Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Khi vận động tranh cử, Donald Trump đã đe dọa rút Hoa Kỳ ra khỏi Hiệp định TPP, và có lẽ để giữ uy tín, ông đã thực hiện lời hứa ngay sau khi trở thành Tổng thống Hoa Kỳ. Kể từ đó, 11 quốc gia còn lại trong Hiệp định đã tiếp tục đàm phán để hình thành một thỏa thuận mới mà không có Hoa Kỳ. Nhưng liệu khu vực châu Á Thái Bình Dương có thực sự cần một hiệp định thương mại mới?

Tiến sĩ Patricia Ranald thuộc Khoa Kinh tế Chính trị, Đại học Sydney đã nói về thỏa thuận mới này, ý nghĩa sâu xa của nó và liệu nó có thực sự cần thiết hay không?

Vào ngày 11 tháng 11 vừa qua, 11 quốc gia còn lại trong TPP đã đưa ra một tuyên bố chung, thể hiện mong muốn hình thành một Thỏa thuận thương mại với tên gọi Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP). Hiệp định mới dựa trên các yếu tố cốt lõi của Hiệp định TPP phiên bản gốc. TPP trước đây cho phép nhà đầu tư kiện chính phủ nước sở tại nếu chính phủ không làm đúng cam kết trong Hiệp định. Các nước chỉ mới ra tuyên bố chung, còn bản hiệp định cuối cùng vẫn chưa được ký kết, nguyên nhân là do nhiều nước (ngoại trừ Nhật Bản và Úc) không muốn CPTPP giữ lại các điều khoản mà họ cho rằng không phù hợp. Tuy nhiên, tinh thần là TPP vẫn sẽ tồn tại, dưới một cái tên mới: CPTPP.

Tiến sĩ Ranald khẳng định, CPTPP không chỉ liên quan đến cắt giảm thuế quan mà còn là công cụ để các tập đoàn đa quốc gia thiết lập quy tắc chung cho toàn cầu. “Vấn đề là đôi khi các quy định này không phù hợp với quyền lợi và nhu cầu của người dân. Ví dụ, kéo dài thời gian độc quyền thuốc có nghĩa là thuốc sẽ đắt đỏ trong thời gian dài hơn. Ngoài ra, Hiệp định cũng tạo ra hành lang pháp lý cho các tập đoàn và nhà đầu tư nước ngoài, họ có thể phớt lờ toà án của nước sở tại để kiện chính phủ của nước đó tại tòa án quốc tế (còn gọi là điều khoản ISDS) về các thiệt hại mà các tập đoàn phải gánh chịu khi chính phủ nước sở tại ban hành các quy định về bảo vệ sức khỏe và môi trường”.

Ở thời điểm hiện tại, Úc và Nhật Bản là 2 nước có lập trường ôn hòa, và cũng không gặp rắc rối về các vấn đề trên. Nếu nhìn trong một bối cảnh rộng hơn, chúng ta đều biết Nhật Bản và Úc đều là đồng minh của Hoa Kỳ.“Tổng thống Obama nói rằng hàm ý của TPP là: thà rằng để Hoa Kỳ thiết lập những quy tắc thương mại cho khu vực châu Á – Thái Bình Dương còn hơn là để Trung Quốc làm điều đó. Vì vậy, suy cho cùng TPP là một phần trong sự kình địch về địa chính trị giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ. Một vấn đề khác cho 11 quốc gia CPTPP là nếu không có Hoa Kỳ thì đối với một số quốc gia như Việt Nam và Malaysia, CPTPP thực sự không có ý nhiều ý nghĩa đối với họ. Họ đồng ý với các điều khoản về độc quyền dược phẩm vì nghĩ rằng họ sẽ có cơ hội tiếp cận với Thị trường Hoa Kỳ.”

Các cuộc đàm phán tiếp theo dự kiến sẽ diễn ra trong vài tháng tới. Mexico và Canada tỏ vẻ không mấy nhiệt tình cho đến khi họ hoàn thành việc đàm phán lại Hiệp định Thương mại tự do Bắc Mỹ với Hoa Kỳ (Hiệp định giữa ba quốc gia Hoa Kỳ, Canada và Mexico).

Không có gì đảm bảo là Hoa Kỳ sẽ quay trở lại đàm phán TPP .“Tổng thống Donald Trump luôn cho rằng Hoa Kỳ chưa đạt đủ lợi thế hay chưa đủ quyền thâm nhập vào thị trường của các quốc gia khác, đây cũng là suy nghĩ chung của ông đối với tất cả các hiệp định thương mại tự do khác. Vì vậy, ông muốn Hoa Kỳ có nhiều lợi ích hơn trong các hiệp định thương mại chứ không phải như bây giờ” tiến sĩ Ranald nói.

Trung Quốc đã là thành viên của một hiệp định khác - Hiệp định RCEP. “Đó là một hiệp định thuần túy khu vực hơn, và quá trình đàm phán đã diễn ra được 5 năm. Nhật Bản đã cố gắng đưa một số điều khoản trong TPP như dược phẩm, độc quyền và ISDS vào RCEP. Tuy nhiên, việc này đã bị các nước ASEAN, Trung Quốc và Ấn Độ phản đối trong một chừng mực nào đó. Và rồi hiệp định này cũng sẽ giống như các hiệp định thương mại truyền thống khác vốn tập trung vào việc cắt giảm thuế quan”, tiến sĩ Ranald nói.

Trung Quốc cũng tham gia vào một số các Hiệp định khác, như APEC (Diễn đàn kinh tế châu Á – Thái Bình Dương) bao gồm 21 quốc gia trong đó có Nga. Cũng tại diễn đàn kinh tế APEC mới đây nhất, CPTPP đã được ra mắt lần đầu tiên.

Thực tế là, có quá nhiều hiệp định sẽ phát sinh rất nhiều vấn đề. Khi một quốc gia vừa phải tuân thủ các thỏa thuận song phương, vừa phải tuân thu các thỏa thuận quốc tế chung, quốc gia đó sẽ rất khó để phân loại các ưu tiên vì có thể có các quy định chồng chéo và mâu thuẫn với nhau. Tổ chức thương mại thế giới (WTO) gần đây đã nhận định rằng, chúng ta có một “Bát mì spaghetti các hiệp định”. Vì thế, các doanh nghiệp và chính phủ hiện nay gặp rất nhiều khó khăn trong việc thiết lập các quy định về xuất nhập khẩu để tuân thu hàng loạt các Hiệp định này. “Các hiệp định này không làm cho thương mại trở nên dễ dàng hơn”, tiến sĩ Ranald bình luận.

Nguồn: Sputnik news – HY

Từ khóa: Hiệp định thương mại, bát mì, CPTPP, RCEP, kình địch, ISDS, độc quyền thuốc