Vượt qua rào cản EUDR, nông sản Việt vào lộ trình bền vững

6 28.10.2025

Luật sư Trương Tử Long, Chuyên gia chính sách và Pháp luật GREENIN

Liên minh châu Âu đã quyết định gia hạn thêm thời gian chuyển tiếp cho Quy định về Sản phẩm không gây mất rừng (EUDR), với thời điểm áp dụng mới bắt đầu từ cuối năm 2025. Dù vậy, các doanh nghiệp Việt Nam – đặc biệt trong ngành cà phê, cao su, gỗ – cần chuẩn bị kỹ lưỡng từ bây giờ nếu không muốn mất cơ hội xuất khẩu vào thị trường EU.

Tháng 6/2023, Liên minh châu Âu (EU) đã ban hành Quy định về Sản phẩm không gây mất rừng (EUDR). Đây một bước đi mạnh mẽ nhằm ngăn chặn tình trạng phá rừng toàn cầu thông qua việc siết chặt các yêu cầu đối với việc nhập khẩu nông sản và hàng hóa có nguy cơ cao như cà phê, ca cao, cao su, gỗ, dầu cọ hay đậu nành.

Hiện nay Liên minh Châu Âu đã quyết định gia hạn thêm 12 tháng cho giai đoạn chuyển tiếp, tức EUDR sẽ chính thức áp dụng từ 30/12/2025 đối với các doanh nghiệp lớn và vừa, và từ 30/6/2026 đối với các doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ. EUDR được kỳ vọng sẽ tạo “đèn xanh” cho các sản phẩm bền vững, nhưng đồng thời phất lên lá cờ đỏ để cảnh báo với các mặt hàng không truy suất được nguồn gốc.

EUDR ảnh hưởng tới doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam

Với vai trò là một nền kinh tế lớn và là thị trường tiêu thụ đáng kể các hàng hóa gắn với phá rừng và suy thoái rừng, EU thừa nhận trách nhiệm của mình và mong muốn dẫn đầu trong việc giải quyết vấn đề này. EUDR được ban hành nhằm đối phó với nguyên nhân chính của nạn phá rừng – việc mở rộng đất nông nghiệp để sản xuất các mặt hàng như gia súc, gỗ, ca cao, đậu nành, dầu cọ, cà phê, cao su và các sản phẩm dẫn xuất như da thuộc, sô-cô-la, lốp xe hay đồ nội thất.

Theo EUDR, mọi nhà vận hành (operator) hoặc thương nhân (trader) khi đưa các hàng hóa nêu trên vào thị trường EU hoặc xuất khẩu từ EU đều phải chứng minh rằng sản phẩm không xuất phát từ đất rừng bị chuyển đổi gần đây và không góp phần vào suy thoái rừng.

EUDR sẽ làm gia tăng thêm trách nhiệm tuân thủ và chi phí của doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam. Để đáp ứng Quy định không phá rừng của EU (EUDR), các doanh nghiệp xuất khẩu của Việt Nam phải tuân thủ nhiều nghĩa vụ nghiêm ngặt trong toàn bộ chuỗi cung ứng.

Trước hết, doanh nghiệp phải thực hiện thẩm định nhằm chứng minh hàng hóa không được sản xuất trên đất rừng bị chuyển đổi sau ngày 31/12/2020 và tuân thủ đầy đủ pháp luật tại quốc gia sản xuất.

Tiếp đó, sản phẩm phải có khả năng truy xuất nguồn gốc rõ ràng, bao gồm cung cấp dữ liệu vị trí địa lý của khu vực trồng, số lượng, quốc gia sản xuất cùng các tài liệu chứng minh hợp pháp.

Tất cả thông tin này phải được khai báo trong Hệ thống đăng ký thẩm định điện tử của Ủy ban châu Âu, nơi các cơ quan thẩm quyền sẽ tiến hành kiểm tra và giám sát.

Cơ hội cho những sản phẩm bền vững

Trong thực tiễn, hàng hóa hợp pháp và không gây phá rừng phải được tách biệt hoàn toàn với hàng hóa không đạt chuẩn trong suốt quá trình thu hoạch, chế biến, lưu kho, vận chuyển và kinh doanh; việc trộn lẫn sẽ khiến toàn bộ lô hàng bị coi là không tuân thủ và bị cấm vào thị trường EU.

Trước khi nhập khẩu, nhà xuất khẩu/nhập khẩu phải nộp Tuyên bố thẩm định (DDS) để nhận số tham chiếu và mã bảo mật, các thông tin này sẽ được khai trong tờ khai hải quan. Chỉ khi được hải quan EU xác nhận, sản phẩm mới có thể được phép lưu hành.

Mặc dù theo phân loại rủi ro phá rừng của Châu Âu thì Việt Nam được xếp loại rủi ro thập. Nhưng để tiếp cận thị trường EU trong giai đoạn EUDR có hiệu lực, doanh nghiệp Việt Nam vẫn cần chuẩn bị kỹ lưỡng từ khâu sản xuất, thu thập dữ liệu truy xuất, vận hành hệ thống kiểm soát nội bộ đến phối hợp với đối tác nhập khẩu nhằm bảo đảm chuỗi cung ứng minh bạch và tuân thủ tuyệt đối quy định. Đối với những lô hàng không đáp ứng được yêu cầu nêu trên sẽ không được nhập khẩu vào thị trường EU.

Mặc dù việc đáp ứng các yêu cầu khắt khe về truy xuất nguồn gốc và thẩm định theo EUDR sẽ đặt ra không ít khó khăn, đặc biệt đối với những hộ sản xuất manh mún, nhỏ lẻ. Nhưng chính những quy định này lại mở ra cơ hội lớn để doanh nghiệp có những sản phẩm bền vững, có truy xuất nguồn gốc khẳng định thương hiệu và nâng cao vị thế trên thị trường quốc tế. Thực tế cho thấy, phần lớn diện tích cao su và gỗ của Việt Nam đã được trồng trước mốc 31/12/2020, nguồn gốc rõ ràng, đồng thời ngành gỗ còn có lợi thế từ Hiệp định VPA/FLEGT với EU.

Với ngành cà phê – mặt hàng chủ lực – EUDR thúc đẩy việc cấp mã số vùng trồng, xây dựng bản đồ canh tác minh bạch và chuẩn hóa chuỗi cung ứng, từ đó nâng cao tính cạnh tranh và uy tín sản phẩm.

Nguồn: Vietnam Finance

Từ khóa: thương hiệu, EUDR, thị trường