Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Nhật Bản vốn là một quốc gia có nguồn tài nguyên thiên nhiên hạn chế nên chi phí năng lượng tăng cao càng gây nhiều thách thức cho Nhật Bản.

Một năm sau khi Nga xâm chiếm Ukraine, áp lực lạm phát tiếp tục ám ảnh các quốc gia như Nhật Bản vốn phụ thuộc nhiều vào hàng hóa nhập khẩu.

Không lâu sau khi quân đội Nga hành quân qua biên giới về phía Kyiv, các quốc gia phát triển đã đưa ra một danh sách các biện pháp trừng phạt làm tê liệt Moscow nhằm hạn chế tài chính để chuyển hướng nỗ lực chiến tranh của Nga.

Nga đã đáp trả bằng hình thức đóng băng xuất khẩu dầu và khí đốt và khởi động phản ứng dây chuyền của các sự kiện vẫn còn vang dội cho đến ngày nay.

Sự gia tăng chi phí năng lượng toàn cầu đã bộc lộ lại điểm yếu của Nhật Bản vốn là một quốc gia có nguồn tài nguyên thiên nhiên hạn chế và khiến chính phủ phải xem xét lại chính sách năng lượng của quốc gia, có thể quay lại dựa vào một nguồn năng lượng hạt nhân - phần lớn đã bị bỏ hoang trong hơn một thập kỷ.

Chiến tranh ở châu Âu cũng đã thúc đẩy chính phủ và các doanh nghiệp trong nước cải thiện an ninh kinh tế để chuẩn bị cho xung đột có thể xảy ra ở châu Á, chẳng hạn như một cuộc xâm lược Đài Loan, có thể sẽ mang lại những hậu quả tàn khốc hơn nhiều.

Đa dạng nguồn năng lượng của Nhật Bản

Vào tháng 8, Thủ tướng Fumio Kishida đã khiến công chúng ngạc nhiên khi ông chỉ đạo Nội các khai thác những lợi ích từ việc xây dựng các nhà máy điện hạt nhân mới.

Kể từ cuộc khủng hoảng ba vụ rò rỉ ở nhà máy điện hạt nhân Fukushima vào tháng 3 năm 2011, các thủ tướng khác đã thận trọng trong các vấn đề năng lượng hạt nhân, tuân theo đường lối chung của chính phủ là giảm sự phụ thuộc vào năng lượng hạt nhân càng nhiều càng tốt.

Ngay cả khi cựu Thủ tướng Yoshihide Suga cam kết vào năm 2020 để đất nước đạt được mức trung hòa carbon vào năm 2050, ông cho biết việc xây dựng các nhà máy điện hạt nhân mới không được xem xét vào thời điểm đó.

Nhưng hiện tại, Nhật Bản đang tìm cách tăng sản lượng năng lượng hạt nhân, cơ quan giám sát hạt nhân của quốc gia này cũng đã phê duyệt các quy định mới vào đầu tháng này cho phép các lò phản ứng hoạt động lâu hơn giới hạn trước đó là 60 năm.

Ichiro Kutani, nhà nghiên cứu cấp cao tại Viện Kinh tế Năng lượng, Nhật Bản cho biết: “Tôi tin rằng thay đổi lớn nhất (đối với chính sách năng lượng của Nhật Bản trong năm qua) là năng lượng hạt nhân. “Chính phủ chắc hẳn đã nghĩ riêng rằng sẽ tốt hơn nếu sử dụng năng lượng hạt nhân. Chính phủ đã không thể bày tỏ điều này một cách cởi mở kể từ sau vụ tai nạn Fukushima, nhưng từ sau cuộc chiến Nga-Ukraine đã đẩy chính phủ vào quyết định này”.

Quan điểm của công chúng về năng lượng hạt nhân dường như đã thay đổi trong năm qua, phần lớn là do chi phí năng lượng tăng cao.

Theo kết quả thăm dò qua điện thoại của Kahoku Shimpo hồi đầu tháng, 53,2% số người được hỏi cho biết họ sẽ ủng hộ việc khởi động lại lò phản ứng tại nhà máy điện hạt nhân Onagawa ở tỉnh Miyagi, trong khi 46,7% phản đối.

Đây là lần đầu tiên tỷ lệ những người ủng hộ khởi động lại lò phản ứng cao hơn những người phản đối. Những vùng đất rộng lớn của Tỉnh Miyagi ở vùng Tohoku đã bị thiệt hại nặng nề bởi trận động đất và sóng thần ở khu vực phía Đông Nhật Bản vào tháng 3 năm 2011.

Tác động của chiến tranh Nga-Ukraine và đồng yên suy yếu đã khiến giá hàng hóa tăng cao, đẩy lạm phát ròng của Nhật Bản tăng cao trong năm qua, đảo ngược mô hình giảm phát đã từng ăn sâu vào nền kinh tế.

Không bao gồm thực phẩm tươi sống, giá tiêu dùng của Nhật Bản đã tăng 4% so với một năm trước đó vào tháng 12, mức cao nhất trong 41 năm, theo Bộ Nội vụ. Trong khi đó, giá chỉ tăng 0,6% trong tháng 2 năm ngoái.

Hơn nữa, tiền gas và tiền điện tháng 12 tăng lần lượt 23,3% và 21,3% so với cùng kỳ năm ngoái.

Các hộ gia đình đang gặp khó khăn do chi phí nhập khẩu năng lượng cao hơn, vì vậy chính phủ can thiệp để cung cấp hỗ trợ tài chính nếu có thể. Chính phủ đã cung cấp các khoản trợ cấp trị giá 6 nghìn tỷ yên cho các công ty kinh doanh dầu khí kể từ tháng 1 năm ngoái, cũng như dành một gói trị giá 3,1 nghìn tỷ yên cho các hộ gia đình để trang trải một phần chi phí gas và điện tăng.

Các công ty tiện ích cũng đang phải chịu chi phí tăng cao liên quan đến nhập khẩu năng lượng. Công ty Điện lực Tokyo Holdings đã ghi nhận khoản lỗ ròng 650,9 tỷ Yên từ tháng 4 đến tháng 12, tổng số tiền này lớn hơn so với khoản lỗ ròng 623 tỷ Yên mà công ty đã công bố sau ba cuộc khủng hoảng ở Fukushima năm 2011.

Sáu tiện ích hàng đầu, trong đó có Tepco, đã công bố kế hoạch tăng hóa đơn tiền điện trong vài tháng tới vì họ không thể khấu hao chi phí nhập khẩu năng lượng ngày càng tăng.

Dù rằng nước Nga giàu tài nguyên nhưng không còn là nguồn năng lượng đảm bảo, Kutani nói rằng nhiều quốc gia hiện đang chịu áp lực phải cân nhắc chiến lược quốc gia về an ninh năng lượng.

Trước khi bùng nổ chiến sự giữa Nga và Ukraine, nhiều quốc gia đang tìm cách đạt được quá trình khử cacbon, đặc biệt là ở châu Âu. Tuy nhiên, an ninh đối với các đường cung cấp năng lượng toàn cầu đã nổi lên như một ưu tiên khác kể từ đó.

Kutani nói rằng, trong nhận thức muộn màng, Nhật Bản dường như đã đưa ra quyết định đúng đắn trong việc duy trì năng lượng hạt nhân sau thảm họa Fukushima, bất chấp những lời kêu gọi ngược lại từ phe đối lập.

“Nhật Bản có quyền tiếp cận với công nghệ hạt nhân đáng tin cậy và các công ty trong nước có khả năng sản xuất lò phản ứng. Nghĩa là có một lựa chọn như vậy cũng là mong muốn đối với đáp ứng cho cả yếu tố chính trị và các ngành công nghiệp,” Kutani nói, đồng thời cho biết thêm rằng Nhật Bản cũng nên tăng tỷ lệ năng lượng tái tạo.

Các công nghệ khác, bao gồm amoniac và hydro, để sản xuất năng lượng thân thiện với môi trường đã được quảng cáo là những giải pháp thay thế đầy hứa hẹn, nhưng sẽ mất một thời gian để những giải pháp đắt tiền như vậy được áp dụng rộng rãi.

Sự thay đổi lập trường của chính phủ về chính sách hạt nhân có thể sẽ ảnh hưởng đến ngành công nghiệp hạt nhân trong nước.

Trong kế hoạch năng lượng cơ bản, chính phủ dự kiến năng lượng hạt nhân sẽ tạo ra từ 20% đến 22% tổng sản lượng của Nhật Bản trong năm tài chính 2030, tăng từ 6,9% trong năm tài chính 2021 do nhiều lò phản ứng vẫn ngừng hoạt động.

Nếu Nhật Bản đặt mục tiêu tạo ra 20% sản lượng năng lượng hàng năm từ các nguồn hạt nhân, thì “khá nhiều lò phản ứng sẽ phải khởi động lại, nếu không Nhật Bản sẽ cần xây dựng các lò phản ứng hạt nhân mới,” Hisato Kozawa, Giám đốc tài chính của Mitsubishi Heavy Industries, nhà sản xuất lò phản ứng hạt nhân cho biết.

Mitsubishi Heavy xuất khẩu thiết bị cho các nhà máy điện hạt nhân, nhưng mục tiêu chính của công ty là ngành công nghiệp trong nước và do đó, công ty bị ảnh hưởng trực tiếp bởi việc các nhà máy mới có được xây dựng hay không, Kozawa nói.

Chú trọng an ninh kinh tế

Các vấn đề an ninh cũng quan trọng không kém về mặt chiến lược kinh doanh tổng thể, giống như khi xây dựng chính sách năng lượng.

An ninh kinh tế là một lĩnh vực quan tâm chính của các nhà hoạch định chính sách và nhà điều hành doanh nghiệp trong thời gian gần đây do sự cạnh tranh thương mại leo thang giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ.

Tuy nhiên, cuộc chiến Nga-Ukraine đã khiến các bên này trở nên thận trọng hơn về những rủi ro địa chính trị liên quan đến an ninh kinh tế, cũng như những hậu quả có thể xảy ra đối với hoạt động của họ.

Yasuyuki Harada, quản lý cấp cao của Phòng Xúc tiến An ninh Kinh tế tại Mitsubishi Chemical, cho biết: “rủi ro địa chính trị thực sự có thể ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh của chúng tôi.”

Bộ phận của Harada chịu trách nhiệm thu thập thông tin liên quan đến an ninh kinh tế, quản lý kiểm soát xuất khẩu và điều phối liên lạc giữa các bộ phận và biên giới. Mitsubishi Chemical đã thành lập một nhóm vào năm 2021 để giám sát các vấn đề liên quan đến an ninh kinh tế, nhưng đã hợp nhất bộ phận quản lý xuất khẩu vào tháng 4 năm ngoái để thành lập bộ phận hiện tại.

Do quan điểm về an ninh kinh tế đang thay đổi, Harada cho biết “chắc chắn là chúng tôi phải thu thập thông tin sâu hơn”.

An ninh kinh tế trở thành tâm điểm mới đối với lĩnh vực kinh doanh ở Nhật Bản dưới thời Suga vào khoảng năm 2021 trước căng thẳng thương mại gia tăng giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc cùng với chuỗi cung ứng đang bị gián đoạn do đại dịch.

Một dự luật tăng cường an ninh kinh tế đã được quốc hội thông qua vào tháng 5 năm 2022.

Cuộc chiến Nga-Ukraine đã đẩy nhanh động lực, với nhiều công ty nhận ra tầm quan trọng của an ninh kinh tế đối với các tuyến cung ứng của họ.

Xét về những thay đổi của bối cảnh hiện tại, vai trò của nhóm phụ trách an ninh kinh tế đang trở nên quan trọng hơn đối với các công ty.

Tại các công ty lớn, thường rất khó để xác định ai và bộ phận nào chịu trách nhiệm về vấn đề an ninh kinh tế, vì vậy việc tăng cường mạng lưới nội bộ là điều bắt buộc, Harada nói.

Ông nói: “Việc giao tiếp chặt chẽ với các công ty thuộc tập đoàn trên khắp thế giới hiện nay là điều cần thiết hơn, vì vậy bộ phận của chúng tôi đang trở thành một mắt xích quan trọng trong mạng lưới toàn cầu.

Trên khắp thế giới, nhiều quy định khác nhau đã được ban hành trong những năm gần đây để quản lý các mối lo ngại về an ninh và rủi ro địa chính trị, điều quan trọng là các công ty phải tăng cường nỗ lực thu thập thông tin.

Hơn nữa, vì kiến thức và thông tin liên quan đến an ninh kinh tế thường được phân bổ cho các phòng ban khác nhau, nên nhiều nhà điều hành doanh nghiệp đang “nhằm mục đích tập trung hóa chúng (trong một đơn vị cụ thể), để họ có thể nhanh nhẹn hơn khi có điều gì đó xảy ra,” Ko Yoshida - Giám đốc điều hành tại Tập đoàn Deloitte Tohmatsu, công ty cung cấp dịch vụ tư vấn quản lý cho biết.

Chuẩn bị cho tương lai

Kozawa của Mitsubishi Heavy cho biết tác động của cuộc chiến Nga-Ukraine đã khiến công ty ý thức hơn về các vấn đề liên quan đến an ninh kinh tế.

Ông nói: “Sau cuộc xung đột Nga-Ukraine, chúng tôi không có lựa chọn nào khác ngoài việc theo dõi sát sao các rủi ro địa chính trị. “Chúng ta phải xem xét điều gì sẽ xảy ra nếu căng thẳng Hoa Kỳ -Trung Quốc leo thang khi nghĩ về chuỗi cung ứng của chúng ta.”

Cho đến nay, chuỗi cung ứng của Mitsubishi Heavy không bị ảnh hưởng đáng kể từ cuộc xâm lược của Nga vào Ukraine, nhưng mức độ gián đoạn có thể sẽ tồi tệ hơn nhiều nếu một cuộc xung đột liên quan đến Trung Quốc xảy ra ở châu Á.

Chẳng hạn, nếu các biện pháp trừng phạt kinh tế đối với Trung Quốc được áp đặt và khả năng tiếp cận tài chính bị hạn chế, thì tác động sẽ “rất đáng kể,” Kozawa nói.

Ông nói, điều này đễ nhận thấy nếu chạy các mô phỏng về mức độ ảnh hưởng của một sự kiện như vậy đối với các doanh nghiệp có nhà cung cấp trực tiếp, nhưng khi nói đến các lớp sâu hơn của chuỗi cung ứng, có thể sẽ mất nhiều thời gian hơn để đánh giá.

Ông nói: “Chúng tôi không thể theo dõi đầy đủ ngoài các nhà cung cấp trực tiếp của mình và nơi họ mua hàng hóa của họ, vì vậy điểm mấu chốt là liệu chúng tôi có thực sự có thể đảm bảo các sản phẩm thay thế hay không (trong trường hợp chuỗi cung ứng bị gián đoạn)”.

Với những thay đổi đối với hoạt động kinh doanh toàn cầu trong năm qua, việc đưa ra các kịch bản rủi ro và chuẩn bị cho các trường hợp khẩn cấp ngày càng trở nên quan trọng đối với các công ty.

Shunsuke Haba, phó chủ tịch cấp cao của Tập đoàn Deloitte Tohmatsu cho biết: “Một trong những vấn đề chính đối với các công ty là làm thế nào để duy trì khả năng phục hồi trong chuỗi cung ứng của họ kể từ bây giờ.

Trước đây, khi khái niệm toàn cầu hóa và thương mại tự do được chấp nhận, các công ty tập trung vào cách họ có thể xây dựng chuỗi cung ứng với chi phí thấp hơn là tính đến các trường hợp dự phòng.

“Tuy nhiên, tư duy đã thay đổi và các công ty hiện mua hàng từ nhiều nhà cung cấp để đảm bảo nguồn cung ổn định — ngay cả khi chi phí cao hơn,” Yoshida của Deloitte Tohmatsu cho biết.

Yoshida cho biết, các công ty khác đang đặt hàng các sản phẩm phổ biến hơn, đồng thời lưu ý rằng các mặt hàng có thông số kỹ thuật độc đáo rất khó mua nếu có điều gì đó làm tắc nghẽn dây chuyền cung cấp.

Các công ty như Canon và Yaskawa Electric cũng đang tìm cách xây dựng các cơ sở sản xuất mới tại Nhật Bản nhằm giảm thiểu rủi ro gián đoạn chuỗi cung ứng.

Để đối phó với những tác động lâu dài hơn của cuộc chiến Nga-Ukraine, chính phủ cần tăng cường sản xuất trong nước các mặt hàng quan trọng như chất bán dẫn.

Ví dụ, chính phủ đang hỗ trợ Công ty sản xuất chất bán dẫn Đài Loan tài trợ cho việc xây dựng một cơ sở sản xuất chip ở tỉnh Kumamoto. TSMC cho biết họ cũng đang xem xét xây dựng một nhà máy khác ở Nhật Bản, mặc dù thông tin chi tiết vẫn chưa được tiết lộ.

Haba cho biết, trong khi động lực thúc đẩy an ninh kinh tế đang tăng tốc ở trong nước, các doanh nghiệp trong nước nhìn chung tụt hậu so với các công ty lớn ở nước ngoài về việc chuẩn bị các kế hoạch dự phòng cho nhiều tình huống và quản lý rủi ro.

Haba nói: “Điều thực sự quan trọng là phải suy nghĩ về môi trường bên ngoài có thể trông như thế nào cũng như những kịch bản có thể xảy ra trong 5 hoặc 10 năm tới. “Sau đó, hãy nhìn vào những gì sẽ khác so với bây giờ một cách bình tĩnh để đánh giá những gì cần chuẩn bị cho tương lai.”

Nguồn: Japan Times

Từ khóa: Nhật Bản, chính sách năng lượng, chiến sự Nga-Ukraine