Nguồn lực từ nhiều phía là chìa khóa để giảm nghèo khu vực miền Trung

Trong những năm qua, công tác bảo đảm an sinh xã hội, xóa đói giảm nghèo tại miền Trung đã có những bước tiến rõ rệt. Mặc dù vậy, khu vực này vẫn được coi là một trong những vùng nghèo nhất nước ta, chỉ sau vùng miền núi Tây Bắc và Tây Nguyên. Công tác xóa đói giảm nghèo ở đây vẫn còn nhiều khó khăn đòi hỏi cần có sự chung tay của toàn xã hội cũng như những nỗ lực của các tỉnh trong khu vực.

Tại Hội nghị giữa kỳ Nhóm tư vấn các nhà tài trợ cho Việt Nam (CG), Báo cáo của Bộ Kế hoạch và Đầu tư cho thấy tỷ lệ hộ nghèo của khu vực miền Trung (14 tỉnh) còn rất lớn. Tỷ lệ này năm 2002 ở mức 68,7%, cao nhất nước; còn năm 2011, tuy đã giảm xuống còn 16,13%, nhưng vẫn cao gấp 1,4 lần mức bình quân của cả nước (cả nước là 11,76%). Còn nếu tính chung cả tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo toàn vùng thì con số này là 27,82%, cao gấp 1,48 lần mức bình quân của cả nước (18,74%). Khu vực miền Trung là khu vực đông dân nhất, chiếm gần 22% số dân Việt Nam, nhưng GDP lại thấp, chỉ chiếm 14,5% tổng GDP cả nước. Trong số 62 huyện nghèo nhất nước thì miền Trung có tới 25 huyện, chiếm 40,3%. Tuy còn rất cao, song cũng phải thừa nhận rằng tỷ lệ hộ nghèo ở miền Trung đã giảm đáng kể trong thời gian qua. Đó là kết quả những nỗ lực của Chính phủ cũng như các địa phương trong việc thực hiện các chương trình hành động về xóa đói, giảm nghèo, như Chương trình mục tiêu quốc gia xóa đói giảm nghèo 2006 - 2010; Chương trình Kinh tế - xã hội các xã đặc biệt khó khăn…

Theo các chuyên gia kinh tế, khó khăn lớn nhất đối với các tỉnh này trong công tác xóa đói giảm nghèo thể hiện rõ trong việc huy động và sử dụng nguồn lực. Hiện nguồn lực thực hiện Chương trình mục tiêu giảm nghèo tuy đã tích cực huy động và được ngân sách nhà nước bố trí tăng lên hàng năm nhưng vẫn chưa đáp ứng nhu cầu. Mặt khác, nguồn lực thực hiện các chính sách trợ giúp người nghèo chưa thực sự cân đối với khả năng ngân sách nhà nước, do đó đã tạo áp lực trong bố trí dự toán ngân sách hàng năm.

Tại Hội nghị giữa kỳ CG vừa qua, đại diện các nhà tài trợ cho rằng, các công cụ chính sách và các chương trình quốc gia chính về giảm nghèo của Việt Nam vẫn còn phân tán, với những khoảng trống lớn về độ bao phủ, khó tiếp cận đối tượng mục tiêu và thực hiện không đồng đều ở cấp địa phương. Đây là thách thức về chính sách do có nghiều văn bản và khuôn khổ chính sách liên quan và chồng chéo, không lồng ghép hiệu quả. Đồng thời đây cũng là thách thức trong quá trình thực hiện do nguồn lực và năng lực triển khai các chính sách được xây dựng thường hạn chế.

Ngoài ra, theo các chuyên gia kinh tế, cơ chế hỗ trợ chính sách liên quan đến giảm nghèo tại các tỉnh miền Trung vẫn còn nhiều bất cập. Đa số các chính sách dành cho người nghèo, hộ nghèo, vùng nghèo có tính chất hỗ trợ trực tiếp, chưa thật sự tạo động lực và đòi hỏi nỗ lực từ bản thân hộ nghèo phải vươn lên thoát nghèo thông qua hoạt động sản xuất. Chính điều này đã tạo nên tâm lý trông chờ, ỷ lại vào sự hỗ trợ của Nhà nước trong một bộ phận không nhỏ người nghèo, thậm chí là họ không muốn... thoát nghèo. Hơn nữa, đối với nhóm đối tượng cận nghèo vẫn chưa có nhiều chính sách cơ chế hỗ trợ thích hợp.

Để tiếp tục đẩy mạnh công cuộc giảm nghèo và thực hiện mục tiêu giảm nghèo bền vững, tại Hội nghị CG, Phó Thủ tướng Chính phủ Hoàng Trung Hải cho biết thời gian tới Chính phủ sẽ phấn đấu nâng cao điều kiện sống của người nghèo trong khu vực, thu hẹp khoảng cách giàu - nghèo giữa những hộ trong tỉnh cũng như các tỉnh trong khu vực miền Trung. Giải quyết một cách cơ bản về cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội. Cố gắng đưa tỷ lệ hộ nghèo xuống dưới 10%.

Để khắc phục một số khó khăn trong công tác giảm nghèo, các chuyên gia kinh tế cho rằng cần huy động tối đa các nguồn lực tham gia công tác giảm nghèo, trong đó có việc tăng cường sự tham gia của người dân vào mọi hoạt động của chương trình, đặc biệt là được thông tin đầy đủ, chủ trương, chính sách về giảm nghèo, đảm bảo tính công khai, dân chủ, minh bạch; tăng cường sự tham gia của cộng đồng với nhiều hình thức đa dạng. Thiết lập cơ chế phân bổ ngân sách công bằng, minh bạch và có tính khuyến khích cao, tạo điều kiện cho các địa phương chủ động trong việc huy động nguồn lực tại chỗ cũng như lồng ghép các nguồn khác, góp phần nâng cao hiệu quả thực hiện các chương trình giảm nghèo.

Bà Victoria Kwakwa, Giám đốc quốc gia Ngân hàng Thế giới (WB) tại Việt Nam, cho rằng, Chính phủ Việt Nam cần đóng vai trò lớn trong việc điều tiết, giám sát và bảo đảm chất lượng và thu hút sự tham gia của người dân trong việc giám sát các dịch vụ xã hội. Cùng với đó, thông qua mối quan hệ đối tác, Chính phủ cần tăng cường nhiều hơn sự tham gia của các tổ chức phi chính phủ và phi lợi nhuận trong việc cung cấp các dịch vụ đến với người nghèo, hộ nghèo tại địa phương. Chính phủ Việt Nam cần phải lồng ghép giảm nghèo vào các kế hoạch phát triển chung của khu vực, củng cố các thể chế và chính sách, phối hợp chặt chẽ với các nhà tài trợ trong việc xây dựng và thực hiện các dự án giảm nghèo, cải thiện cơ sở hạ tầng, nâng cao kĩ năng và các nguồn nhân lực.

Các chuyên gia Liên Hợp Quốc (LHQ) cho rằng trong các chương trình giảm nghèo, Việt Nam cần ưu tiên hơn đối với việc mở rộng sự tham gia dựa vào cộng đồng và bảo đảm sự tham gia nhiều hơn nữa vào quá trình lập kế hoạch và các quyết định đầu tư ở cấp địa phương. Đồng thời cần tiếp tục cải thiện và nâng cao mức sống của người dân trong khu vực nhằm đạt được phát triển bền vững và công bằng. Ngoài ra, Việt Nam cần phát triển cơ sở hạ tầng chịu được với biến đổi khí hậu và có tính tới thảm họa thiên tai. Bên cạnh đó, cần đảm bảo cơ sở hạ tầng thiết yếu với trọng tâm là huyện nghèo, xã nghèo, xã đặc biệt khó khăn để người dân được dễ dàng tiếp cận các dịch vụ xã hội, tiếp cận thông tin thị trường, giao lưu hàng hóa.

Với vai trò đại diện cho các tỉnh miền Trung, ông Lê Viết Chữ, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi, kiến nghị Chính phủ cần ưu tiên đầu tư nguồn lực để đào tạo, phát triển nguồn nhân lực đủ về số lượng, đảm bảo về chất lượng và có cơ cấu hợp lý theo nhu cầu phát triển của nền kinh tế xã hội. Bên cạnh đó, cần tăng vốn đối ứng để đầu tư xây dựng, nâng cấp các công trình phòng chống lụt bão, giảm nhẹ thiên tai, nhất là vùng, khu vực xung yếu. Trong khi đó, ông Đinh Văn Thu, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam, kiến nghị cần xây dựng hệ thống kết nối giao thông đường bộ giữa vùng Đông và vùng núi phía Tây của miền Trung; nâng cấp và phát triển mạng lưới các công trình giao thông, cơ sở hạ tầng trọng điểm, chiến lược mang tính liên vùng.

Quốc Huy/TTXVN