Đổi mới lâm trường quốc doanh chưa có tác động tích cực đối với kinh tế xã hội

Ngày, 10/5, tại Hà Nội, Viện Tư vấn phát triển tổ chức tọa đàm “Thực trạng và xung đột trong quản lý, sử dụng đất rừng giữa lâm trường quốc doanh với người dân địa phương”.

Theo Viện tư vấn, đến năm 2011, hầu hết các lâm trường quốc doanh (LTQD) đã được sắp xếp lại tổ chức theo quy định của Nhà nước. Trong quá trình sắp xếp đổi mới, một số doanh nghiệp trồng rừng nguyên liệu (chủ yếu thuộc các tổng công ty nhà nước) đã có chuyển biến khá tích cực và hình thành được các vùng nguyên liệu tập trung cho nhu cầu sản xuất kinh doanh như LTQD Quy Nhơn (Bình Định), Hàm Tân (Bình Thuận), Yên Sơn (Tuyên Quang)... Một số lâm trường bước đầu đã hình thành được phương án sản xuất kinh doanh và quản lý sử dụng rừng có hiệu quả như lâm trường Tiên Phong, Ban quản lý rừng phòng hộ Nam Đông (Thừa Thiên Huế)... Một số địa phương, việc rà soát đất đai của LTQD, thu hồi trả lại cho địa phương để tổ chức giao đất giao rừng cho các đối tượng có nhu cầu đã phần nào giảm được áp lực thiếu đất sản xuất, mâu thuẫn trong quản lý đất rừng và góp phần cải thiện.

Tuy nhiên, ông Phan Đình Nhã, Viện Tư vấn phát triển cho rằng, về tổng thể sau hơn 8 năm thực hiện Nghị quyết 28/NQ-TW của Bộ Chính trị và hơn 6 năm thực hiện Nghị định 200/2004/NĐ-CP của Chính phủ, kết quả thực hiện chủ trương sắp xếp đổi mới LTQD hầu như chưa thực hiện được gì đáng kể, ngoài việc đổi tên các LTQD thành các ban quản lý rừng hoặc các công ty lâm nghiệp. Trong khi đó, nội dung quan trọng hàng đầu làm căn cứ để thực hiện điều chỉnh sắp sếp lại loại hình tổ chức quản lý rừng là vấn đề rà soát đất đai và thu hồi một phần trả lại cho địa phương.

Quá trình thực hiện thu hồi đất đai sau rà soát diễn ra chậm, đến năm 2011, cả nước bàn giao được khoảng 702.000 ha, chiếm 63,2% nhưng chủ yếu chỉ mới thực hiện ở bước thống kê, rà soát phân loại trên sổ sách, việc bàn giao trên thực tế hầu như chưa được thực hiện. Do vậy, hầu hết các địa phương chưa triển khai tổ chức giao lại cho các đối tượng có nhu cầu, đặc biệt là các hộ và cộng đồng dân cư tại địa phương từ nguồn quỹ đất này.

Qua điều tra trên địa bàn tại hai xã Trường Sơn và Trường Xuân, huyện Quảng Ninh (Quảng Bình), nơi quản lý diện tích rừng lớn khoảng 91.464 ha, chiếm 91,5% đất lâm nghiệp của huyện, ông Phạm Mậu Tài cho biết, việc rà soát đất đai của LTQD chỉ thu hồi và giao lại cho địa phương khoảng 1.553 ha đất rừng, quá ít so với nhu cầu sản xuất của các hộ dân đang thiếu đất. Địa phương tổ chức giao lại quỹ đất này nhưng người dân không nhận vì không đảm bảo điều kiện sản xuất như quá xa khu dân cư, đất xấu... Sau rà soát, sắp xếp đổi mới LTQD, tình trạng thiếu đất sản xuất của các hộ dân và cộng đồng dân cư địa phương ở huyện Quảng Ninh vẫn chưa được giải quyết. Mâu thuẫn trong vấn đề quyền quản lý sử dụng đất rừng, quyền tiếp cận tài nguyên rừng giữa người dân và các LTQD, ban quản lý rừng có nguy cơ gia tăng và diễn biến phức tạp, ảnh hưởng đến cuộc sống và an ninh xã hội vùng biên giới.

Theo ông Phan Đình Nhã, nguyên nhân cơ bản là việc tiến trình tổ chức thực hiện mới chỉ quan tâm đến tổ chức lại LTQD để thúc đẩy nhanh việc giao đất, cho thuê đất, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho LTQD, công ty lâm nghiệp mà bỏ qua nội dung quan trọng nhất là cơ sở để sắp xếp, cơ cấu lại tổ chức quản lý rừng là rà soát đất đai của LTQD và chưa giải quyết tình trạng chồng lấn quyền quản lý đất rừng cũng như mâu thuẫn trong sử đụng đất rừng giữa LTQD và người dân địa phương. Chính vì vậy, sau thời gian thực hiện sắp xếp đổi mới tài nguyên rừng và đất rừng của LTQD chưa sử dụng hiệu quả, rừng vẫn bị chặt phá, đất rừng vẫn bị lấn chiếm, tranh chấp, hoạt động sản xuất kinh doanh của nhiều lâm trường gặp nhiều khó khăn. Đổi mới và phát triển LTQD chưa có tác động tích cực đối với kinh tế xã hội địa phương.

Bích Hồng/TTXVN