Lựa chọn mô hình nâng cao hiệu quả giám sát tài chính

Tái cấu trúc hệ thống giám sát tài chính là nhiệm vụ không thể tách rời trong quá trình tái cấu trúc hệ thống tài chính Việt Nam, góp phần phân bổ nguồn lực có hiệu quả, góp phần giúp nền kinh tế Việt Nam phát triển bền vững. Đây chính là những nội dung đã được bàn luận tại hội thảo “Tái cấu trúc hệ thống giám sát tài chính - Kinh nghiệm quốc tế và những khuyến nghị chính sách cho Việt Nam ” diễn ra gần đây.

* Còn hạn chế trong phối hợp

Hiện nay, trên thị trường ngân hàng vẫn có các hành vi vi phạm và lạm dụng thị trường được phát hiện và xử lý chủ yếu liên quan đến vi phạm các quy định về kinh doanh, như vi phạm trần lãi suất, giao dịch ngoại tệ hoặc các hành vi liên quan đạo đức nghề nghiệp, lạm dụng chức vụ lừa đảo... Về thị trường bảo hiểm (trong đó gồm cả lĩnh vực phi nhân thọ, nhân thọ, môi giới bảo hiểm và các văn phòng đại diện của các công ty bảo hiểm nước ngoài), Cục Quản lý và giám sát bảo hiểm đã phát hiện nhiều sai phạm tại các doanh nghiệp bảo hiểm (DNBH), nhất là lĩnh vực bảo hiểm phi nhân thọ. Nhiều DNBH phi nhân thọ (khoảng 3/4 DN được kiểm tra) đều vi phạm quy định về quản lý, đào tạo đại lý và dẫn tới việc chi hoa hồng không đúng.

Ông Tô Ngọc Hưng, Giám đốc Học viện Ngân hàng, cho biết: trong lĩnh vực thị trường chứng khoán (TTCK), Ủy ban Chứng khoán vẫn phát hiện các trường hợp giao dịch nội gián, thao túng thị trường.

Tuy nhiên, theo đánh giá hiện nay, hệ thống giám sát tài chính vẫn cho thấy hạn chế trong khả năng phát hiện và xử lý vi phạm của các chủ thể giám sát tài chính, như hiệu quả phát hiện những hành vi lạm dụng thị trường chưa cao, thể hiện ở số vi phạm được phát hiện và xử lý không đáng kể so với những vi phạm xảy ra trong thực tế.

Bên cạnh đó, nguồn thông tin phát sinh các hoạt động kiểm tra và xử lý vi phạm đối với hành vi vi phạm đạo đức nghề nghiệp chủ yếu từ cơ quan cảnh sát điều tra và hoạt động khiếu nại tố cáo của người bị hại hơn là từ hoạt động giám sát chuyên ngành.

Hơn nữa, có một số loại vi phạm xảy ra phổ biến nhưng các chủ thể giám sát biết mà không thể xử lý, cơ quan quản lý trên lĩnh vực ngân hàng hầu như không xử lý được các vi phạm quy định liên quan đến trần lãi suất và giao dịch ngoại hối.

Trong lĩnh vực phòng và chống rửa tiền của Ngân hàng Nhà nước (NHNN), dù đến thời điểm này chưa có vụ việc nào bị kết luận là rửa tiền, song hoạt động này có khả năng diễn ra tinh vi và phức tạp hơn nhiều trong bối cảnh Việt Nam đã gia nhập Tổ chức thương mại Thế giới (WTO). Như vậy, có thể thấy công tác phát hiện và xử lý các hành vi rửa tiền cũng chưa đạt hiệu quả như mong muốn, phần nào do sự bất cập của hành lang pháp lý quy định về phòng, chống rửa tiền. Với việc Kỳ họp thứ ba, Quốc hội khóa XIII vừa thông qua Luật Phòng, chống rửa tiền, hy vọng sẽ có những điều kiện thuận lợi mới để giải quyết những bất cập hiện nay.

* Lựa chon mô hình giám sát tối ưu

Nhiều chuyên gia đánh giá hiện vẫn còn nhiều hạn chế trong việc chia sẻ thông tin và sự phối hợp giữa các cơ quan trong nhiệm vụ giám sát thị trường. Ông Tô Ngọc Hưng cho biết, xu thế thành lập một cơ quan giám sát tài chính hợp nhất khá phổ biến trên thế giới. Mô hình này đã minh chứng sự thành công tại một số quốc gia qua việc đảm bảo các mục tiêu đề ra đối với hệ thống giám sát tài chính bao gồm cả lĩnh vực ngân hàng, bảo hiểm.

Để có được hệ thống luật pháp hoàn chỉnh điều chỉnh việc tổ chức và thực hiện hoạt động giám sát an toàn ngân hàng, theo nhiều chuyên gia, trước hết các cơ quan hữu quan cần rà soát lại các quy định hiện hành liên quan đến hoạt động ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm và các hoạt động kinh doanh trên thị trường ngoại hối, thị trường phái sinh và thị trường vốn nói chung.

Ông Vũ Viết Ngoạn, Chủ tịch Uỷ ban giám sát tài chính Quốc gia, cho biết: trong hơn một năm qua đã có sự phát triển cả về số lượng và quy mô thị trường tài chính phái sinh... Nhưng đồng thời cũng bộc lộ những sự rủi ro của thị trường tài chính mà đặc biệt là rủi ro chéo giữa lĩnh vực ngân hàng, chứng khoán và bảo hiểm.

Ông Vũ Viết Ngoạn cũng cho rằng, với điều kiện hiện tại có thể chưa đủ điều kiện cho mô hình giám sát hợp nhất nhưng cần có sự hợp tác phối hợp tốt hơn, có thể là dưới dạng hội đồng.

Về vấn đề quản trị rủi ro từng định chế tài chính, bà Laura A. Ard, Chuyên gia trưởng về lĩnh vực tài chính, Ngân hàng Thế giới (WB), cho rằng những lỗ hổng quản trị giống nhau có thể tạo nên những nguy cơ rủi ro giống nhau, do đó các hội đồng quản trị cần chú ý đến quản trị rủi ro cùng với giám sát chiến lược.

Quang Toàn/TTXVN