EU là 32.900 USD/người thì của Việt Nam chỉ ở mức 800-1.000 USD/người. Về quan hệ thương mại cũng bất cân xứng, năm 2010 xuất khẩu của Việt Nam vào EU khoảng 9,4 tỷ Euro, chiếm 0,6%, còn EU xuất khẩu vào Việt Nam là 4,7 tỷ Euro, chỉ chiếm 0,3% xuất khẩu của EU ra thế giới.

Bên cạnh đó, ông Trần Ngọc Quân cũng cho rằng, việc EU là tổ chức liên kết vừa duy trì thể chế kinh tế - chính trị của nhà nước siêu quốc gia, vừa duy trì vai trò độc lập của 27 quốc gia thành viên cũng là yếu tố gây bất lợi. Đặc biệt, trong bối cảnh hiện nay mô hình này đang vấp phải những khó khăn vì vậy cơ chế hợp tác giữa hai bên sẽ có những ảnh hưởng không nhỏ trong biệc thực thi PCA.

Ngoài ra, nhiều chuyên gia cũng cho rằng, những khó khăn về kinh tế do cuộc khủng hoảng nợ công đang diễn ra tại châu Âu khiến EU sẽ chú ý tập trung vào việc giải quyết các khó khăn trong nội khối, sẽ giảm hợp tác đầu tư với nước ngoài. EU cũng có thể sẽ đưa ra các rào cản kỹ thuật trong thương mại quốc tế nhằm bảo hộ mậu dịch và điều đó sẽ gây khó khăn cho quan hệ kinh tế thương mại Việt Nam - EU.

Quốc Huy/TTXVN