Ảnh hưởng của các Hiệp định khu vực

Các Hiệp định thương mại khu vực không có nhiều tác động tích cực và hiệu quả bằng các Hiệp định thương mại toàn cầu, nhưng vẫn có thể đem lại một số lợi ích nhất định.

Hiện vẫn còn nhiều tranh cãi xung quanh vấn đề Quốc hội Mỹ có nên trao cho ông Obama "quyền xúc tiến thương mại" hay không. Quyền xúc tiến thương mại này sẽ giúp đẩy nhanh việc ký kết Hiệp định TPP – Hiệp định giữa Mỹ và các nước châu Á – Thái Bình Dương, và Hiệp định TTIP – Hiệp định giữa Mỹ và Châu Âu.

Khi các Hiệp định thương mại khu vực như TPP và TTIP hoàn thành việc sẽ đem lại nhiều tác động tích cực hơn so với các Hiệp định thương mại toàn cầu. Tuy vậy, các Hiệp định thương mại khu vực cũng đang dấy lên tranh cãi rằng liệu các Hiệp định này có giúp tăng tự do thương mại trên toàn thế giới hay không.

Theo các lý thuyết kinh tế, việc tự do hóa thương mại sẽ giúp tăng trưởng kinh tế do các quốc gia được khuyến khích tập trung vào thế mạnh của mình. Tuy vậy, các Hiệp định thương mại khu vực có thể sẽ không đem đến tác động tích cực như mong muốn. Chẳng hạn như hơn 60 năm trước đây, liên minh hải quan cũng bị chệch hướng khỏi sứ mệnh tạo thuận lợi thương mại của mình khi hiệp định này khiến người tiêu dùng mua hàng từ các nhà sản xuất không tốt. Đó là trường hợp Thái Lan sản xuất ra các công cụ rẻ hơn Mexico, nhưng Mỹ lại không mua các công cụ này từ Thái Lan mà lại mua của Mexico do hàng hóa Mexico được hưởng mức thuế thấp. Những trường hợp như vậy làm tổn hại đến nền kinh tế toàn cầu do các nguồn lực không thể đến những nơi mà chúng sẽ được sử dụng hiệu quả nhất.

Theo ông Jagdish Bhagwati, giáo sư trường Đại học Columbia, các Hiệp định khu vực có thể sẽ gây khó khăn cho tự do thương mại trên toàn thế giới. Nhiều người đã hy vọng rằng các Hiệp định khu vực sẽ dẫn đến việc xuất hiện các Hiệp định toàn cầu. Tuy nhiên, điều này đã không xảy ra do một số nhà sản xuất kém hiệu quả đã tích cực vận động hành lang cho các hiệp định khu vực thay vì cho các hiệp định toàn cầu, vì họ cần sự bảo vệ từ các Hiệp định khu vực này. Từ năm 1994, mỗi năm sẽ có hơn mười Hiệp định khu vực được đàm phán trong khi chỉ có một Hiệp định toàn cầu được đưa ra bàn thảo: gói Bali của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO).

Hơn nữa, hiện có nhiều dự báo không tốt về những Hiệp định thương mại khu vực đang được đàm phán. Theo nghiên cứu của Viện IFO (Đức), Hiệp định TTIP giữa Mỹ và Liên minh châu Âu sẽ khiến GDP của Mỹ tăng 13,4%. Nhưng TTIP sẽ khiến GDP của Canada – quốc gia không phải là thành viên TTIP – giảm đi 9,5%. Các nghiên cứu về Hiệp định TPP - Hiệp định đang được 12 quốc gia ở Châu Á và châu Mỹ đàm phán - cũng cho kết quả tương tự.

Hiệp định khu vực và các quốc gia nằm ngoài Hiệp định

Tuy vậy, Hiệp định khu vực cũng không hoàn toàn có ảnh hưởng xấu. Sự bùng nổ các Hiệp định khu vực trong những năm gần đây sẽ giúp tăng các mức thuế ưu đãi, vì những thành viên thuộc các Hiệp định này sẽ giảm bớt rào cản thương mại cho các thành viên khác trong Hiệp định. Năm 2008, tuy chỉ có 17% các giao dịch thương mại toàn cầu được hưởng các loại ưu đãi, nhưng thay vào đó, thuế quan đã có sự giảm mạnh. Theo Ngân hàng Thế giới cho biết, tỷ lệ thuế quan trung bình của các nước Mỹ Latin đã giảm từ 13,1% năm 1996 xuống còn 4,8% trong năm 2012. Tương tự, các nước đang phát triển ở châu Phi, châu Á và châu Âu cũng cắt giảm thuế quan.

Mặc dù dự báo đối với các nước không phải là thành viên của TPP và TTIP khá ảm đạm, các Hiệp định khu vực này thực ra sẽ có các tác động tốt đến các quốc gia trên. Hầu như tất cả các Hiệp định này sẽ thúc đẩy thương mại cho cả những nước không phải là thành viên - mặc dù sẽ không nhiều như đối với các nước thành viên. Nguyên nhân là do nội dung các Hiệp định thương mại ngày nay ít tập trung đến mức thuế; thay vào đó các Hiệp định này tập trung sâu vào các vấn đề pháp lý như quy định quản lý dòng vốn và chính sách cạnh tranh.

Ông Richard Baldwin, một nhà kinh tế Thụy Sĩ, đã giải thích tác động của Hiệp định khu vực đối với các quốc gia bên ngoài hiệp định bằng 2 ví dụ. Ví dụ thứ nhất là Hiệp định thương mại giữa Mỹ và Peru. Trong Hiệp định này, Mỹ và Peru đã cam kết rằng các công ty của cả 2 bên sẽ được quyền tiếp cận sâu các dịch vụ viễn thông ở cả 2 nước. Có thể xem đây một ưu đãi phi thuế quan mà các công ty Mỹ được hưởng tại Peru. Các công ty Nhật Bản - nước nằm ngoài Hiệp định – thì hiển nhiên không nhận được ưu đãi trên. Nhưng quốc tịch của một công ty rất dễ thay đổi: Toyota đã đủ điều kiện để được nhận được các ưu đãi từ phía Peru sau khi công ty này thành lập một công ty con (Toyota USA) tại Mỹ.

Bên cạnh đó, trong các Hiệp định khu vực, việc điều chỉnh các quy định hầu như vì lợi ích của người dân hơn là tạo ra các ưu đãi thương mại, do đó các nước ngoài nằm ngoài Hiệp định vẫn sẽ được hưởng lợi, chẳng hạn như tiêu chuẩn chung của Liên minh châu Âu về viễn thông di động đã giúp cho tất cả các công ty có đặt trụ sở chính tại châu Âu kinh doanh dễ dàng hơn.

Khi dự đoán sự bất lợi của những nước không phải thành viên của TTIP, Viện nghiên cứu IFO đã không xem xét đến các tác động lan tỏa tích cực từ việc hài hòa các quy định. Trong khi đó, Trung tâm Nghiên cứu chính sách kinh tế đã tính đến các tác động này và đã dự báo được mức tăng trưởng không nhỏ của các nước không phải là thành viên hiệp định. Các hiệp định toàn cầu thực sự sẽ mang lại lợi ích lớn hơn nhưng nghiên cứu của Trung tâm Nghiên cứu chính sách kinh tế đã cho thấy rằng các hiệp định khu vực, đặc biệt là những hiệp định khu vực lớn, có thể được xem là giải pháp thay thế hiệu quả cho các hiệp định toàn cầu.

Châu Âu là một ví dụ cho thấy một xu hướng khác trong việc đàm phán và ký kết các hiệp định khu vực. Mặc dù các bên thứ ba có thể được hưởng lợi từ tiêu chuẩn mới của châu Âu về viễn thông, nhưng châu Âu chính là người đặt ra các tiêu chuẩn này – trong đó tập trung bảo vệ lợi ích của các công ty châu Âu. Những nước là thành viên của một hiệp định thương mại được quyền đưa ra các quy định mà các nước ngoài hiệp định buộc phải tuân theo.

Điều này giải thích tại sao Mỹ lại loại trừ Trung Quốc ra khỏi Hiệp định TPP ngay từ đầu. Mỹ hiện đang đẩy mạnh các hạn chế nghiêm ngặt đối với các doanh nghiệp nhà nước – nhân tố trung tâm của kinh tế Trung Quốc. Sau khi Hiệp định TPP được ký kết hoàn tất, Mỹ có thể sẽ mời Trung Quốc tham gia vào hiệp định này và buộc Trung Quốc phải tuân theo các hạn chế đã được quy định sẵn trong TPP. Trong khi đó, Trung Quốc lại đang cố gắng xây dựng một hiệp định tự do thương mại khác ở châu Á mà không có sự tham gia của Mỹ. Nếu chỉ xem các hiệp định khu vực như một trở ngại hoặc một yếu tố xây dựng kinh tế thế giới thì đã bỏ qua tầm quan trọng thực sự của các hiệp định này, vì chúng cũng chính là cơ sở quyền lực của các quốc gia.

Theo http://www.economist.com - TV

Từ khóa: Ảnh hưởng, Hiệp định, khu vực, thương mại tự do, TPP, TTIP, Mỹ, đàm phán, Trung Quốc