Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Một báo cáo mới đây cho thấy Bắc Kinh có ít ảnh hưởng tại Đông Nam Á hơn những gì nhiều người nghĩ.

Đã có rất nhiều phân tích về ảnh hưởng ngày càng tăng của Trung Quốc tại khu vực Đông Nam Á, tuy nhiên các phân tích nàychủ yếu dựa trên những sáng kiến ​​đầy tham vọng của Trung Quốc mặc dù điều đó chưa xảy ra - ví dụ như "con đường tơ lụa trên biển" - hoặc các tuyên bố đầy hoa mỹ của các nhà lãnh đạo hơn là đo lường ảnh hưởng thực sự của Trung Quốc dựa trên các dữ liệu cứng.

Một báo cáo gần đây của Ủy ban Kinh tế An ninh Trung - Mỹ đã cố gắng đo lường mức độ gắn kết trong quan hệ kinh tế giữa Trung Quốc với 10 thành viên thuộc Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) bằng cách sử dụng dữ liệu thương mại và đầu tư. Kết quả cho thấy vai trò của Trung Quốc thực sự ít hơn nhiều so với hình ảnh một người khổng lồ thường được mô tả tại Đông Nam Á và rằng Bắc Kinh cần thay đổi nhiều vấn đề trong quan hệ kinh tế tại khu vực này.Một số nhà phân tích đã nhấn mạnh điều này và rất đáng để chúng ta xem xét các dữ liệu gần đây về sức mạnh kinh tế của Trung Quốc ở khu vực Đông Nam Á.

Trước hết, cần nhìn xa hơn các thứ bậc xếp hạng để có thể hiểu biết chi tiết hơn ảnh hưởng kinh tế và mục đích "phụ thuộc" mà Trung Quốc muốn tạo ra tại khu vực Đông Nam Á. Mặc dù Trung Quốc luôn nổi lên là một trong 5 đối tác thương mại lớn nhất của ASEAN nhưng mức độ phụ thuộc vào Trung Quốc lại khác nhau kể cả về xuất khẩu, nhập khẩu hoặc cả hai. Nhìn chung, các nước giàu có trong ASEAN đa dạng hơn về đối tác thương mại trong khi các nước nghèo hơn lại phụ thuộc nhiều vào Trung Quốc, đặc biệt là nhập khẩu. Sự phân bố xuất khẩu và nhập khẩu của Trung Quốc cũng phức tạp hơn nhiều, ví dụ dòng chảy thương mại của Trung Quốc với Việt Nam đã tăng lên rất nhiều nhưng với Singapore thì lại giảm xuống. Do đó, cần cẩn trọng khi đưa ra đánh giá rằng các nước ASEAN đang trở nên ngày càng phụ thuộc hay mềm dẻo hơn với Bắc Kinh.

Thứ hai, cần chú ý đến cán cân thương mại thay vì giá trị thương mại. Kể từ khi thực hiện đầy đủ Hiệp định thương mại tự do ASEAN - Trung Quốc (ACFTA) năm 2010, thương mại hàng hóa của ASEAN với Trung Quốc đã chuyển từ trạng thái thặng dư trước đó sang tình trạng thâm hụt đến 45 tỷ USD vào năm 2013. Báo cáo nhấn mạnh "mối quan hệ nhân quả giữa thâm hụt và hiệp định ACFTA" - "đáng để xem xét kỹ lưỡng". Đây không chỉ là một quan điểm học thuật mà cán cân thương mại bất lợi của ASEAN trong quan hệ với Trung Quốc đã trở thành vấn đề chính trị và trong một số trường hợp được xem là ưu tiên cần phải điều chỉnh.

Thứ ba, nội hàm trong thương mại ASEAN - Trung Quốc chứa đựng nhiều vấn đề hơn là giá trị thương mại. Báo cáo chỉ ra rằng động cơ thương mại giữa 2 khu vực này vẫn là hàng hóa, đặc biệt là máy móc và thiết bị điện tử. Điển hình như Campuchia lệ thuộc vào ngành dệt may Trung Quốc trên phương diện nhập khẩu; Indonesia và Myanmar phụ thuộc vào Trung Quốc trong xuất khẩu tài nguyên. Điều này cho thấy "phạm vi và mức độ phụ thuộc trong chuỗi sản xuất của khu vực". Tuy nhiên, nhiều người cho rằng trong quan hệ thương mại ASEAN - Trung Quốc, Bắc Kinh đang hưởng lợi nhiều hơn trong khi những lợi ích mà ASEAN nhận được trong những lĩnh vực khác như dịch vụ chưa được đánh giá đầy đủ.

Thứ tư, ảnh hưởng kinh tế phải được đo lường bằng cả thương mại và đầu tư và mặc dù có sự gia tăng nhưng vai trò của Trung Quốc như một nhà đầu tư tại Đông Nam Á vẫn còn "khiêm tốn". Trung Quốc chỉ chiếm 2,3% tổng vốn FDI đổ vào ASEAN trong năm 2013 đủ để thấy rằng "Trung Quốc chưa phải là nhà đầu tư lớn của ASEAN".

Mặc dù vậy, những sáng kiến mới, đầy tham vọng của Trung Quốc như Ngân hàng đầu tư Hạ tầng châu Á và Con đường tơ lụa trên biển đã nhận được nhiều sự chú ý mặc dù sáng kiến nào trở thành hiện thực.

Tác giả: Prashanth Parameswaran, Biên tập viên của tờ The Diplomat đóng tại Washington, DC; từng làm việc chuyên về các vấn đề châu Á tại Trung tâm Chiến lược và Nghiên cứu Quốc tế.

Theo http://thediplomat.com/- PC

Từ khóa: sức mạnh kinh tế, Trung Quốc, ASEAN, thương mại, xuất nhập khẩu, hội nhập