Công ước Viên 1980 – Căn cứ pháp lý quan trọng trong hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế

1 contract

Với tính chất nền kinh tế mở, quá trình hội nhập đã mở ra cho các nhà xuất nhập khẩu của Việt Nam nhiều cơ hội tốt trong thời gian qua tuy nhiên họ cũng vấp phải nhiều rủi ro trong giao thương quốc tế, nguyên nhân chính là do các doanh nghiệp của chúng ta còn hạn chế trong việc xem xét các điều khoản trong hợp đồng. Bắt đầu từ ngày 1/1/2017 tới đây, Công ước Liên hợp quốc về Hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế (CISG) có hiệu lực tại VIệT NAM thì vấn đề trên phần nào được giải quyết. Vậy CISG là gì và tại sao CISG lại được cho là công cụ phòng tránh rủi ro trong mua bán hàng hóa quốc tế và doanh nghiệp cần phải làm gì trong thời gian tới để tận dụng tốt nhất CISG cho mình.

Công ước Viên về Hợp đồng Mua bán Hàng hoá Quốc tế của Liên hợp quốc được thông qua năm 1980, là một mô hình hữu ích cho các nước đang nổi lên đang xem xét việc ban hành luật hợp đồng và mua bán hiện đại. Công ước này áp dụng đối với các hợp đồng mua bán giữa người mua và người bán có trụ sở thương mại tại các nước là thành viên của Công ước, song Công ước có sự nhất quán trong việc nhấn mạnh yếu tố tự do của hợp đồng, theo đó các bên có quyền quy định các điều khoản cụ thể theo thỏa thuận.

Ngày 18/12/2015 vừa qua, Việt Nam đã chính thức phê duyệt việc gia nhập Công ước Viên về Hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế của Liên hợp quốc (“CISG”) để trở thành viên thứ 84 của Công ước này. Điều đáng chú ý là Việt Nam đã đi trước nhiều nước ASEAN khác để trở thành thành viên thứ 2 sau Singapore gia nhập Công ước quan trọng này. Công ước Viên bắt đầu có hiệu lực ràng buộc tại Việt Nam từ ngày 1/1/2017.

Việc gia nhập CISG đã đánh dấu một mốc mới trong quá trình tham gia vào các điều ước quốc tế đa phương về thương mại, tăng cường mức độ hội nhập của Việt Nam, góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam về mua bán hàng hóa quốc tế và cho các doanh nghiệp việt nam một khung pháp lý hiện đại, công bằng và an toàn để thực hiện hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế.

Theo chính sách phát triển kinh tế của Việt Nam trong những năm tới, xuất khẩu vẫn là động lực chính của tăng trưởng, hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam diễn ra sôi động và nhộn nhịp nên các hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế chiếm một tỉ trọng rất lớn. Tuy nhiên do các doanh nghiệp còn nhiều hạn chế trong việc xem xét các điều khoản trong hợp đồng mua bán xuất nhập khẩu nên thường xuyên gặp phải các rủi ro trong giao thương quốc tế như là đối tác chậm giao hàng, bán hàng kém chất lượng hay bị mất hàng trong vận chuyển, không thanh toán hợp đồng nhưng nếu biết vận dụng hiệu quả CISG các doanh nghiệp sẽ phòng tránh được rất nhiều rủi ro pháp lý, thậm chí là ngay cả khi xảy ra tranh chấp thương mại.

Theo thống kê của VCCI khoảng 80% doanh nghiệp Việt Nam không lựa chọn luật áp dụng trong hợp đồng hoặc phó thác cho đối tác quyền lựa chọn luật áp dụng. Theo một nghiên cứu của ĐH Ngoại thương, luật Singapore chiếm 35% nền tảng luật được áp dụng trong hợp đồng mua bán hàng hóa của doanh nghiệp Việt Nam rồi sau đó mới đến luật Việt Nam, Anh, Pháp và Thụy Sỹ trong trường hợp này doanh nghiệp cần phải chi rất nhiều để thuê luật sư tìm hiểu luật nước ngoài để giải quyết tranh chấp, chưa kể chi phí đi lại, phí thực thi phán quyết, vì thế với việc các quốc gia thành viên CISG hiện chiếm từ 70-75% kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam trong đó có những thị trường quan trọng như TQ, Nhật, Mỹ, EU và Hàn Quốc thì việc tham gia CISG đem lại nhiều lợi ích về chi phí và thời gian đặc biệt cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ thường không có điều kiện thuê luật sư riêng hay lệ thuộc đối tác chọn luật thương mại có lợi cho họ để phán xét.

Theo thống kê của VIAC thì trong 85 quốc gia là thành viên của CISG, thì có 35 quốc gia thường xuyên có xảy ra tranh chấp trong các hợp đồng thương mại vì vậy việc tìm hiểu, nghiên cứu CISG để vận dụng được CISG trước và khi có xảy ra tranh chấp là rất quan trọng.

Đa số doanh nghiệp Việt Nam là doanh nghiệp nhỏ và vừa, có vị thế đàm phán không cao vì thế ít khi có thể áp dụng luật Việt Nam mà thường áp dụng luật nước ngoài, áp dụng các luật này thường chi phí cao hơn CISG, trong khi CISG cũng đơn giản, ngôn ngữ dễ nghiên cứu so với các luật khác. Sự khác biệt giữa CISG và pháp luật Việt Nam là không nhiều thậm chí là độ tương thích rất cao vì CISG là nguồn tham khảo quan trọng của luật thương mại hợp đồng của các quốc gia trong đó có Việt Nam nhưng doanh nghiệp cũng cần lưu ý để có sự chuẩn bị đặc biệt trong quá trình đàm phán, soạn thảo và thực hiện hợp đồng. Khi áp dụng CISG doanh nghiệp cũng cần dự liệu các điều luật bổ sung và nghiên cứu pháp luật VN vì cũng đồng thời ngày 1/1/2017 Bộ Luật dân sự 2015 bắt đầu có hiệu lực sẽ đem lại cơ sở pháp lý khá đầy đủ cho Doanh nghiệp soạn thảo hợp đồng.

Nếu doanh nghiệp có nhiều hợp đồng với nhiều đối tác cùng dựa vào CISG thì CISG sẽ là tiêu chuẩn chung triển khai thực hiện, giám sát các hợp đồng khác nhau và trong trường hợp xấu nhất là xảy ra các tranh chấp thì đây cũng sẽ là công cụ vì CISG dự liệu các trường hợp khác nhau trên hợp đồng qua đó giúp doanh nghiệp lường trước được tình hình cung cấp giải pháp hợp lý thống nhất trong trường hợp xảy ra sự kiện dẫn tới khả năng vi phạm hợp đồng.

Với CISG các hợp đồng xuất nhập khẩu của doanh nghiệp Việt Nam có cơ sở được bảo vệ theo thông lệ quốc tế vì CISG đem đến tiếng nói chung tạo sự cân bằng pháp lý cho các doanh nghiệp ở nhiều nước khác nhau trên thế giới trong suốt quá trình thực hiệp hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế.

Ngay khi có hiệu lực tại Việt Nam, tất cả các hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế giữa doanh nghiệp Việt Nam và các quốc gia thành viên, CISG sẽ được tự động áp dụng luật trừ khi hợp đồng thể hiện rõ CISG không phải là luật điều chỉnh, còn trong trường hợp hợp đồng giữa một quốc gia là thành viên của CISG và một nước chưa phải là thành viên của CISG, nếu luật trong trong hợp đồng quy định là luật của quốc gia là thành viên của CISG thì CISG cũng được áp dụng trong trường hợp này.

Chỉ còn khoảng 10 ngày nữa là CISG có hiệu lực, cuộc chơi nào cũng sẽ là thách thức nếu không có sự chuẩn bị, cũng như vậy nếu chỉ ngồi chờ thì Công ước Viên năm 1980 không bao giờ là cây đũa thần để giúp doanh nghiệp Việt Nam hội nhập nhanh hơn với pháp luật quốc tế.

Nguồn: TTWTO-NT

Từ khóa: công ước Viên, 1980, căn cứ, pháp lý, quan trọng, hợp đồng mua bán, hàng hóa quốc tế