TPP liệu có thể tiếp tục thực hiện thiếu vắng sự tham gia của Hoa Kỳ ?

TPP 10

Hiệp định thương mại xuyên Thái Bình Dương này sẽ mang lại lợi ích cho 11 thành viên còn lại.

Ba ngày sau lễ nhậm chức của mình, Tổng thống Donald Trump đã rút Hoa Kỳ khỏi Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), một thỏa thuận thương mại tự do giữa 12 quốc gia mà Tổng thống tiền nhiệm Barrack Obama đã coi đây là di sản của ông tại khu vực châu Á; điều này cũng là việc thực hiện lời hứa trong chiến dịch tranh cử của Tổng thống Trump mà theo như ông nói “Điều mà chúng ta đã làm là tuyệt vời đối với người lao động Mỹ”. Việc rút khỏi TPP cũng có nghĩa là Tổng thống Trump đã từ bỏ các thị trường mới dành cho các nhà sản xuất xe hơi, nông dân, các công ty dược phẩm Mỹ cũng như viễn cảnh tạo ra hơn 100.000 việc làm mới cho người Mỹ.

Đối với 11 thành viên còn lại của Hiệp định, cú sốc đến từ quyết định của Tổng thống Trump không chỉ vì Tổng thống mới của nước Mỹ có thái độ thù địch với vai trò lịch sử của quốc gia mình như là nơi khởi xướng trật tự và quy tắc vận hành thương mại tự do, theo đó, châu Á Thái Bình Dương là khu vực được hưởng lợi ích lớn nhất từ thể chế này. Sự rút lui của Hoa Kỳ khỏi TPP, quốc gia chiếm 3/5 tổng GDP của tất cả thành viên tham gia Hiệp định, theo như ngôn từ của Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe sẽ khiến TPP trở thành vô nghĩa. Quá trình đàm phán nhiều khó khăn tiến đến hoàn thiện dự thảo vào ký kết TPP vào cuối năm 2015 (với chỉ duy nhất Nhật Bản đã phê chuẩn thông qua Hiệp định), theo như ý kiến của hầu hết mọi người, giờ chỉ như đổ sông, đổ biển.

Cuộc họp hồi sinh TPP

Sự khác biệt đã đến sau ba tháng. Tại Toronto, trong tuần này, các thành viên còn lại của Hiệp định gồm Úc, Brunei, Canada, Chile, Nhật Bản, Mexico, Malaysia, New Zealand, Peru, Singapore và Việt Nam đã gặp nhau để thảo luận việc xúc tiến thực hiện TPP mà không có sự tham gia của Hoa Kỳ. Vào cuối tháng 5, các thành viên sẽ gặp nhau tại Hà Nội để trao đổi kỹ hơn các vấn đề của Hiệp định. Hy vọng vào sự tồn tại của TPP đã khuyến khích các thành viên còn lại của Hiệp định hồi sinh nó từ cõi chết.

Điều có vẻ kỳ lạ là sau tất cả mặc dù Tổng thống Trump đã thuyết phục bản thân rằng TPP là điều tồi tệ đối với nước Mỹ, các thành viên khác của Hiệp định mới chính là chủ thể phải thực hiện nhiều nhất các sự nhượng bộ liên quan đến mở cửa thị trường. Họ chấp nhận nhượng bộ như vậy là do Mỹ là thị trường mang lại nhiều lợi nhuận nhất (những mức thuế các quốc gia thành viên khác áp dụng đối với hàng hóa nhập khẩu gây phương hại đến lợi ích người tiêu dùng tại quốc gia họ, nhưng đối với chính phủ các quốc gia này, việc áp đặt thuế cao không là vấn đề chính trị đáng quan tâm). Một số quốc gia, bao gồm Nhật Bản cũng nhìn nhận rằng TPP là dấu mốc trong cam kết chiến lược về kết nối của Mỹ đối với khu vực trong bối cảnh sự gia tăng ảnh hưởng của Trung Quốc. Chính điều đó đã thúc đẩy các quốc gia thành viên khác cam kết cắt giảm các hạn chế, mở cửa thị trường dịch vụ, tăng cường thực thi bảo vệ bản quyền và siết chặt các tiêu chuẩn môi trường. Những ví dụ trên được những người ủng hộ Hiệp định nêu lên để minh chứng TPP là một thỏa thuận “tiêu chuẩn vàng”.

Mặc dù bà Deborah Elms từ Trung tâm Thương mại châu Á, một nhóm tư vấn về thương mại tại Singapore đã phát biểu rằng những lợi ích mà TPP trao cho các quốc gia thành viên còn lại là rất lớn mặc dù không còn sự hiện diện của Hoa Kỳ (Hoa Kỳ đã bỏ lỡ cơ hội của mình trong các lĩnh vực thực phẩm và dịch vụ). Những lợi ích do TPP mang lại có thể lan tỏa đến quốc gia nghèo nhất trong số các thành viên tham gia Hiệp định là Việt Nam, nơi ngành công nghiệp may mặc và giày da phụ thuộc vào lực lượng lao động giá rẻ; quốc gia này có thể hưởng lợi từ việc tiếp cận thị trường của các thành viên giàu hơn. Ví dụ, bà Elms chỉ ra rằng, Úc áp mức thuế suất 9.5 % lên mặt hàng đồ bơi. Giả dụ rằng những người tắm biển sở hữu từ 3 đến 4 bộ đồ bơi, chỉ riêng Úc đã là một thị trường đầy tiềm năng đối với các sản phẩm đồ bơi của nam và nữ. Trên một số khía cạnh, việc Hoa Kỳ không tham gia vào TPP sẽ khiến Hiệp định được thực hiện dễ dàng hơn. Một ví dụ cụ thể là chính phủ Việt Nam buộc phải nhượng bộ Hoa Kỳ trên cơ sở nội dung Hiệp định các vấn đề về nâng cao chất lượng lao động, bao gồm việc cho phép thành lập công đoàn độc lập. Việc Hoa Kỳ rút khỏi TPP sẽ không đòi hỏi Việt Nam phải tiếp tục nghĩa vụ đã cam kết như đã nêu.

Tuy nhiên, hầu hết các quốc gia thành viên còn lại của TPP đều không muốn bị nhìn nhận như đang giữ vị trí cầm đầu trong việc hồi sinh TPP, ngay cả với quốc gia nhỏ bé như New Zealand, nước luôn được coi là nơi cởi mở với thương mại tự do. Đối với các thành viên như Singapore, Malaysia và Việt Nam, mối quan ngại hàng đầu của họ khi hồi sinh Hiệp định chính là làm phật lòng Trung Quốc. Về phần Nhật Bản, mặc dù không thừa nhận trước công chúng nhưng sự dè dặt của họ đối với TPP cũng xuất phát từ nguyên nhân Trung Quốc. Bên cạnh đó, do phụ thuộc sự đảm bảo an ninh từ phía Hoa Kỳ, mối lo ngại lớn hơn của Nhật Bản đó chính là tránh để chính quyền mới của Mỹ nhìn nhận mình như một phần tử chống Tổng thống Trump.

Chuyến công du của Thủ tướng Abe đến Mỹ để cùng Tổng thống Mỹ chơi golf vào tháng Hai đã gặt hái được kết quả. Tuyên bố chung của lãnh đạo hai quốc gia sau đó đã đề cập đến việc Nhật Bản “tiếp tục thúc đẩy sự phát triển của khu vực trên nền tảng những cơ chế sẵn có”. Nói cách khác, Tổng thống Trump đã chấp nhận việc để Nhật Bản tiếp tục thực hiện TPP. Cuộc gặp giữa lãnh đạo của các nước thành viên tham gia Hiệp định tại Hà Nội chính là ý tưởng của Nhật Bản. Một khi được đảm bảo rằng TPP sẽ được thiết kế theo hướng không chống Trung Quốc hoặc chống Tổng thống Trump, các nước thành viên tham gia Hiệp định còn lại sẽ đồng thuận với y tưởng hồi sinh TPP của Nhật Bản.

Các hiệp định khu vực khac cũng đang được xúc tiên để thực hiện tự do hóa thương mại ở châu Á: Hiệp định đối tác kinh tế toàn diện khu vực hay RCEP. Một số người cho rằng RCEP là ý tưởng của Trung Quốc hoặc nghi ngờ rằng việc ra đời của Hiệp định này sẽ mang lại lợi ích cho Trung Quốc. Tuy nhiên, ông Bilahari Kausikan, đại sứ đặc biệt của Singapore nhấn mạnh rằng RCEP được triển khai và dẫn dắt bởi mười quốc gia trong Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) với mục đích kết hợp các hiệp định thương mại tự do đang có hiệu lực giữa ASEAN với sáu quốc gia khác trong đó có Trung Quốc. Trong khi đó, bốn quốc gia khác đang tham gia đàm phán cùng với ASEAN là Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc và New Zealand là những đồng minh của Mỹ, bên cạnh đó, quốc gia còn lại Ấn Độ, như ông Kausikan nhận định, khó lòng để cho Trung Quốc điều khiển trong các cuộc đàm phán.

Những người khác tin rằng có thể gắn kết nội dung hai hiệp định TPP và RCEP hoặc kết hợp lại hai Hiệp định này. Tuy vậy, nội dung của RCEP cách rất xa với tiêu chuẩn vàng đã đặt ra đối với TPP. Trong khi TPP yêu cầu các quốc gia thành viên mở cửa thị trường với tất cả lĩnh vực dịch vụ, các cuộc đàm phán RCEP diễn ra rất chậm chạp, với yêu cầu mở cửa thị trường ở mức thấp. Một bước đột phá đã diễn ra, theo như nhận định của bà Elms, khi các thành viên ASEAN đã đạt được đồng thuận về việc cho phép nhà đầu tư nước ngoài cạnh tranh trong lĩnh vực giao đồ ăn bằng xe đạp.

Tuy nhiên, còn nhiều việc cần phải tiến hành trước khi TPP có thể hồi sinh trở lại. Ít nhất, 11 thành viên còn lại phải sửa lại ngôn từ trong TPP cho phù hợp khi Hiệp định cũ được thông qua vào năm 2015 là Hiệp định có sự tham gia đầy đủ của 12 thành viên. Việc sửa chữa các điều khoản là điều tất yếu. Đối với một số người, điều hy vọng duy nhất là chính quyền tương lai của Washington, sau khi đã nhận thức những thiêt hại mà hành động của Tổng thống Trump đã gây ra đối với uy tín của nước Mỹ sẽ quan tâm trở lại đối với hoạt động thương mại châu Á. Hiện tại, khi 11 thành viên còn lại của TPP đang chuẩn bị thực hiện các bước hồi sinh Hiệp định, họ có thể tự động viên mình rằng, nếu không có áp lực của Hoa Kỳ trong suốt các cuộc đàm phán hình thành TPP, thì bây giờ họ đã không có một Hiệp định như vậy để hồi sinh.

Nguồn: Economist - LA

Từ khóa: TPP, liệu có thể, tiếp tục, thực hiện, thiếu vắng, sự tham gia, của Hoa Kỳ.