Mở rộng hợp tác công tư (PPP): cần tăng tính hấp dẫn nhà đầu tư

Là lĩnh vực được ngân sách nhà nước quan tâm, ưu tiên hàng đầu nhưng giao thông - vận tải thời gian qua vẫn gặp phải vấn đề khó khăn về nguồn vốn quá thấp so với nhu cầu đầu tư. Năm 2010, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 71/2010/QĐ-TTg ban hành Quy chế thí điểm đầu tư theo hình thức đối tác công - tư (PPP) . Đây là mô hình Nhà nước cho phép tư nhân cùng tham gia đầu tư vào các dịch vụ hoặc công trình công cộng của Nhà nước. Với mô hình này, Nhà nước thiết lập các tiêu chuẩn về cung cấp dịch vụ và tư nhân được khuyến khích cung cấp bằng cơ chế thanh toán theo chất lượng dịch vụ.

Nhiều chuyên gia đánh giá, mô hình đầu tư này có thể huy động được nguồn vốn và năng lực quản lý của nhà đầu tư tư nhân, bảo đảm hài hòa các lợi ích. Trong lĩnh vực đầu tư xây dựng hạ tầng giao thông, mô hình này lại càng phát huy tác dụng trong việc thu hút vốn đầu tư, là giải pháp hữu hiệu thay thế các hình thức BOT, BTO hay BT triển khai chưa đạt hiệu quả trong thời gian qua. Tuy nhiên, hiện nay, mô hình này vẫn chưa được triển khai một cách rộng rãi tại Việt Nam . Trong thời gian tới cần tạo môi trường đầu tư hấp dẫn với những thể chế và cơ chế linh hoạt để có thể thu hút đầu tư một cách mạnh mẽ hơn nữa.

Không như kỳ vọng

T heo thống kê, nhu cầu cho đầu tư cơ sở hạ tầng của Việt Nam từ nay đến năm 2020 vào khoảng 16 0 tỷ USD, như vậy, trung bình mỗi năm cần 16 tỷ USD. T rong khi đó, khả năng đáp ứng vốn của Nhà nước chỉ khoảng 60% . Như vậy, Việt Nam phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt vốn cho đầu tư cơ sở hạ tầng giao thông .

Vừa qua, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt đề án định hướng thu hút, quản lý và sử dụng nguồn vốn viện trợ phát triển (ODA) và các khoản vốn vay ưu đãi khác giai đoạn 2011-2015. Trong đó, vốn ODA sẽ được sử dụng như nguồn bổ trợ nhằm khuyến khích khu vực tư nhân đầu tư vào kết cấu hạ tầng qua mô hình hợp tác công - tư. Đây là động thái nhằm giúp cho sự tham gia của khu vực tư nhân mạnh mẽ hơn , triển khai PPP trong lĩnh vực hạ tầng giao thông rộng rãi hơn .

Theo ông Takayuki Isaka, đại diện công ty tư vấn Oriental Consultant – Nhật Bản, trong những năm qua, Việt Nam chủ yếu đã sử dụng nguồn vốn ngân sách để cung cấp tài chính cho việc xây dựng và phát triển kết cấu hạ tầng giao thông vận tải. Nguồn vốn còn hạn chế này là một trong những nhân tố làm chậm nhịp độ trong phát triển kết cấu hạ tầng và cũng hạn chế tốc độ phát triển chung.

Hình thức đối tác công – tư (PPP) là một hình thức sẽ giúp gia tăng hiệu quả và tạo ra nguồn vốn lớn cho các dự án lớn nhằm thỏa mãn nhanh các nhu cầu phát triển. Được kỳ vọng khá lớn song hình thức này lại chưa được áp dụng rộng rãi và mạnh mẽ ở Việt Nam .

Nguyên nhân của việc này chủ yếu là do hành lang pháp lý chưa rõ ràng , cơ chế chưa thật linh hoạt. Bên cạnh đó, các vấn đề về thủ tục, giải phóng mặt bằng... hết sức phức tạp cũng là một rào cản không nhỏ khiến các nhà đầu tư lo ngại về mức độ rủi ro khi bỏ vốn đầu tư vào các dự án PPP giao thông - ông Isaka cho biết thêm.

C huyên gia về lĩnh vực giao thông, TS Nguyễn Xuân Thuỷ cho rằng, triển khai theo mô hình PPP còn yếu và chưa rộng rãi. Đơn cử như các dự án tàu điện ngầm Bến Thành – Suối Tiên, Nhổn – ga Hà Nội... đến nay vẫn triển khai rất chậm. Nguyên nhân là do cơ chế, chính sách chưa hợp lý, việc đấu thầu dự án chưa thực sự minh bạch. B ên cạnh đó, các nhà đầu tư cũng lo ngại về hiệu quả đầu tư, tỷ suất sinh lời và khả năng hoàn vốn sau đầu tư .

Tăng sức hấp dẫn để thu hút đầu tư

Để thu hút nhà đầu tư tư nhân vào PPP, bà Sarah Botton, chuyên gia của Cơ quan Phát triển Pháp (ADF), cho rằng , thể chế phải linh hoạt và tạo được thuận lợi, doanh nghiệp phải có các quyền nhất định nhưng cũng phải đảm bảo được việc quản lý chặt chẽ của Nhà nước. Cùng với đó, để xây dựng được mô hình PPP hiệu quả, bên cạnh việc cân nhắc đặc điểm cụ thể của từng địa phương, Chính phủ Việt Nam cần cải thiện chất lượng dịch vụ cung cấp thông qua việc cơ cấu lại các doanh nghiệp, tăng thuế dịch vụ...

Cùng quan điểm trên, ông Takayuki Isaka cho rằng, để xây dựng thành công dự án PPP, Chính phủ cần tạo ra một thị trường đấu thầu cạnh tranh, có một thị trường tài chính cạnh tranh cho các nguồn vốn tư nhân, đồng thời rủi ro của dự án được các bên chia sẻ tốt nhất để có khả năng quản lý chung.

Nhiều chuyên gia nước ngoài nhận định, Chính phủ Việt Nam cần tính toán tổng thể các lợi ích mà dự án PPP về hạ tầng mang lại như tăng giá trị cho các bất động sản xung quanh dự án, xây dựng mức thuế, phí phù hợp, tạo ra nguồn hỗ trợ hiệu quả cho các dự án PPP để thu hút các nhà đầu tư.

Theo ông Nguyễn Xuân Thủy , việc triển khai mô hình PPP theo đúng chuẩn quốc tế sẽ tạo điều kiện tốt để huy động được vốn tư nhân. Như vậy, việc tạo một thị trường các dự án PPP trên cơ sở đấu thầu cạnh tranh, công khai , minh bạch thì các đối tác sẵn sàng tham gia . Bên cạnh đó, tùy thuộc từng công trình, dự án có các ưu đãi riêng cho nhà đầu tư như các ưu đãi về vốn, dịch vụ đi kèm xung quanh dự án, song Nhà nước cũng cần quản lý để công trình đạt chất lượng.

Bộ Giao thông Vận tải cũng cho rằng , để thu hút nguồn vốn PPP, cần đưa ra các dự án có tính thương mại, hấp dẫn nhà đầu tư, đặc biệt là đáp ứng các yêu cầu của Quy chế PPP với các quy định về quy mô , kỹ thuật, công nghệ, nhu cầu sử dụng đất, xây dựng, môi trường, yêu cầu về tài chính, xác định tổng vốn đầu tư, phân tích hiệu quả và cả xác định phần tham gia của Nhà nước.

Ngoài ra, ngân sách cũng cần ưu tiên bố trí để đáp ứng các cam kết với các nhà tài trợ về vốn tham gia, vốn đối ứng. Đồng thời, cũng cần đưa các dự án vào một hạ tầng tổng thể để các dự án PPP phát huy được hiệu quả; thống nhất chủ trương với các nhà tài trợ về sử dụng vốn ODA tham gia vào các dự án có tính đột phá, coi đây là nguồn ngân sách tham gia theo mô hình PPP./.

Đức Dũng/TTXVN