Mô hình BIT mới của Indonesia

legal

Cùng với sự gia tăng các vụ khiếu nại của các nhà đầu tư đối với Indonesia được gửi đến Trung tâm Quốc tế Giải quyết tranh chấp đầu tư (ICSID), Chính phủ Indonesia đã lên kế hoạch đánh giá lại 64 hiệp ước đầu tư song phương (BITs) của Indonesia ngay lập tức. Chính phủ Indonesia tiếp đó cũng thành lập Nhóm chuyên gia về đánh giá hiệp ước đầu tư song phương.

Tháng 8/2015, Tổ chức Công Lý Toàn Cầu Indonesia (IGJ) đã thảo luận cụ thể với ông Rahmat Purnama Hadi, một thành viên của Nhóm chuyên gia đánh giá BIT trên. Tại Indonesia, BIT cũng được gọi là Hiệp ước khuyến khích và bảo hộ đầu tư (P4M).

Các mô hình BIT cũ là rất bất lợi cho Indonesia, đặc biệt khi Indonesia là nước đầu tư nhập khẩu. Điều khoản quy định chính phủ sở tại phải bảo vệ các nhà đầu tư nước ngoài bằng cách cung cấp một môi trường pháp lý thuận lợi cho đầu tư có ảnh hưởng rất nghiêm trọng đến chủ quyền quốc gia.

BIT đã loại bỏ các quyền của Nhà nước trong việc điều tiết và gây ảnh hưởng xấu đến quyền lợi của rất nhiều người dân.Bên cạnh đó, bất kỳ thay đổi nào trong luật pháp quốc gia gây thiệt hại cho các nhà đầu tư đều bị xem là vi phạm các quy định của thỏa thuận. Do đó, điều này có thể dẫn đến việc Indonesia bị kiện lên tòa án trọng tài quốc tế.

Bảo vệ Nhân quyền và trách nhiệm pháp lý của nhà đầu tư

Trong các cuộc thảo luận, ông Hadi giải thích rằng nhóm chuyên gia đã tạo ra một dự thảo về một mô hình mới cho các BITs của Indonesia với các quy định được xem là hiệu quả hơn trong việc bảo vệ các lợi ích quốc gia. Dự thảo mô hìnhkhông những điều chỉnh các nghĩa vụ của chính phủ nước sở tại mà còn điều chỉnh cảcác nghĩa vụ của các nhà đầu tư và quốc gia của các nhà đầu tư.

Dự thảo mới không chỉ thay đổi một số quy định quan trọng của mô hình BIT cũ, chẳng hạn như định nghĩa về đầu tư, đối xử hợp lý và công bằng, trưng thu, cơ chế giải quyết tranh chấp, và điều khoản duy trì hiệu lực. Tuy nhiên, nỗ lực kết hợp các điều khoản để bảo vệ quyền lợi của cộng đồng là một ý tưởng lớn của dự thảo mô hình.

Có một chương đặc biệt trong dự thảo mô hình BIT mới về quản lý cácquyền và nghĩa vụ của các nhà đầu tư và Nhà nước, trong đó có các quy định như: nghĩa vụ chung chống tham nhũng; tiêu chuẩn tối thiểu cho nhân quyền, môi trường và lao động; các nguyên tắc quản trị công ty tốt; trách nhiệm đầu tư; quyền tổ chức của Nhà nước, quyền được đạt các mục tiêu phát triển; cũng như các điều khoản chung về các ngoại lệ liên quan đến việc bảo vệ sức khỏe, đạo đức xã hội, và an ninh của Nhà nước.

Trong quá trình đánh giá, nhóm chuyên gia Indonesia đã lập luận rằng là sự phát triển của các công cụ pháp luật nhân quyền quốc tế phải được công nhận theo tiêu chuẩn của BIT. Đây là một hình thức trách nhiệm của Nhà nước trong việc bảo vệ và thực thi nhân quyền. Ngoài ra, các nhà đầu tư có nghĩa vụ phải tôn trọng nhân quyền trong kinh doanh và phải tuân thủ các nguyên tắc chung về kinh doanh và nhân quyền của John Ruggie.

Phần thú vị nhất của dự thảo mô hình BIT là các nguyên tắc về Nghĩa vụ ngoại địa sẽ được áp dụng cho các nhà đầu tư. Điều này được phản ánh trong điều khoản“Trách nhiệm pháp lý của nhà đầu tư đối vớiquốc gia”. Nhóm chuyên gia cho rằng điều khoản này sẽ khiến các hành động gây thiệt hại cho nước sở tại của nhà đầu tư có thể bị kiện trên chính đất nước của họ. Điều này được dựa trên học thuyết thẩm quyền không thích hợp (non-conveniens forum).

Liên quan đến cơ chế giải quyết tranh chấp, ông Hadi cho biếtCơ chế giải quyết tranh chấp giữa nhà đầu tư và nhà nước (ISDS) vẫn nằm trong mô hình BIT mới của Indonesia vì Indonesia là thành viên của Công ước ICSID. Indonesia chỉ cần một chiến lược để né tránh cơ chế này, chẳng hạn như quản lý việc cung cấp quyền kiện cho nước sở tại.

Quyền kiện này vốn được cung cấp theo điều khoản của Các quyền của nước sở tại liên quan đến giải quyết tranh chấp, trong đó viết: “Nước sở tại có quyền khởi kiện yêu cầu bồi thường hoặc nộp đơn phản tố (trong trường hợp cho phép) đối với các nhà đầu tư”.

Luật Đầu tư phải được sửa đổi

Với mô hình mới của Hiệp định bảo hộ đầu tư Indonesia, việc sửa đổi Luật Đầu tư số 25/2007 phải được tiến hành ngay lập tức. Bởi vì nội dung của Luật Đầu tư này đã không còn phù hợp với mục tiêu bảo vệ lợi ích quốc gia được đặt ra trong dự thảo mô hình BIT mới của Indonesia.

Ông Hadi cũng cho biết các quy định hiện hành của Luật Đầu tư là rất tự do, và được trực tiếp lấy lại theo các mô hình BIT cũ mà không tính đến việc bảo vệ các lợi ích quốc gia. Ông Hadi nhắc nhở về tầm quan trọng của chính phủ Indonesia trong việc ngay lập tức ngăn chặn các cuộc đàm phán về các Hiệp định Thương mại Tự do (FTA) có chương đầu tư. Ngoài ra, việc tái đánh giá có thể được tiến hành đối với các FTA đã ký kết, ví dụnhư Hiệp định Đầu tư toàn diện ASEAN (ACIA), Hiệp định đối tác kinh tế Indonesia-Nhật Bản (IJEPA), Hiệp định đối tác kinh tế Indonesia-Trung Quốc,…

Hơn nữa, các cam kết đã được thực hiện bởi Chính phủ Indonesia trong tất cả các thỏa thuận thương mại dịch vụ gồm các thỏa thuận với Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) và các FTA song phương, cũng cần được xem xét lại. Bởi vì sẽ có sự khác biệt giữa các cam kết mà chính phủ đã thỏa thuận trong hiệp định đầu tư có sử dụng phương pháp chọn bỏ và các thỏa thuận dịch vụ sử dụng phương phápchọn cho.

Hiện nay, dự thảo mô hình BIT của Indonesia đã bước vào giai đoạn soạn thảo luật được điều phối bởi Ban Điều phối Đầu tư (BKPM). Việc soạn thảo cần được theo dõi, đặc biệt trong việc duy trì các quy định bảo vệ nhân quyền và trách nhiệm của các nhà đầu tư.

Theo http://www.bilaterals.org – TV

Từ khóa: Mô hình, BIT,của Indonesia