Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Quý I/2026, bức tranh xuất nhập khẩu của Việt Nam tiếp tục ghi nhận nhiều chuyển động đáng chú ý khi kim ngạch thương mại tăng mạnh, cán cân hàng hóa chuyển sang nhập siêu và cơ cấu thị trường vẫn cho thấy sự phụ thuộc rõ nét vào một số đối tác lớn.

Thị trường lớn nhất, nhưng cũng nhiều sức ép nhất

Theo báo cáo được Cục Thống kê (Bộ Tài chính) công bố, quý I/2026, Hoa Kỳ là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam với kim ngạch đạt 39 tỷ USD, trong khi Trung Quốc là thị trường nhập khẩu lớn nhất với 50,1 tỷ USD. Tính chung ba tháng đầu năm, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa đạt 249,5 tỷ USD, tăng 23% so với cùng kỳ năm trước; trong đó xuất khẩu đạt 122,93 tỷ USD, tăng 19,1%, nhập khẩu đạt 126,57 tỷ USD, tăng 27%, khiến cán cân thương mại hàng hóa chuyển sang nhập siêu 3,64 tỷ USD. Xuất siêu riêng với Hoa Kỳ đạt 33,9 tỷ USD, tăng 24,2% so với cùng kỳ năm trước. 

Nếu trước đây vị trí số một của thị trường Mỹ chủ yếu được nhìn từ góc độ quy mô, thì năm 2026, câu chuyện đã khác trước. Cùng lúc với việc tiếp tục là đầu ra lớn nhất của hàng Việt, Hoa Kỳ cũng là thị trường gắn với nhiều biến động chính sách thương mại nhất. Tại họp báo ngày 9/4, Bộ Công Thương cho biết Cơ quan Đại diện Thương mại Hoa Kỳ đã khởi xướng hai cuộc điều tra theo Mục 301, trong đó có Việt Nam. Bộ này cũng cho biết hai bên đã tiến hành 6 vòng đàm phán thuế và vẫn tiếp tục trao đổi để làm rõ các bước đi tiếp theo. 

Điểm đáng chú ý là dù sức ép chính sách hiện hữu, phía Việt Nam vẫn giữ cách tiếp cận khá thận trọng và cân bằng. Bà Nguyễn Quỳnh Mai, Phó Vụ trưởng Vụ Chính sách thương mại đa biên, Bộ Công Thương, khẳng định quan hệ kinh tế, thương mại và đầu tư giữa Việt Nam và Hoa Kỳ thời gian qua vẫn tiếp tục phát triển tích cực, mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho doanh nghiệp và người dân hai nước. 

Cơ hội và thách thức

Theo phân tích của nhiều chuyên gia, vai trò của thị trường Mỹ hiện đã vượt khỏi ý nghĩa của một bạn hàng lớn. VinaCapital phân tích, xuất khẩu sang Mỹ chiếm gần một phần ba tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam, còn thặng dư thương mại với thị trường này trong năm qua tương đương khoảng 26% GDP. Những tỷ lệ này cho thấy khi Mỹ tăng nhu cầu, xuất khẩu Việt Nam được hưởng lợi rõ rệt nhưng ngược lại, chỉ cần thị trường này biến động về thuế hay cầu tiêu dùng, áp lực cũng có thể lan rất nhanh sang sản xuất và tăng trưởng. 

Tuy vậy, điều đáng chú ý là triển vọng với thị trường Mỹ chưa hẳn đang xấu đi. Nhu cầu từ Mỹ được kỳ vọng tiếp tục duy trì tích cực trong năm 2026, một phần nhờ sức mua khá bền của nhóm tiêu dùng trung lưu - thượng lưu. Cũng theo phân tích này, mức thuế hiệu dụng của Mỹ áp lên hàng Việt đã giảm ở một số nhóm nhờ cơ chế miễn trừ và ngoại lệ. Khi chênh lệch thuế quan giữa Việt Nam và các đối thủ trong khu vực không vượt quá 10 điểm phần trăm, hàng Việt vẫn duy trì lợi thế cạnh tranh nhờ chi phí lao động thấp và các điều kiện thuận lợi khác. 

Do vậy, trong bối cảnh thương mại quốc tế nhiều bất định, xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ vẫn  chưa ghi nhận sự gián đoạn đáng kể trong dòng vốn FDI, vốn đã tăng 9% trong năm 2025. Tức là, ít nhất trong ngắn hạn, khu vực sản xuất định hướng xuất khẩu vẫn đang nhìn thấy cơ hội tại thị trường Mỹ, thay vì chỉ co cụm phòng thủ. 

Dĩ nhiên, đằng sau vị trí số một của Hoa Kỳ cũng là một thực tế khác, xuất khẩu của Việt Nam vẫn phụ thuộc rất lớn vào khu vực FDI. Quý I/2026, khu vực có vốn đầu tư nước ngoài đạt 98,46 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu, tăng 33,3% và chiếm 80,1% tổng kim ngạch. Trong khi khu vực kinh tế trong nước chỉ đạt 24,47 tỷ USD, giảm 16,6% và chiếm 19,9%. Điều này có nghĩa, khi nói Hoa Kỳ là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, cũng cần hiểu đây trước hết là đầu ra quan trọng của khối sản xuất chế biến, chế tạo có liên kết sâu với doanh nghiệp FDI.

Nguồn: Thế giới tiếp thị

Từ khóa: xuất khẩu, kim ngạch, đầu tư