Thực tế triển khai Hiệp định thuận lợi hóa thương mại của WTO

TFA-WTO

Chúng ta đã đi được đến đâu sau khi đạt được Hiệp định thuận lợi hóa thương mại và các bước tiếp theo là gì?

Sau gần 10 năm đàm phán, các thành viên WTO cuối cùng đã kết thúc đàm phán Hiệp định thuận lợi hóa thương mại (TFA) tại Hội nghị Bộ trưởng WTO lần thứ 9 diễn ra tại Bali vào tháng 12 năm 2013. Nghị định thư sửa đổi để đưa TFA vào Hiệp định khung của WTO cũng được thông qua vào tháng 11 năm 2014. Mục tiêu của Hiệp định này là loại bỏ “luồng đỏ” trong thông quan và giảm chi phí, thời gian đối với thương mại hàng hóa từ đó thúc đẩy hoạt ngoại thương, tăng thu nhập và việc làm trên toàn cầu.

Việc áp dụng Nghị định thư của các thành viên WTO về tiêu chuẩn hóa, đơn giản hóa và hài hòa thủ tục hải quan đã và đang mang đến các cơ hội và lợi ích cho các nước. Mỗi nước thành viên sẽ được hưởng lợi như thế nào nào phụ thuộc vào mức độ thực thi các cam kết tham gia. Những bước chuẩn bị nào là cần thiết để các nước châu Phi và các nước thu nhập thấp gặt hái được lợi ích kinh tế cho mình?

Tối đa hoá tiềm năng của TFA

Đối với các nước có thu nhập thấp đang gặp nhiều khó khăn trong thương mại quốc tế, tăng năng lực cạnh tranh thông qua tiết kiệm thời gian và tiền của đồng nghĩa sẽ gia tăng khả năng tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu và khuyến khích đầu tư nước ngoài. Mọi sự chậm trễ trong thực thi các biện pháp tạo thuận lợi thương mại sẽ chỉ nới rộng khoảng cách về hiệu quả và sức cạnh tranh với phần còn lại của thế giới.

Một phân tích gần đây của OECD (tháng 6/2015) cho thấy việc thực hiện TFA có thể giảm chi phí thương mại toàn thế giới vào khoảng 12,5 - 17,5%. Nếu thực hiện đầy đủ các cam kết trong TFA, ước tính chi phí thương mại sẽ giảm 16,5% cho các nước thu nhập thấp (LICs); 17,4% cho nhóm nước thu nhập trung bình thấp (LMICs); 14,6% cho nhóm nước thu nhập trung bình (UMICs) và 11,8% đối với nhóm nước OECD. Nếu các nước chỉ chọn thực hiện các điều khoản bắt buộc thì chi phí thương mại chỉ giảm 12,6% với các nước LICs; 13,7% với các nước LMICs; 12,8% với các nước UMICs và 10,4% với các nước OECD.

Điều này chứng tỏ có nhiều cơ hội để chi phí thương mại giảm xuống ở các nước thu nhập thấp và trung bình thấp so với các nước đang phát triển. Nó cũng cho thấy việc giảm chi phí sẽ đáng kể nếu các nước thực thi nhiều hơn các cam kết bắt buộc tối thiểu. Trên thực tế, việc thực thi theo các cam kết tối thiểu có thể là không đủ trong một thế giới mà nhiều nước đã đi xa hơn bằng cách thiết lập nên nhiều nguyên tắc và phương thức để thúc đẩy hơn nữa cho thương mại xuyên biên giới. Trường hợp của Rwanda là điển hình. Năm 2012, nước cộng hòa Rwanda giới thiệu hệ thống thông quan một cửa (một điều khoản thuộc danh mục nỗ lực theo TFA), cho phép các doanh nghiệp nộp hồ sơ hải quan trực tuyến. Điều này giúp giảm ½ thời gian cần thiết để thông quan hàng hóa và giúp doanh nghiệp tiết kiệm được khoảng 10 triệu USD mỗi năm. Ngoài ra, các nước khác ở khu vực Đông Phi cũng được hưởng lợi từ nỗ lực tạo thuận lợi hóa thương mại thông qua việc giải quyết các hàng rào phi thuế, kết quả là thời gian cần thiết để chuyển một container hàng hóa từ cảng Mombasa đến Kigali đã giảm từ 21 ngày xuống chỉ còn 6 ngày. Kế hoạch hạ tầng khu vực cũng cho thấy tình hình sẽ tiếp tục được cải thiện trong vài năm tới.

Ví dụ trên chứng minh rằng ý chí chính trị thực hiện những cải cách thương mại bằng cách thực hiện đầy đủ các quy định trong TFA, bao gồm các cam kết bắt buộc lẫn cam kết nỗ lực, sẽ mang lại nhiều lợi ích.

Với TFA, các nước châu Phi sẽ có được khuôn khổ cần thiết để thực hiện và nhận được những hỗ trợ cần thiết nhằm bắt kịp và theo đuổi những cải cách cần thiết.

Bước đầu tiên: Phê chuẩn Hiệp định TFA và thông báo các quy định nhóm A

TFA sẽ có hiệu lực khi 2/3 ba số thành viên WTO phê chuẩn và gửi văn bản chấp thuận lên WTO. Đến nay, 51 thành viên đã hoàn thành thủ tục quốc gia và thông báo với WTO về việc phê chuẩn. Con số này vẫn còn xa so với số 108 cần thiết để TFA có hiệu lực. Mặc dù nhiều người kỳ vọng TFA sẽ bắt đầu có hiệu lực tại Hội nghị Bộ trưởng WTO vào tháng 12 tới, tuy nhiên mục tiêu này có vẻ khó có thể trở thành hiện thực. Trong các nước đã phê chuẩn TFA có 4 quốc gia châu Phi là Mauritius, Botswana, Niger và Togo - trong đó 3 thành viên kém phát triển là Niger, Togo và Lào đã thông qua TFA.

Việc phê chuẩn và mức độ năng động của các thành viên WTO luôn được theo dõi một cách chặt chẽ. Lý do là khi một nước phê chuẩn TFA sẽ phát đi tín hiệu tích cực đến cộng đồng doanh nghiệp và các nhà đầu tư, nó thể hiện cam kết của quốc gia đó trong việc tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi cho hoạt động thương mại. Các thành viên châu Phi có thể muốn tạo ra một minh chứng bằng cách thúc đẩy tiến trình phê chuẩn và cho thấy rằng khu vực tư nhân lẫn các nhà đầu tư tiềm năng đã sẵn sàng để cải thiện môi trường kinh doanh.

Cùng với việc phê chuẩn, các thành viên WTO cũng cần tập trung vào việc đánh giá khả năng thực thi thỏa thuận. Cụ thể, dự kiến các điều khoản linh hoạt có thể cho phép các thành viên đang phát triển hoãn áp dụng. Để tận dụng lợi thế của tính linh hoạt này, các thành viên đang phát triển cần phân loại các quy định theo TFA thành 3 nhóm - A, B hoặc C, tùy thuộc vào việc đánh giá năng lực quốc gia. Nhóm A sẽ bao gồm các điều khoản mà nước thành viên sẽ thực hiện ngay khi TFA có hiệu lực (các nước LDCs có thể được hoãn thực thi thêm một năm); nhóm B là các quy định sẽ được thực thi sau một thời kỳ quá độ nhất định; và nhóm C bao gồm những điều khoản có thể được thực hiện sau một thời gian chuyển tiếp với sự hỗ trợ kỹ thuật và tài chính cần thiết để xây dựng năng lực.

Đến nay 74 thành viên WTO đã gửi thông báo cam kết của mình, trong đó 16 thành viên (5 nước kém phát triển) thuộc châu Phi cũng đã thực hiện thông báo danh mục nhóm A của mình. Đây là những tiến triển đáng được ghi nhận. Các thông báo của WTO cho thấy nhiều nước đang thực hiện đánh giá nhu cầu và năng lực. Về nội bộ, tiến trình này sẽ giúp các nước hiểu rõ khả năng và những vướng mắc đang gặp phải, đâu là trọng tâm cần tập trung cải thiện và những ưu tiên là gì để việc thực thi các biện pháp tạo thuận lợi hóa thương mại đạt được hiệu quả tốt nhất. Việc chuẩn bị tốt sẽ đặt nền móng vững chắc cho quá trình thực hiện sau này bao gồm việc cân đối các nguồn tài trợ cần thiết để triển khai dự án.

TFA cũng có thể được sử dụng để đẩy nhanh quá trình hội nhập tại châu Phi ở cấp độ khu vực lẫn châu lục. Thật vậy, bằng cách hài hòa thủ tục và thiết lập các tiêu chuẩn chung sẽ làm tăng lợi ích của các quốc gia. Lợi ích thương mại sẽ rất hạn chế nếu chỉ một nước thực hiện cải cách trong khi các nước láng giềng không có biện pháp nào. Đồng thời triển khai các bước đi nhằm tạo thuận lợi hóa thương mại sẽ góp phần thúc đẩy hội nhập khu vực, giảm thiểu chi phí và gắn kết các chương trình được tài trợ từ các bên liên quan.

Dưới góc độ đó, tạo thuận lợi cho thương mại, bao gồm cả hạ tầng cứng và mềm, là một phần không thể tách rời với tương lai của hội nhập của cả châu Phi, với mục tiêu tăng cường thương mại xuyên biên giới, thúc đẩy thương mại nội khối. Từ quan điểm này, TFA có thể coi là một phần trọng trong tiến trình hội nhập của châu Phi, chỉ cần các nước triển khai thực hiện một cách có hiệu quả.

Hỗ trợ thực hiện TFA

Để thực hiện TFA, nhiều hỗ trợ đã sẵn sàng thông qua những chương trình khác nhau được cung cấp bởi các nhà tài trợ song phương cũng như các tổ chức quốc tế và khu vực.

Theo số liệu của OECD, từ năm 2005, khoảng 1,6 tỷ USD đã được giải ngân nhằm tạo thuận lợi hóa thương mại. Thêm vào đó, cam kết tài trợ cũng tăng dần từ mức trung bình 80 triệu USD trong giai đoạn 2002-2005 lên trên 381 triệu USD vào năm 2011 và đạt 668 triệu USD vào năm 2013. Nguồn vốn tài trợ được kỳ vọng sẽ tiếp tục tăng trong thời gian tới.

Mặc dù nhiều sáng kiến và các chương trình liên quan đến tạo thuận lợi cho thương mại đã được thực thi rộng rãi trong những năm gần đây, nhưng các quốc gia có thu nhập thấp cần tối ưu hóa các động cơ tăng trưởng bằng cách sử dụng TFA như một phần trong kế hoạch cải cách nhằm mang lại lợi ích kinh tế thiết thực cho chính mình. Nhiều nỗ lực và nguồn lực cần phải sử dụng để duy trì một khuôn khổ đồng bộ và toàn diện cho tạo thuân lợi cho thương mại, nhưng đó là điều cần thiết không chỉ đối với doanh nghiệp, người tiêu dùng mà còn đối với ngân sách của các nước châu Phi.

Tác giả: Edouard Bizumuremyi, Tùy viên thương mại tại Phái đoàn thường trực của Rwanda tại Geneva, Thụy Sĩ; Cố vấn chính sách Trung tâm IDEAS.

Theo www.ictsd.org - HP

Từ khóa: Thực tế triển khai, Hiệp định thuận lợi hóa thương mại, WTO