Hiệp định thương mại tự do: Mục tiêu chiến lược hay kinh tế của Australia?

australia-4

Chính sách thương mại của Australia hiện đang thay đổi, đáng chú ý nhất là xu hướng theo đuổi các Hiệp định thương mại tự do (FTA). Tuy nhiên, xuất hiện lo ngại rằng xu hướng này vì mục tiêu chiến lược hơn là lợi ích kinh tế.

Trong 30 năm qua, quan hệ thương mại chính của Australia đã chuyển từ châu Âu và Mỹ sang các nước châu Á Thái Bình Dương. Kết quả là, Australia đã và đang theo đuổi các thỏa thuận thương mại với các đối tác kinh tế mới.

Hiện Australia đã ký kết 10 FTA với các nước/khu vực gồm: New Zealand, Singapore, ASEAN, Thái Lan, Chile, Malaysia, Hàn Quốc, Nhật Bản, Mỹ và Trung Quốc trong khi tiếp tục đàm phán cho 7 FTA khác; đa số các FTA đã ký có hiệu lực từ 15 năm trước.

Quan điểm phổ biến của công chúng lẫn truyền thông là việc ký kết các thỏa thuận thương mại dù ở cấp độ song phương, đa phương hay khu vực đều mang lại lợi ích cho tất cả các thành viên nhưng lợi ích kinh tế không phải lúc nào cũng rõ ràng.

Lợi ích kinh tế

Australia hiện đang xem xét vị thế của mình trong khuôn khổ Hiệp định quan hệ đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) giữa 12 quốc gia châu Á Thái Bình Dương. Tuy nhiên, báo cáo gần đây của Ngân hàng Thế giới (WB) cho thấy TPP chỉ mang lại cho Australia mức tăng trưởng 0,7% GDP đến năm 2030.

Hiệp định thương mại tự do Australia - Mỹ (AUSFTA)có hiệu lực từ hơn 10 năm trước cũng đặt ra câu hỏi về lợi ích kinh tế đối với Australia. Với một tập hợp dữ liệu hiện có, nhiều bằng chứng cho thấy rằng thương mại giữa Australia và Mỹ thực tế đã giảm trong giai đoạn này.

Xem xét tác động kinh tế của AUSFTA, ông Shiro Armstrong – chuyên gia kinh tế Trường Chính sách công Crawford cho biết: “các hiệp định thương mại được ký kết ví dụ như AUSFTA, chủ yếu vì lý do chính trị, có thể đưa đến kết cục dưới tiềm năng kinh tế tối ưu đứng từ quan điểm của các nước thành viên lẫn không phải là thành viên”.

Khả năng cất cánh về kinh tế là thấp. Một khảo sát của Economist Intelligence Unit với 800 doanh nghiệp Australia có doanh thu từ 50 triệu đến 1 tỷ USD cho thấy, chỉ có 19% các doanh nghiệp xuất khẩu Australia tận dụng ưu đãi từ các FTA.

Một lý do khác là sự thiếu quan tâm của các doanh nghiệp đến những lợi ích kinh tế từ các các FTA - bất chấp xu hướng ngày càng có nhiều FTA được chính phủ ký kết. Ủy ban Năng suất Australia khuyến cáo chính phủ chỉ nên theo đuổi các thỏa thuận thương mại song phương hay khu vực có khả năng mang lại lợi ích kinh tế đáng kể góp phần làm giảm chi phí sản xuất thay vì theo đuổi các hiệp định tập trung cắt giảm các rào cản thương mại và đầu tư.

Quan hệ chiến lược

Trường hợp, một FTA trong đó lợi ích kinh tế còn thiếu rõ ràng thì mục đích thắt chặt quan hệ chính trị càng trở nên rõ nét, ví dụ FTA dạng này là với các đối tác chiến lược hoặc đồng minh lâu năm.

Ví dụ tại Mỹ, Chính quyền dưới thời Tổng thống Bush khởi xướng đàm phán FTA với các nước có quan hệ chiến lược hoặc có vị trí địa chính trị quan trọng với Mỹ như với Jordan, Morocco, Bahrain và Oman. Thêm vào đó là các hiệp định được ký với Australia, Chile, Singapore nhằm tăng cường quan hệ an ninh.

Câu chuyện tương tự cũng diễn ra với Australia. Hiệp định thương mại gần đây nhất được Australia ký kết là với Nhật Bản – đồng minh tại châu Á, và với Trung Quốc – đối tác thương mại hàng đầu. Các FTA này cũng được xem là nhằm củng cố quan hệ cả về chính trị và kinh tế.

Một phần trong sự thay đổi của Australia với các hiệp định thương mại song phương là các FTA này có thể đóng vai trò cân bằng trong các FTA cấp độ khu vực. Hiện nay, có hai thỏa thuận đa phương cạnh tranh nhau đang được đàm phán tại châu Á Thái Bình Dương gồm TPP và Hiệp định đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP). TPP được dẫn dắt bởi Mỹ không bao gồm Trung Quốc và RCEP không bao gồm Mỹ do Trung Quốc dẫn dắt. Australia đang đàm phán cho cả 2 thỏa thuận này.

Tuy nhiên, sự tham gia của Australia trong cả hai hiệp định này nghiêng về “cân bằng” với Trung Quốc và Mỹ hơn là theo đuổi lợi ích kinh tế. Tương tự, cạnh tranh về kinh tế cũng nằm ngoài chính sách tiền tệ và tài chính quốc tế dưới góc nhìn của nhiều chuyên gia phân tích khi đánh giá sự hình thành của Ngân hàng Đầu tư Hạ tầng châu Á – thể chế mà Trung Quốc thúc đẩy nhằm cạnh tranh với vai trò thống trị của Mỹ tại Ngân hàng Thế giới.

Cuối cùng, sẽ là công bằng hơn khi xem xét các hiệp định thương mại tự do dưới góc độ quan hệ đối tác chiến lược. Các FTA thông thường sẽ mang lại lợi ích kinh tế tích cực bên cạnh lý do an ninh và tăng cường vị thế địa chính trị. Tuy nhiên, các nhà hoạch định chính sách không nên đánh mất mục đích ban đầu của các hiệp định thương mại tự do: công cụ để tăng cường, thúc đẩy phát triển kinh tế.

Theo https://www.internationalaffairs.org.au – HP

Từ khóa: Hiệp định thương mại tự do, chiến lược, kinh tế