Diễn đàn kinh tế thế giới cảnh báo chiến sự ở Ukraine cản trở nguồn cung phân bón và đe dọa an ninh lương thực toàn cầu

Chiến sự tại Ukraine tiếp tục tác động “đáng kể” đến nguồn cung phân bón nông nghiệp toàn cầu, có khả năng làm suy yếu an ninh lương thực trên toàn thế giới.

ukr war

Theo báo cáo Rủi ro toàn cầu năm 2023 tại Diễn đàn Kinh tế thế giới, cho biết cuộc khủng hoảng nguồn cung lương thực đang xuất hiện và được coi là một trong bốn mối đe dọa hàng đầu mà thế giới đang phải đối mặt hiện nay, đồng thời cho rằng “tác động dần đều của việc tăng giá phân bón” sẽ ảnh hưởng đến sản lượng lương thực toàn cầu trong năm nay.

Nga cùng với Belarus, là những nhà sản xuất phân khoáng hàng đầu thế giới. Sau khi cuộc xung đột Nga - Ukraine bắt đầu từ hơn 12 tháng trước, Mỹ và các quốc gia trong Liên minh châu Âu (EU) đã áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với Nga.

Mặc dù có những miễn trừ đặc biệt cho phép Nga và Belarus tiếp tục cung cấp phân bón, việc xuất khẩu đã bị cản trở bởi các biện pháp cô lập khu vực.

Xuất khẩu phân bón và ngũ cốc

Cho phép xuất khẩu phân bón của Nga là một phần thỏa thuận do Liên hợp quốc làm trung gian cho phép nối lại xuất khẩu ngũ cốc từ Ukraine. Nhưng Nga sau đó nói rằng phân bón của họ đã bị ngăn cản đến tay khách hàng ở phía nam bán cầu.

Xuất khẩu phân bón đã bị cản trở bởi việc cấm các ngân hàng Nga khỏi hệ thống thanh toán SWIFT toàn cầu cùng với sự miễn cưỡng của các công ty bảo hiểm trong việc chi trả các lô hàng trong vùng chiến sự. Đồng thời, các tuyến xuất khẩu trong khu vực EU đã bị đóng cửa.

Tình trạng thiếu hụt càng trầm trọng hơn do các hạn chế xuất khẩu của Trung Quốc, chiếm 30% nguồn cung phân lân toàn cầu. Theo Ngân hàng Thế giới, xuất khẩu của Trung Quốc đã giảm 50% trong năm 2022 do các biện pháp bảo vệ thị trường nội địa.

Đồng thời, giá năng lượng tăng cao đã khiến sản lượng phân bón của châu Âu giảm 70%, tiếp tục gây hạn chế nguồn cung trên thế giới. Chương trình Lương thực Thế giới (WFP) cho biết một nửa dân số thế giới dựa vào lương thực được trồng bằng phân khoáng.

Chạy đua với thời gian

WFP đã cảnh báo rằng thời gian không còn nhiều để tránh nạn đói lan rộng.

WFP cho biết: “Với các vụ trồng trọt sắp đến ở nhiều nơi trên thế giới, tất cả nông dân phải nhận được phân bón một cách nhanh chóng và với giá cả phải chăng”.

Giá phân bón đã tăng 199% từ tháng 5 năm 2020 đến cuối năm 2022, theo số liệu của WFP. Mặc dù đã giảm trong quý đầu tiên của năm 2023, nhưng điều này một phần là do nông dân ở các quốc gia đang phát triển không mua bất kỳ thứ gì và dựa vào các giải pháp thay thế kém hiệu quả hơn.

Sean Doherty, người đứng đầu bộ phận Thương mại và Đầu tư Quốc tế tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới, cho biết “Tạo thuận lợi thương mại có thể là một cách để thúc đẩy dòng phân bón ra khỏi Ukraine và Trung Á, khi các tuyến đường truyền thống đã bị chặn”.

“Trên toàn cầu, các hạn chế xuất khẩu đối với lương thực hoặc phân bón có thể lan rộng, chính phủ các quốc gia nên kiềm chế những điều này và tối đa hóa tính minh bạch trong nguồn cung. Về lâu dài, khả năng phục hồi có thể cải thiện bằng cách đa dạng hóa nguồn cung và củng cố các hệ thống bảo trợ xã hội.”

WFP đã đàm phán để giải phóng 260.000 tấn phân bón do Nga sản xuất bị tạm giữ ở Hà Lan và thuê một con tàu để chuyển đến Mozambique, sau đó đến Malawi.

Cách giải quyết “khủng hoảng phân bón”

Trong khi đó, để giảm bớt sự phụ thuộc của thế giới vào phân bón từ các nguồn hiện tại đang trong quá trình thực hiện. Tổng thống Mỹ Joe Biden đã công bố chương trình trị giá 500 triệu USD để tăng sản lượng phân bón trong nước và EU đang được khuyến khích thực hiện hành động tương tự.

Canada, hiện là nhà cung cấp phân kali hàng đầu thế giới, đã thông báo tăng xuất khẩu 20% vào tháng 11 năm 2022 nhằm giúp lấp đầy khoảng trống do nguồn cung bị chặn từ các quốc gia khác.

“Điều quan trọng là cuộc khủng hoảng phân bón này đã được giải quyết,” Stefan Meyer, một nhà kinh tế thuộc Đơn vị Phân tích Kinh tế và Thị trường của WFP nhận định. “Chúng tôi phải sản xuất đủ [lương thực] trên diện tích đất sẵn có - đất đai có hạn - và phân bón là một thành phần quan trọng.”

“Nhiều nông dân đang sử dụng ít phân bón hơn, đặc biệt ở các nước đang phát triển. Nông dân sản xuất nhỏ gặp khó khăn trong việc mua phân bón, điều này có thể dẫn đến sản lượng thấp hơn trong vụ mùa hiện tại và các vụ mùa sắp tới.”

Nguồn: Food Ingredient

Từ khóa: diễn đàn kinh tế thế giới, khủng hoảng phân bón, an ninh lương thực