Nhiều điểm sáng trong xuất khẩu nông sản

0aa

Theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản 11 tháng đầu năm 2016 đạt 29,1 tỷ USD, tăng 5,9% so cùng kỳ năm 2015. Trong đó, có tám mặt hàng xuất khẩu đạt hơn một tỷ USD là gạo, thủy sản, cà-phê, cao-su, hồ tiêu, hạt điều, rau quả, gỗ và các sản phẩm từ gỗ. Qua một năm nhiều biến động, cả về thời tiết, sản xuất và thị trường tiêu thụ, tác động không nhỏ tới kim ngạch xuất khẩu của nhiều mặt hàng nông sản, có thể thấy đây là kết quả đáng ghi nhận của ngành nông nghiệp nước nhà.

“Bùng nổ” trái cây, thủy sản “vượt đích”

Theo Tổng cục Hải quan, trong 10 tháng đầu năm 2016, xuất khẩu rau quả đã đạt gần hai tỷ USD, tăng hơn 30% so cùng kỳ năm 2015. Dự báo, xuất khẩu rau quả cả năm nay sẽ đạt khoảng 2,3 đến 2,4 tỷ USD. Trong đó, riêng về trái cây chiếm tới gần 74% tổng giá trị xuất khẩu rau quả, với 29 loại trái cây được xuất khẩu sang nhiều thị trường, trong đó có cả những thị trường khó tính như Nhật Bản, Mỹ, Pháp, Hà Lan, Bỉ, Đức, Ô-xtrây-li-a, Hàn Quốc… Các loại quả có kim ngạch xuất khẩu cao, gồm thanh long, nhãn, dưa hấu, xoài… Theo Cục Bảo vệ thực vật, dư địa dành cho xuất khẩu rau quả còn rất lớn, hiện chúng ta mới chỉ xuất khẩu chủ yếu sang Trung Quốc, vì thế, nếu việc xúc tiến thương mại, mở rộng thị trường xuất khẩu có hiệu quả cao hơn thì chắc chắn, kim ngạch còn tăng đáng kể.

Mặc dù không tạo ra sự “đột biến” nhưng thủy sản vẫn chứng tỏ là ngành hàng xuất khẩu mũi nhọn của nông nghiệp khi có đóng góp lớn nhất trong kim ngạch xuất khẩu chung của toàn ngành. Theo đó, giá trị xuất khẩu thủy sản 11 tháng đầu năm 2016 đạt 6,4 tỷ USD, tăng 6,9% so cùng kỳ năm 2015. Mỹ, Nhật Bản, Trung Quốc và Hàn Quốc là bốn thị trường nhập khẩu hàng đầu của thủy sản Việt Nam, chiếm 54,1% tổng giá trị xuất khẩu thủy sản. Các thị trường có giá trị xuất khẩu thủy sản tăng mạnh là Trung Quốc (47,7%), Hà Lan (16,1%), Mỹ (13,1%) và Thái-lan (12,6%). Trước sự cố môi trường biển tại bốn tỉnh miền trung (Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên - Huế) từ tháng 4-2016, ít nhiều gây ảnh hưởng tới hoạt động chế biến, xuất khẩu của các doanh nghiệp thủy sản trong nước cũng như uy tín của mặt hàng thủy sản Việt Nam, mức tăng trưởng dương của kim ngạch xuất khẩu thủy sản cho thấy nỗ lực lớn của toàn ngành hàng. Trong đó, tôm và cá tra vẫn là hai mặt hàng chính của ngành với kim ngạch xuất khẩu cá tra dự báo cả năm đạt khoảng 1,67 tỷ USD, tăng 6,6% so năm 2015; kim ngạch tôm ước đạt 3,1 tỷ USD, tăng 5% so năm 2015. Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần thủy sản Sóc Trăng Trần Văn Phẩm cho rằng: Đối với ngành hàng thủy sản, thị trường tương đối mở cho các sản phẩm của Việt Nam, nhưng cái khó chính là bảo đảm chất lượng và vệ sinh an toàn thực phẩm. Nếu làm tốt khâu này thì việc tiêu thụ dễ dàng hơn rất nhiều và kim ngạch xuất khẩu toàn ngành hoàn toàn có thể vượt mức bảy tỷ USD/năm.

Trong khi trái cây có sự “bùng nổ” về kim ngạch và trở thành hiện tượng xuất khẩu nông sản năm 2016, thủy sản “vượt đích” thành công thì gạo đang cho thấy sự “hụt hơi” không thể cưỡng lại. Khối lượng gạo xuất khẩu 11 tháng đầu năm 2016 ước đạt 4,54 triệu tấn với kim ngạch hai tỷ USD, giảm 25% về khối lượng và giảm 20,3% về giá trị so cùng kỳ năm 2015 (mặc dù giá gạo xuất khẩu bình quân 10 tháng đầu năm 2016 đạt 450 USD/tấn, tăng 5,6% so cùng kỳ năm 2015). Trung Quốc vẫn tiếp tục đứng vị trí thứ nhất về thị trường nhập khẩu gạo của Việt Nam với 36% thị phần. Tuy nhiên, rất nhiều thị trường truyền thống khác đã có sự sụt giảm nghiêm trọng như Phi-li-pin (giảm 61,6%), Ma-lai-xi-a (giảm 51,5%), Xin-ga-po (giảm 34,1%). Đâu là nguyên nhân của sự sụt giảm này? Theo Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), thời gian vừa qua, Chính phủ các nước này đã đạt được thành công đáng kể trong việc thi hành chính sách nông nghiệp hướng đến tự túc lương thực đồng nghĩa với việc lượng gạo nhập khẩu sẽ ngày càng giảm dần. Ngoài ra, xuất khẩu gạo vào Mỹ cũng ghi nhận sự sụt giảm đáng kể với mức 28,3%. Nguyên nhân là do thị trường Mỹ yêu cầu khắt khe về chất lượng gạo khiến nhiều lô hàng gạo của nước ta không đáp ứng được.

Xác định rõ các mặt hàng trọng tâm, trọng điểm

Nhìn bức tranh toàn cảnh xuất khẩu nông, lâm, thủy sản năm 2016 có thể thấy rõ sự mạnh, yếu của từng ngành hàng cho nên việc xác định các mặt hàng trọng tâm, trọng điểm để phát huy lợi thế là điều cần tính đến trong năm 2017. Cụ thể như mặt hàng gạo. Nhiều năm gần đây, chúng ta thường xuyên đề cập đến vấn đề có nên tiếp tục giữ diện tích đất lúa, chạy theo sản lượng hay không khi mà giá trị kim ngạch mang lại không cao bằng các mặt hàng nông sản khác và người dân trồng lúa vẫn không thể làm giàu trên đồng ruộng. Tuy nhiên, những tính toán đó vẫn chỉ diễn ra trong các hội thảo, diễn đàn. Nhưng đến năm 2016, sự sụt giảm nghiêm trọng cả về sản lượng và giá trị kim ngạch xuất khẩu gạo đã thật sự gióng lên hồi chuông cảnh báo: Nếu cứ tiếp tục duy trì sản xuất chủ yếu các loại gạo chất lượng thấp, xuất vào các thị trường truyền thống thì không thể chặn được đà suy giảm. Mới đây, trong hội thảo về định hướng phát triển thị trường nhập khẩu gạo của Việt Nam do Bộ Công thương tổ chức, đại diện VFA cho rằng, Việt Nam cần định dạng lại sản lượng gạo hàng hóa cho xuất khẩu, với định hướng trong ngắn hạn đến năm 2020, chỉ nên xuất khẩu ở mức hai đến ba triệu tấn/năm thay vì bảy đến tám triệu tấn/năm như hiện nay. Tuy nhiên, điều cần thiết là phải tăng lượng gạo đặc sản, chất lượng cao để tăng giá bán, cạnh tranh hiệu quả với gạo của nhiều nước xuất khẩu khác tại các thị trường khó tính. Chuyên gia lúa gạo Nguyễn Đình Bích cho rằng: Sự chuyển hướng của ngành hàng lúa gạo theo tiêu chí giảm sản lượng, tăng chất lượng đã được khuyến cáo từ nhiều năm nay nhưng đến thời điểm này chúng ta vẫn chưa chuyên tâm thực hiện, khiến gạo Việt Nam vẫn chưa có thương hiệu trên thị trường thế giới dù năm nào sản lượng cũng ở mức cao nhất nhì thế giới. “Cú trượt” của cả sản lượng và giá trị năm 2016 chắc chắn sẽ là bằng chứng thuyết phục nhất để các bên liên quan phải có quyết tâm định hướng lại sự phát triển của ngành hàng này.

Một trong những ngành hàng cũng cần có sự đầu tư lớn hơn để tăng kim ngạch, tiến đến giữ vai trò mũi nhọn trong xuất khẩu nông sản chính là cà-phê. 11 tháng đầu năm 2016, xuất khẩu cà-phê đạt 1,6 triệu tấn và 2,98 tỷ USD, tăng 36,1% về khối lượng và tăng 24,3% về giá trị so cùng kỳ năm 2015. Dự báo cả năm 2016, Việt Nam xuất khẩu đạt 1,75 triệu tấn cà-phê, kim ngạch khoảng ba tỷ USD. Tuy nhiên, giá cà-phê xuất khẩu bình quân 10 tháng đầu năm 2016 chỉ đạt 1.817 USD/tấn, giảm 10,4% so cùng kỳ năm 2015. Nếu giá bán tăng lên, chắc chắn ngành cà-phê sẽ còn đạt được kim ngạch xuất khẩu cao hơn nữa. Chính vì vậy, trong năm 2017, điều quan trọng đối với mặt hàng cà-phê là cần tiếp tục nâng tỷ trọng hàng chế biến tinh. Theo Hiệp hội Cà-phê - Ca-cao Việt Nam (Vicofa), định hướng này đã nằm trong mục tiêu đến năm 2020, tỷ lệ cà-phê được chế biến ước đạt 30% so với 10% hiện nay; cà-phê hòa tan và rang xay đạt 25% sản lượng so với hơn 11% hiện nay; kim ngạch xuất khẩu đạt 3,8 đến 4,2 tỷ USD.

Tuy nhiên, để các ngành hàng nông sản chủ lực phát huy hết lợi thế của mình trong việc nâng cao chất lượng hàng hóa và mở rộng thị trường xuất khẩu thì một trong những đối tượng quan trọng phải hướng đến chính là các doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu. Đây là lực lượng nòng cốt quyết định sự thành bại của cả ngành hàng, nhất là trong bối cảnh hội nhập toàn cầu. Xác định rõ điều đó, đầu tháng 12 vừa qua, Bộ trưởng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Nguyễn Xuân Cường lần đầu có cuộc đối thoại với các doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn. Câu hỏi của nhiều doanh nghiệp đặt ra là chiến lược của bộ tới đây đối với các ngành hàng nằm trong “câu lạc bộ” một tỷ USD, từ việc tiếp cận đất đai đến vốn và khoa học công nghệ. Bởi các doanh nghiệp đều cho biết, muốn nâng cao tỷ trọng hàng nông sản chế biến sâu thì đòi hỏi lớn về vốn và khoa học công nghệ, không phải doanh nghiệp nào cũng đủ tiềm lực tài chính để tham gia, trong khi việc tiếp cận nguồn vốn ngân hàng không hề dễ dàng. Hy vọng sau cuộc đối thoại, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn sẽ có những kiến nghị cần thiết về chính sách để hỗ trợ doanh nghiệp nông nghiệp. Từ đó tiếp sức cho các hoạt động xuất khẩu nông sản một cách bài bản và thật sự hiệu quả.

Theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, kim ngạch nhập khẩu toàn ngành nông, lâm, thủy sản 11 tháng đầu năm 2016 đạt 22,15 tỷ USD, tăng 4,6% so cùng kỳ năm 2015; trong đó, nhập khẩu một số mặt hàng chính ước đạt khoảng 16,11 tỷ USD, tăng 1,5% so cùng kỳ năm trước. Kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản 11 tháng đầu năm 2016 đạt 29,1 tỷ USD, tăng 5,9% so cùng kỳ năm 2015. Như vậy, cán cân thương mại nông, lâm, thủy sản của 11 tháng qua xuất siêu khoảng 6,95 tỷ USD.

Nguồn: Tiến Anh (nhandan.vn)

Từ khóa: nhiều điểm sáng, xuất khẩu nông sản