Ba mối quan hệ mà các thành viên RCEP nên cân nhắc

RCEP1

Trong vài năm qua, các cuộc đàm phán Hiệp định Quan hệ Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) đã gây ra làn sóng chỉ trích và nghi ngờ trong khu vực châu Á Thái Bình Dương. Sự chỉ trích về gánh nặng của TPP - rằng các cuộc đàm phán là chậm và tẻ nhạt, và rằng thỏa thuận này thiếu minh bạch và trách nhiệm giải trình –cũng đang nhìn thấy ở một hiệp định khác đó là Hiệp định đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP).

Cuộc đàm phán RCEP đã bỏ lỡ thời hạn hoàn thành ban đầu của nó là vào cuối năm 2015. Hạn chót lần thứ hai cũng nhiều khả năng sẽ bị bỏ qua vào năm nay. Có rất ít thông tin cập nhập về tiến trình của RCEP đã được tiết lộ, các nội dung thỏa thuận càng ngày càng mù mịt như một hộp đen. Quan trọng hơn là tiến trình đàm phán và tham vọng của RCEP có vẻ như ngày càng cách xa nhau.

Trong trường hợp của TPP, các cuộc đàm phán bật dậy trong sự tuyệt vọng sau khi liên tục gia hạn và thỏa thuận cuối cùng đã đạt được vào phút cuối cùng. Thật khó để nói rằng RCEP có được động lực về thời gian như vậy. Với sự thiếu tiến bộ, hoặc ít nhất là thiếu thông tin cập nhật, các nhà quan sát có ít thông tin để đưa ra dự báo, song có đủ khả năng để nghi ngờ về tiến độ của RCEP.

Để đẩy nhanh tiến độ đàm phán, các thành viên RCEP cần phải đi vào cân nhắc ba mối quan hệ.

Đầu tiên là mối quan hệ giữa việc tìm kiếm một thỏa thuận đúng như cái tên của nó và theo đuổi bản chất của nó. Điều gì làm cho 16 thành viên RCEP thực sự muốn trở thành “đối tác toàn diện”? Và họ có thể có thể nhận được gì từ thỏa thuận này?

Với những khó khăn mà cuộc đàm phán RCEP đang phải đối mặt, một số nhà bình luận cho rằng việc tạo ra một “phiên bản sớm” hoặc “phiên bản rút gọn"của RCEP có thể là một ý tưởng tốt, trước khi nó đạt đến sự trưởng thành hoàn toàn trong tương lai. Ví dụ, một số học giả cho rằng RCEP có thể bao gồm một cơ chế rà soát thiết thực trong thỏa thuận như một công cụ giảm nhẹ. Trong kịch bản này, thỏa thuận này có thể được nâng cấp sau giai đoạn ký kết mà trong đó có các cam kết bổ sung.

RCEP phải là một nỗ lực để xây dựng nên một cộng đồng như Cộng đồng kinh tế ASEAN hay Liên minh châu Âu

Mặt khác, một số quan chức và học giả lập luận rằng "RCEP phải là một nỗ lực để xây dựng nên một cộng đồng như Cộng đồng kinh tế ASEAN hay Liên minh châu Âu”. Một vài học giả tưởng tượng đi xa hơn nữa, đề cập đến hội nhập PAN-Châu Á và ủng hộ các quốc gia Nam Á và Thái Bình Dương khác tham gia RCEP. Những ý tưởng này thể hiện sự thiện chí mở rộng hội nhập khu vực, nhưng không chắc là chúng có thực sự có lợi cho quá trình đàm phán hiện nay hay không nhưng nó có nguy cơ đặt thêm gánh nặng lớn hơn cho một hiệp định vốn đã quá nặng nề.

Điều cần thiết là 16 thành viên phải đạt được một thỏa thuận tương đối cao cấp đầu tiên, như một phần của lộ trình nhiều giai đoạn hơn là cách hiện nay. Điều này sẽ giúp xây dựng lòng tin và duy trì đà đi lên của cuộc đàm phán.

Mối quan hệ quan trọng thứ hai là mối quan hệ giữa người thua và kẻ thắng. Nguyên tắc và mục tiêu Hướng dẫn RCEP bao gồm một “điều khoản đối xử đặc biệt và khác biệt cộng thêm sự linh hoạt” cho các nước tham gia.

Tuy nhiên, lợi ích của việc nhập thêm các thỏa thuận thương mại tự do ở mức độ thấp (FTA) khác, chưa kể đến các thỏa thuận thương mại ưu đãi, vào mạng lưới khu vực hiện tại đã được giới hạn ở mức tốt nhất. Tuy nhiên, để thay đổi môi trường bảo hộ tại một số quốc gia, sẽ còn rất lâu mới đủ để chỉ để đơn giản là duy trì hoặc tăng tiền bồi thường cho các ngành công nghiệp gặp bất lợi.

Theo kinh nghiệm của các nền kinh tế công nghiệp, các nhóm lợi ích đặc biệt mà được hưởng lợi từ thỏa thuận sắp tới cần phải đóng một vai trò tích cực hơn, với một tiếng nói lớn hơn trong việc thúc đẩy tự do hóa thương mại và biến đổi trong nước. Một bánh xe han rỉ cần được bôi trơn.

Cuối cùng nhưng không kém quan trọng là mối quan hệ giữa việc duy trì các mối quan hệ đa phương và đẩy mạnh quá trình khu vực hóa.

Cho đến nay, ít nhất là bề ngoài, nhiều quốc gia châu Á thể hiện ủng hộ thúc đẩy vòng đàm phán Doha. Để đòi công bằng, một số nước trong khu vực, như Ấn Độ, đã và đang đóng một vai trò tích cực trong việc theo đuổi sự phát triển cân bằng của hệ thống thương mại đa phương và tìm kiếm điều khoản đối xử đặc biệt và khác biệt cho các nước kém phát triển trong khuôn khổ này.

Ở cấp độ đa phương, một sự đồng thuận giữa số 163 thành viên WTO là cần thiết. Ở cấp độ khu vực, tất nhiên là có số lượng các bên đàm phán ít hơn. Trong bối cảnh này, việc thành viên mù quáng vì lợi ích trước mắt của mình có thể làm cho cuộc đàm phán kéo dài đến vô tận, và thậm chí là các vòng đàm phán Doha đã hầu như bị ngưng trệ.

Năm 2015 là một năm quan trọng về các FTA của châu Á-Thái Bình Dương, sự kiện lớn nhất là TPP đã kết thúc đàm phán và được ký kết. Năm 2016 có thể còn có nhiều sự kiện lớn hơn đối với chính trị thương mại thế giới. Ngoài RCEP, hiệp định Thương mại và Hợp tác đầu tư xuyên Đại Tây Dương(TIIP) giữa Hoa Kỳ và EU, cũng như Hiệp định Hội nhập kinh tế giữa Nhật Bản và các đối tác châu Âu của nó, tất cả đều có lịch hoàn tất vào cuối năm 2016.

Với những FTA khổng lồ hay còn được gọi là Mega-FTA, sự cân bằng sức mạnh thương mại toàn cầu và quy tắc thương mại chuẩn mực đang trải qua một sự thay đổi cơ bản. Cách tiếp cận của các cuộc đàm phán thương mại thế giới cũng thay đổi đáng kể.

Thời gian không chờ đợi ai, nếu không có một kết quả đáng kể, sẽ RCEP trở nên công cốc? Chúng tôi chỉ có thể hy vọng cho điều tốt nhất.

Ông Ping là Phó Giáo sư kinh tế chính trị quốc tế tại Trung tâm Nghiên cứu Nhật Bản, Viện Nghiên cứu Quốc tế, Đại học Fudan.

Nguồn : http://www.eastasiaforum.org - PT

Từ khóa : Ba mối quan hệ, mà các thành viên RCEP, nên cân nhắc.