Đã đến lúc cần một thỏa thuận đầu tư toàn cầu

FDI Cũng giống như thương mại, đã đưa hàng chục nền kinh tế đến gần với nhau hơn trong những năm gần đây, đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đang trên đà phát triển cũng đã tạo nên được dấu ấn toàn cầu, thậm chí còn mạnh mẽ hơn. Trong mọi khía cạnh của giao thương quốc tế, FDI được coi là quan trọng hơn so với thương mại.

Theo thống kê, tổng giá trị xuất khẩu toàn cầu của hàng hóa và dịch vụ trong khu vực đạt 24 nghìn tỉ USD mỗi năm, tổng doanh số tại nước ngoài của các tập đoàn đa quốc gia (MNCs) đạt khoảng 30 nghìn tỷ USD. Và khoảng 1/3 tổng giá trị thương mại quốc tế thuộc về giao dịch nội bộ các tập đoàn.

Ai cũng biết rằng FDI giữa các nước công nghiệp đã phát triển mạnh mẽ trong những năm qua nhưng nó ít được đánh giá cao, có lẽ là do sự gia tăng quá nhanh của các nền kinh tế ngoài khối OECD trong bức tranh đầu tư FDI.

Mười năm trước, FDI trong nội khối OECD tăng trưởng trung bình 6% mỗi năm, trong khi đó FDI từ các nền kinh tế ngoài OECD đầu tư sang các nền kinh tế OECD tăng trưởng lên tới 17% hàng năm, một con số tăng trưởng chênh lệch đáng kể.

Nhưng từ năm 2013, các thị trường mới nổi đã chiếm đến gần 40% tổng vốn đầu tưFDI ra nước ngoài. Chất lượng của FDI cũng đã được cải thiện nhiều. Các nền kinh tế mới nổi bây giờ cũng chiếm 40% chi phí R & D, tăng mạnh so với con số 10% của một thập kỷ trước đây.

Đặc biệt là khi dòng vốn FDI toàn cầu giảm sút 8% trong năm 2014, thì các thị trường mới nổi chiếm đến 60% tổng nguồn vốn FDI tăng trong năm. Tỷ lệ này duy trì liên tục trong ba năm liên tiếp. Châu Á là một phần quan trọng trong câu chuyện này.

Mặc dù các nền kinh tế mới nổi cố gắng rút ngắn khoảng cách, nhưng các nền kinh tế tiên tiến vẫn chiếm đến 92 trong số 100 doanh nghiệp phi tài chính đa quốc gia (MNE) lớn nhất trong bảng xếp hạng nắm giữ tài sản nước ngoài. Có một sự ghi nhận cộng đồng các quốc gia tham gia cả hai mặt của sân chơi đầu tư – dòng vốn hướng nội và hướng ngoại - đang tăng nhanh.

Bối cảnh này đang được lấy làm chủ đề chính của một hội nghị quốc tế các nhà đầu tư tại Dubai hồi tháng trước Tại hội nghị này, tiến sỹ Karl Sauvant, một chuyên gia nghiên cứu về đầu tư FDI bền vững của Đại học Columbia nhấn mạnh đến sự cần thiết phải thay đổi môi trường chính sách.

Có bốn vấn đề nổi bật đã được thảo luận trong hội nghị bao gồm:

Vấn đề thứ nhất là các tác động của chính phủ cung cấp ưu đãi cho FDI. Trong đó, việc hỗ trợ có thể là các ưu đãi về tài chính, miễn thuế, bảo hiểm đầu tư, và các hiệp định tránh đánh thuế hai lần. Một số trong số này có thể phục vụ cho cả luồng vốn đầu tư FDI hướng nội và hướng ngoại, nhưng cũng có chính sách khuyến khích chỉ dành cho dòng vốn một chiều.

Vấn đề thứ hai là vai trò của doanh nghiệp nhà nước trong FDI cũng đã thu hút được sự chú ý ngày càng tăng của các đại biểu, đặc biệt là từ các nước công nghiệp với chế độít có sở hữu tài sản cônghơn so với ở một số nền kinh tế mới nổi. Các nhà đầu tư từ các nước này ca thán về sự cạnh tranh đầu tư không công bằng với lập luận rằng với quyền sở hữu nhà nước, có nghĩa là trợ cấp, ưu đãi tài chính và thuế đang làm méo mó bức tranh cạnh tranh.

Vấn đề thứ ba là chính phủ các nước thường đưa ra các lý do an ninh quốc gia, cũng như bảo vệ di sản quốc gia, khi muốn ngăn chặn quyền sở hữu tài sản của các nhà đầu tư nước ngoài. Không hiểu rằng các thỏa thuận quốc tế có coi các hành động đang tồn tại này là hợp pháp hay không.

Vấn đề cuối cùng là cơ chế giải quyết tranh chấp Nhà đầu tư - Nhà nước (ISDS) đã trở thành chủ đề tranh cãi chính. Cơ chế ISDS trao quyền cho các nhà đầu tư tư nhân đứng nguyên đơn tại tòa án quốc tế để kiện chính quyền sở tại. Các cuộc đàm phán Hiệp định Thương mại và hợp tác Đầu tư Xuyên Đại Tây Dương giữa Hoa Kỳ và EU đã bị ảnh hưởng bởi sự phản đối ISDS của nhiều giới.

Đây chưa phải là một danh sách đầy đủ các vấn đề phát sinh, nhưng nó có thể gợi cho chúng ta thấy một bức tranh hỗn loạn về chính sách và sự rắc rối về lợi ích khi tham gia liên kết kinh tế toàn cầu. Tình trạng lộn xộn này càngđược minh họa rõ nét hơn trong rất nhiều các hiệp định thương mại ưu đãi và các hiệp ước đầu tư song phương (BIT) mơ hồ và phức tạp.

Hiện trên toàn cầu đang tồn tại hơn 3000 BIT. Phải thừa nhận rằng, EU và Hoa Kỳ đã cố gắng xây dựng nhiều mô hình thỏa thuận để ký kết các nền kinh tế đối tác. Nhưng điều này hầu như không thay thế cho sự gắn kết của một thỏa thuận đầu tư quốc tế trong một thế giới không có quá nhiều thoả thuận như hiện nay.

Phác thảo một thỏa thuận toàn cầu rõ ràng là điều cần thiết để kinh tế toàn cầu trở nên tốt hơn. Nó giúp mở rộng cơ hội tham gia cho các nước ở cả hai bên –bên đầu tư ra bên ngoài đang tìm kiếm các cơ hội mới, trong khi phía chủ nhà cũng đang tìm kiếm sự tăng trưởng – nâng đỡ và phát triển dòng vốn đầu tư hướng nội- cùng tạo nên lợi ích chung tốt hơn.

Theo South China Morning Post -PT

Từ khóa: thỏa thuận, đầu tư, toàn cầu, FDI, Cơ chế ISDS