Nghịch lý nông nghiệp Brazil

Một nghịch lý đang tồn tại là Brazil, cường quốc về nông nghiệp, đang vật lộn để cung ứng thực phẩm ở mức giá hợp lý cho người dân trong nước. Trong tháng 3/2013, giá cà chua tại quốc gia Nam Mỹ này đã tăng 122% so với năm ngoái. Trong khi đó, sản lượng xuất khẩu các hàng hóa như đậu tương, ngô, đường và cà phê của Brazil đang tăng nhanh hơn bất cứ quốc gia nào trên thế giới. Và không một ai được cảnh báo về sự thiếu hụt lương thực tại quốc gia vô cùng giàu tài nguyên này.
nong nghiep
Trên thực tế, tại Brazil, nền kinh tế lớn nhất Mỹ Latinh, đang tồn tại hai chính sách nông nghiệp trái ngược. Những nông sản phục vụ xuất khẩu được áp dụng những công nghệ sản xuất tiên tiến, giúp có được sản lượng cao; còn các trang trại phục vụ nhu cầu tiêu thụ của người tiêu dùng trong nước vẫn áp dụng những công nghệ sản xuất tồn tại từ nhiều thập kỷ và hầu hết là các trang trại nhỏ. Không giống với các khu trồng mía và đậu tương được cơ khí hóa, đầu tư lớn và thường do các công ty nước ngoài điều hành, 60% các trang trại trồng rau của Brazil vẫn hoạt động ở quy mô gia đình và sử dụng công nghệ lạc hậu.

Trước những sức ép về gánh nặng nợ, thời tiết không thuận lợi và diện tích trồng trọt bị thu hẹp, những trang trại nói trên là mắt xích đầu tiên trong chuỗi sản xuất thiếu hiệu quả của Brazil. Đây cũng là nguyên nhân đẩy giá thực phẩm tăng cao tại nước này, vốn đang vật lộn với "căn bệnh kinh niên" về lạm phát và gây thêm khó khăn cho những nỗ lực của Tổng thống Dilma Rousseff nhằm kích thích tăng trưởng kinh tế.

Cyro Cury, một nông dân trồng cà chua ở vùng ngoại ô Sao Paulo, thành phố lớn nhất Brazil, cho biết mối lo ngại hiện nay là những tác động của ngành nông nghiệp đến cán cân thương mại của nước này. Ông nhấn mạnh Brazil chưa xứng với danh hiệu "rổ bánh mì của thế giới" vì chưa có chiến lược, số liệu thống kê theo vùng và những chính sách đúng đắn.

Các nhà sản xuất và doanh nghiệp cho hay các trang trại đang đối mặt với một số vấn đề như thiếu lao động và đường giao thông không thuận lợi, khiến chi phí gia tăng và hàng hóa trở nên đắt đỏ. Giáo sư Geraldo Barros, thuộc trường Đại học Sao Paulo, cho biết giao thông là vấn đề "thâm căn cố đế" của Brazil, gây tổn thương trực tiếp cho các nhà sản xuất. Trong khi Chính phủ Brazil lại đổ lỗi về sự tăng giá trong thời gian gần đây của cà chua, hành, cà rốt là do những yếu tố mang tính mùa vụ và không thế kiểm soát. Quan chức phụ trách chính sách nông nghiệp Neri Geller nói: "Có những vấn đề về thời tiết tại một số khu vực và chúng tôi đã có chính sách rõ ràng cho các loại thực phẩm này, thông qua dòng tín dụng và sự can thiệp qua mức giá tổi thiểu.

Tuy nhiên, hiện nay, cả người nông dân và nhà kinh tế đều cho rằng những vấn đề về chiều sâu cấu trúc của ngành nông nghiệp đang gây tổn thương cho nền kinh tế Brazil, khi giá lương thực biến động không ngừng và lạm phát trở thành mối quan ngại sâu sắc của nhiều quốc gia. Như nhiều nền kinh tế đang phát triển, giá lương thực đóng góp một phần lớn (22%) vào Chỉ số giá tiêu dùng tại Brazil.
Một trong những yếu tố chính đẩy giá lương thực lên cao tại Brazil là do thiếu lao động trong lĩnh vực nông nghiệp. Sau nhiều năm kinh tế tăng trưởng mạnh mẽ, các công ty dịch vụ đã thu hút một lượng lớn lao động thiếu tay nghề rời bỏ ngành nông nghiệp, bằng mức lương cao hơn, khối lượng công việc nhẹ nhàng hơn và môi trường làm việc tiện nghi hơn. Nhà nông học Mauro Lopes, thuộc Getulio Vargas Foundation, tại Rio de Janeiro, cho biết hiện nay rất khó để tìm những lao động thiếu tay nghề tại Brazil. Những người từng làm nông nghiệp đang sống gần các thành phố lớn và tìm một cơ hội công việc khác.

Theo ông Cury, sự khan hiếm cà chua và mức giá kỷ lục của mặt hàng này là do những hộ nông dân không trả được nợ và thiếu nhân công. Ông Cury cho biết mặc dù đã mở rộng diện tích trồng cà chua, song ông không thể tìm được lao động bổ sung với mức lương 500 USD/tháng.

Hiện Brazil đang là nhà sản xuất đường, cà phê và cam quýt, đồng thời là nhà xuất khẩu thịt bò, gia cầm và đậu tương hàng đầu thế giới. Song, diện tích dành cho các mặt hàng phi xuất khẩu đang ngày càng thu hẹp. Theo cơ quan thống kê IBGE, diện tích trồng lúa, đậu, những thực phẩm chính cho bữa ăn hàng ngày tại Brazil đã giảm 30% kể từ năm 1990, thời điểm dân số ít hơn hiện nay 25%. Rõ ràng, ngành nông nghiệp Brazil đang tồn tại một bất cập lớn, khi 16 triệu nông dân trong các nông trại gia đình chỉ sở hữu 15% diện tích đất nông nghiệp nhưng phải cung cấp tới 80% lượng nông sản tiêu thụ trong nước.

Ngoài vấn đề giao thông, lao động, diện tích đất bị thu hẹp, ngành nông nghiệp Brazil còn tồn tại một vấn đề khác là khoảng cách lớn giữa giá tiêu dùng và giá bán buôn. Ông Cury cho biết một thùng cà chua của ông mua buôn với giá 3,5 real (đồng tiền Brazil), được bán với giá cao gấp 4 lần tại các siêu thị địa phương. Ông Cury nhấn mạnh thị phần lợi nhuận không cao đang giới hạn khả năng gia tăng sản xuất lương thực của nông dân Brazil và nếu chính phủ không có những chính sách khuyến khích phù hợp, quốc gia Mỹ Latinh này sẽ đối mặt với những vấn đề nghiêm trọng trong 10 năm tới.