2017, ưu tiên cải cách các thiết chế thị trường trong nước

0 dn go

Trong năm 2016, điều đáng mừng nhất về thay đổi tư duy là việc phát triển khu vực tư nhân, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, được xác định là ưu tiên hàng đầu.

Tuy nhiên, tôi cho rằng, điều mà các doanh nghiệp dân doanh cần không phải là các chính sách hỗ trợ, ưu đãi về tài chính mà là môi trường kinh doanh thông thoáng và bình đẳng. Nói cách khác, hỗ trợ tốt nhất từ phía Nhà nước cho doanh nghiệp là gỡ bỏ những rào cản, phiền nhiễu từ phía các cơ quan hành chính để doanh nghiệp hoạt động và cạnh tranh thực thụ trong môi trường “thị trường”. Cụ thể, đó là giấy phép, là quy hoạch ngành, là thanh kiểm tra tràn lan đang làm nhụt chí doanh nghiệp.

Những căn bệnh đó, thực chất bắt nguồn từ tư duy can thiệp - tư duy Nhà nước phải quản lý mọi hoạt động thị trường; bắt nguồn từ sự thiếu hiểu biết và thiếu niềm tin vào cơ chế vận hành của thị trường. Đúng là thị trường luôn có những khuyết tật: chất lượng hàng hóa, dịch vụ không đúng như cam kết, quyền lợi người tiêu dùng không được đảm bảo; hàng hóa sản xuất nhiều lúc vượt quá nhu cầu tiêu thụ và biến động giá cả... Nhưng hầu hết những khuyết tật đó là vấn đề ngắn hạn và thị trường bản thân nó tự khắc phục được, thông qua cơ chế cạnh tranh và tự điều chỉnh chứ không cần đến các can thiệp mang tính hành chính như quy hoạch, như quản lý và niêm yết giá cả, như cấp phép... đang được sử dụng tràn lan hiện nay. Kể cả những vấn đề về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, bản chất vẫn là những quan hệ dân sự, những cách thức giải quyết tranh chấp bằng con đường dân sự, bằng những thiết chế thị trường vẫn hiệu quả hơn là các điều chỉnh bằng quan hệ hành chính, bởi một pháp nhân nhà nước.

Điều mà các doanh nghiệp dân doanh cần không phải là các chính sách hỗ trợ, ưu đãi về tài chính mà là môi trường kinh doanh thông thoáng và bình đẳng.

Chính phủ kiến tạo, theo tôi, cần hiểu rõ và phân định được vai trò Nhà nước - thị trường, từ đó thu hẹp các can thiệp trực tiếp như hiện nay, mở rộng không gian cho thị trường vận hành. Đừng lo các thiết chế thị trường mạnh nghĩa là Chính phủ yếu đi, là đánh mất vai trò quản lý nhà nước. Ngược lại, thị trường tự khắc phục, tự giải quyết tốt các vấn đề của nó; tự “chèo thuyền”, để Chính phủ có điều kiện tập trung vào vai trò “lái thuyền”.

Trong lĩnh vực kinh tế, ưu tiên cao nhất của Chính phủ trong thời gian tới, nên tập trung vào thúc đẩy hoàn thiện các thiết chế thị trường - những công việc cực kỳ quan trọng, nhưng đáng tiếc, hầu như đã ngừng lại kể từ thời điểm Việt Nam tham gia WTO. Việc quá tập trung vào tự do hóa thương mại, gỡ bỏ các hàng rào thuế quan đã khiến các mục tiêu cải cách thị trường trong nước chưa được quan tâm đúng mức. Nên nhớ, những rào cản trong nước được gỡ bỏ, giúp doanh nghiệp trong nước lớn mạnh, mới có thể tận dụng được lợi ích từ tự do hóa thương mại. Nếu không làm được điều đó, lợi ích sẽ chỉ chảy vào túi các doanh nghiệp FDI như hiện nay.

Thập kỷ sau đổi mới đã hình thành nền tảng về khung khổ pháp lý cho nền kinh tế thị trường vận hành. Nhưng một loạt những cải cách trên từng lĩnh vực thị trường vẫn còn dang dở.

Trên thị trường các yếu tố sản xuất (gồm đất đai, thị trường vốn, thị trường lao động), thị trường tài chính được quan tâm nhiều nhưng thị trường đất đai còn quá nhiều điểm nghẽn cần khơi thông. Trên thị trường lao động, quan hệ lao động quá chặt, thiên về bảo vệ việc làm hơn là bảo vệ người lao động, đang là yếu tố cản trở sự mở rộng khu vực doanh nghiệp chính thức.

Trên các thị trường hàng hóa, vai trò điều tiết thị trường (hay “quản lý nhà nước” như cách gọi thông thường) đang rối rắm giữa vai trò tự điều tiết (để khắc phục các khiếm khuyết thị trường) với vai trò quản lý của nhà nước. Trên thực tế, sự nhập nhằng vai trò, làm thay không cần thiết - nhân danh quản lý nhà nước để can thiệp thị trường, đang là mảnh đất cho “cài cắm” chính sách để một số các cơ quan quản lý, các doanh nghiệp thân hữu có cơ hội trục lợi, bóp méo thị trường. Để khắc phục điều đó, tách bạch chức năng và hình thành các cơ quan điều tiết thị trường độc lập ra khỏi các bộ là ưu tiên cải cách tiếp theo mà Chính phủ cần nhanh chóng tính đến.

Khi Việt Nam quyết tâm tham gia Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), một điều ít được nói ra, nhưng được giới chuyên gia âm thầm mong mỏi, đó là nhờ cậy đến sức ép của TPP để làm đòn bẩy cho việc thực hiện các cải cách trong nước, bao gồm trong đó là cải cách thị trường và khu vực công. Đó thực sự là điều không vui, bởi nếu muốn phát triển, động lực phải đến từ bên trong chứ không thể trông đợi từ nhân tố bên ngoài. Đến nay, khả năng đổ vỡ của TPP là cao, nhưng điều đó, vô tình lại là cơ hội cho Chính phủ thể hiện quyết tâm và năng lực cải cách.

Nguồn: Nguyễn Quang Đồng / TBKTSG

Từ khóa: 2017, ưu tiên,cải cách, thiết chế, thị trường trong nước