Tại sao Quốc hội Nhật Bản phê chuẩn hiệp định TPP “chết”?

1 tpp japan

Một điều đáng ngạc nhiên đã diễn ra vào thứ sáu tuần trước là Quốc hội Nhật Bản đã bỏ phiếu thông qua việc phê chuẩn tham gia Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương (TPP) mặc dù thỏa thuận này được đa số khẳng định là đã “chết” ngay khi tổng thống Mỹ mới đắc cử Donald Trump tuyên bố sẽ rút khỏi hiệp định.

Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe đã từng đích thân lên tiếng rằng TPP sẽ trở nên “vô nghĩa” nếu không có Mỹ tham gia. Vậy thì lý do gì khiến các nhà lập pháp Nhật Bản lại sốt sắng ủng hộ một thỏa thuận vô nghĩa đang hấp hối?

Liệu rằng cuộc bỏ phiếu vào thứ Sáu tuần trước chỉ đơn giản là một hành động viển vông hay ông Abe đã biết trước điều gì đó mà những người khác không hề hay? Cũng cần lưu ý rằng ông là nguyên thủ nước ngoài duy nhất đã gặp gỡ người kế nhiệm chính thức của nhiệm kỳ tổng thống Mỹ tiếp theo sau khi kết quả bầu cử được công bố.

Những gì diễn ra trong Tòa tháp Trump ở New York quanh cuộc gặp gỡ không chính thức này không được thông tin rộng rãi nhưng có một số suy đoán rằng có khả năng hai người đàn ông đã thảo luận bình đẳng một số thỏa thuận không chính thức về TPP nhưng dù sao những thỏa thuận này vẫn khá quan trọng.

TPP đóng một vai trò quan trọng đối với Nhật Bản

Các nhà phân tích cho biết điều này vô cùng có khả năng xảy ra bởi lẽ TPP đóng một vai trò quan trọng đối với Nhật Bản và với công cuộc kiến thiết của ông Abe trên nước Nhật để duy trì sức mạnh then chốt tại Châu Á - Thái Bình Dương. Hiệp định này cũng vô cùng cần thiết với chương trình nghị sự kinh tế và chính trị của ông Abe đồng thời giữ một tầm quan trọng mang tính chiến lược với Washington.

TPP liên kết 10 quốc gia Châu Á - Thái Bình Dương (bao gồm cả Singapore) trong một thỏa thuận chung có tầm quan trọng mạnh mẽ về kinh tế và cả ý nghĩa địa chính trị đáng kể. Một số người so sánh hiệp định này với ASEAN khi mà ngay từ đầu thỏa thuận kinh tế này vốn được lập ra để chống lại chủ nghĩa cộng sản Trung Quốc.

Thời điểm này, TPP được coi là bức tường thành chống lại sự bành trướng kinh tế nhanh chóng của Trung Quốc và ảnh hưởng mang tính chiến lược lên khu vực Châu Á - Thái Bình Dương nơi mà cuộc kiến thiết lớn của ông Abe đã bị cản trở ngay khi mới xuất hiện bởi lập trường “Nước Mỹ đầu tiên” đầy hiếu chiến của ông Trump.

Mục đích mang tính chủ ý của ông Trump về phá vỡ TPP bằng cách vô hiệu hóa các văn bản đã soạn thảo được đưa ra để dập tắt tham vọng của ông Abe đối với nước Nhật và Mỹ cũng sẽ trở thành đồng bá chủ tại Đông Á với Hiệp ước An ninh song phương Mỹ - Nhật hoàn toàn tương thích với khía cạnh kinh tế của TPP.

Nếu TPP thực sự “chết” do sự rút lui của Mỹ, Trung Quốc sẽ tự do gia nhập RCEP (Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực) hoặc một vài dạng thức khác như FTAAP (Khu vực thương mại tự do Châu Á - Thái Bình Dương) - nơi Trung Quốc sẽ tăng cường tiếp cận thị trường để gia tăng tầm ảnh hưởng chiến lược.

Một số người cho rằng cái giá khi rút lui khỏi TPP là quá cao cho cả Tokyo lẫn Washington. Và liệu họ có thực sự “rút lui” hay chỉ là một hình thức thỏa thuận khác giữa hai bên - đặc biệt là về phía ông Trump, người từng thể hiện mình là một nhà thương lượng tài giỏi trong giới bất động sản.

Bằng việc tuyên bố rằng mình có ý định rút khỏi hiệp định TPP hiện tại, ông Trump có vẻ đang đe dọa ông Abe và các nguyên thủ quốc gia khác phải nhượng bộ. Hiệp định TPP sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho các nước này trong việc tiếp cận thị trường rộng lớn hơn, vì thế họ mong muốn được tiếp tục ở lại, dù với góc độ cá nhân hay tập thể.

Hiện khi ông Trump cho thấy mình đang để ngỏ cánh cửa, các lãnh đạo lại càng có động lực để cắt bỏ thỏa thuận. Một số người cho rằng điều có khả năng xảy ra nhất là một “TPP mức 2” dễ dàng hơn cho ông Trump trong việc đối diện với cử tri Mỹ mà không bị mất mặt hay bị coi là phản bội lời hứa trước bầu cử.

Trong điều kiện TPP tương đối kém phổ biến với đại đa số tập thể giới kinh doanh và chuyên gia (trải dài từ nông dân tới bác sĩ) đã vận động chống lại nó, thì một thỏa thuận được chỉnh sửa lại và ở mức độ mờ nhạt hơn sẽ giúp các nhà lãnh đạo khác ngoài ông Trump dễ dàng đạt được phiếu bầu cao.

Tuy nhiên, vị thế của ông Abe khá nhập nhằng. Không có gì phải nghi ngờ khi các nông dân Nhật (tối thiểu là những người theo khuynh hướng bảo thủ trong số đó) sẽ rất vui mừng nếu tiêu chuẩn trong TPP bị giảm xuống. Thế nhưng ông Abe lại đang dựa vào áp lực bên ngoài hay nói cách khác là áp lực từ quốc gia khác để thúc đẩy cải cách trong nước.

Các chuyên gia phân tích cho rằng, bắt đầu từ giai đoạn Phó Đề đốc của Hải quân Hoa Kỳ là Matthew Perry đưa những con tàu “Black Ships” cập bến năm 1853, Nhật Bản buộc phải mở cửa thị trường thông thương, và nay TPP chính là một công cụ lý tưởng điển hình cho áp lực từ bên ngoài mà ông Abe đang quan tâm. Tuy vậy, ông ấy không có cơ hội để nghe những đánh giá này một cách công khai.

Đối với ông Abe, TPP có ý nghĩa lớn hơn việc chỉ đơn giản đóng vai trò là đòn bẩy thúc đẩy kinh tế Nhật Bản. Đây là một công cụ để giữ chân Mỹ “tham gia” về mặt kinh tế cũng như quân sự tại khu vực Đông Á trong khi Nhật sẽ phát triển sức mạnh về kinh tế, ngoại giao và quân sự của mình xa hơn nữa dưới chiếc ô hạt nhân của Mỹ.

Xét từ góc độ này, chuyến thăm của ông Abe tới New York có thể coi là mang một ý nghĩa quan trọng hơn bất cứ cuộc gặp gỡ và chúc mừng tân tổng thống Mỹ của bất cứ nguyên thủ nào trên thế giới; nó là một “nền tảng chiến lược” - và lòng hiếu khách của ông Trump chính là cơ hội cho vị lãnh đạo mới của Hoa Kỳ khởi động những thỏa thuận của mình.

Những gì ông Trump có thể yêu cầu từ phía Nhật Bản cho việc hồi sinh TPP có khả năng mở rộng hơn nữa việc tiếp cận thị trường xe cơ giới của Nhật và thúc đẩy các nhà sản xuất Nhật mở nhiều nhà máy tại Mỹ. Điều này sẽ làm hài lòng Detroit (một thành phố công nghiệp quan trọng ở Hoa Kỳ) và các đại biểu khác trong Quốc hội từng vận động ủng hộ động thái này.

Chính vì những lý do trên, thật quá sớm khi viết ra cụm từ “RIP TPP” (mong TPP yên nghỉ - một câu quen thuộc tỏ ý tôn trọng người đã khuất) trên “văn bia” dành cho thỏa thuận này. Cùng với việc thông qua TPP, Quốc hội Nhật Bản (chủ yếu là những người ủng hộ ông Abe) đã thể hiện rõ niềm tin dành cho hiệp định - trong khi vẫn ngụ ý “gật đầu và nháy mắt” với những thành phần đang lo ngại hiệp định này thất bại.

Nguồn: http://www.businesstimes.com.sg – TM

Từ khóa: tại sao, Quốc hội Nhật Bản, phê chuẩn, hiệp định, TPP chết