Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Sự phát triển của nền kinh tế toàn cầu theo xu hướng số hóa đang làm thay đổi cách sản xuất, phân phối và mua bán hàng hóa, dịch vụ giữa các nước. Các công nghệ như điện toán đám mây, trí tuệ nhân tạo, hệ thống tự động và “thiết bị thông minh” đang tạo ra những ngành kinh tế mới, thay thế những ngành cũ.

Tuy nhiên, khi những thay đổi mang đến nhiều lợi ích quan trọng, tốc độ số hóa cũng tạo ra các thách thức to lớn trong hoạt động quản lý nhà nước không những trong phạm vi lãnh thổ mỗi quốc gia mà còn là giữa các nước với nhau. Những quy định chung hiện hữu trong  các thỏa thuận thương mại (song phương, đa phương, liên khu vực, liên quốc gia) đang đối mặt với nhiều sức ép do những thay đối bởi quá trình số hóa mang lại.

Điều này đã tạo ra các khoảng trống cho một số nước can thiệp vào nền kinh tế số. Trung Quốc là ví dụ điển hình cho xu hướng này. Quốc gia đông dân nhất thế giới đã thiết lập ngành kinh tế số của riêng mình, áp dụng nhiều chính sách như sàng lọc Internet, nội địa hóa dữ liệu (yêu cầu các công ty internet lưu dữ liệu tại các hệ thống lưu trữ tại Trung Quốc), yêu cầu chuyển giao công nghệ đối với nhà đầu tư nước ngoài nhằm thúc đẩy phát triển công nghệ số trong nước. Những chính sách vừa nêu đã hỗ trợ sự phát triển của các công ty công nghệ lớn của Trung Quốc như Tencent và Baidu, nhưng đồng thời có tác động xấu đến quyền tự do ngôn luận và tiếp cận thông tin của người dân nước này.

Đang ngày càng nhiều các chính phủ trên khắp thế giới coi chính sách phát triển công nghệ số là phương pháp giúp họ bắt kịp với các nền kinh tế có nền công nghiệp số phát triển như Hoa Kỳ. Tuy nhiên, trong khi một vài nước tận dụng được môi trường pháp lý quốc tế hiện tại để thúc đẩy tiềm năng ngành công nghiệp này theo hướng đi riêng của mình, nhiều quốc gia đang phát triển khác lại đứng trước nguy cơ bị bỏ lại phía sau.

Một yếu tố dẫn đến tình trạng nêu trên chính là do tính hiệu quả của các quy tắc toàn cầu đang suy giảm dần. Ví dụ như, các quy định chung của WTO về thương mại dịch vụ (GATT) quản trị thương mại dịch theo theo các “Phương thức cung cấp dịch vụ” khác nhau. Nhiều quốc gia đang phát triển đồng ý tự do hóa thương mại dịch vụ theo phương thức 1 – Phương thức cung cấp qua biên giới, không thể dự đoán những tác động to lớn do cơ hội kinh doanh và cung ứng dịch vụ xuyên biên giới sẽ mang lại cho chính quốc gia mình. Những cam kết mở cửa thị trường thông thoáng của họ trước đây đang phát huy hiệu quả kinh tế to lớn.

Trong những năm gần đây, các cuộc thảo luận về cách thức quản lý kinh tế số đang gia tăng. Nhiều công ty công nghệ số đa quốc gia, hầu hết có trụ sở tại Hoa Kỳ đang thúc đẩy việc điều chỉnh các quy tắc mang tính hài hòa trên toàn cầunhằm đảm bảo môi trường pháp lý ổn định và giới hạn khả năng chính phủ các nước trên khắp thế giới can thiệp vào dòng chảy thương mại số.

Ủng hộ các nỗ lực này, chính quyền Tổng thống Obama đã coi lĩnh vực số là trọng tâm trong chính sách thương mại của Hoa Kỳ. Những quy định về đảm bảo tự do lưu chuyển, cấm nội địa hóa dữ liệu và ép buộc chuyển giao công nghệ được thể hiện trong các văn bản gọi là “Những thỏa thuận thương mại của thế kỷ 21” gồm Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) và Hiệp định Đối tác xuyên Đại Tây Dương (TIIP). Mục đích của những thỏa thuận này nhằm điều chỉnh ngành công nghiệp số tại hai thị trường châu Á Thái Bình Dương (thông qua TTP) và Liên minh châu Âu (thông qua TTIP) – đây là bước đi quan trọng nhằm thiết lập các quy tắc có tính chất toàn cầu trong lĩnh vực thương mại điện tử.

Các cuộc thảo luận về TPP liên quan đến quy định về ngành công nghiệp số được đánh giá là khó khăn, nhưng kết quả cuối cùng rất thành công; chính quyền Obama đã vượt qua những khác biệt giữa các quốc gia về vấn đề này bằng việc đồng ý mở rộng cửa thị trường Mỹ đối với hàng hóa từ những nước thành viên khác của TPP.

Các cuộc thảo luận về TTIP thì khá căng thẳng, một vài nước châu Âu, đặc biệt là Pháp và Đức phản đối những quy định về ngành công nghiệp số do lo sợ rằng việc này sẽ giúp các doanh nghiệp Mỹ thống trị kinh tế số tại châu Âu. “Đuổi kịp công nghệ số” cụm từ mà tôi và các đồng nghiệp muốn nhắc đến là mục tiêu chiến lược của nhiều nước châu Âu.

Việc chủ nhân Nhà Trắng giờ đây là ông Donald Trump, người ra sức ủng hộ cho các quy định bảo hộ thương mại cũng như cổ vũ những ngành công nghiệp sản xuất “truyền thống” đã mang đến sự bất định cho quá trình thiết lập các quy định trong ngành công nghiệp số. Quyết định của Tổng thống Trump rút khỏi TPP nhận được nhiều phản hồi tiêu cực từ các doanh nghiệp công nghệ số. Mặc dù ông Trump đã đề nghị nối lại các cuộc đàm phán về TTIP vốn đang bị tạm dừng, nhưng không biết vấn đề thương mại số có được đề cập trong các cuộc thảo luận sắp tới hay không.

Về cơ bản, quy định không rõ ràng trong ngành công nghiệp số có tác động không lớn đến các quốc gia đang phát triển cũng như gây thiệt hại kinh tế rất nhỏ đối với khu vực phía Nam của thế giới. Nếu 3 nền kinh tế lớn nhất toàn cầu-Hoa Kỳ, châu Âu và Trung Quốc đạt được đồng thuận về nội dung các quy định về thương mại số và dữ liệu, sức ép lên các nước đang phát triển liên quan đến việc chấp nhận những quy định này sẽ tăng lên.

Các quốc gia tham gia tạo lập quy định về công nghiệp số có thể đề nghị những nước đang phát triển chấp nhận các quy định này, kèm theo cảnh báo rằng nền kinh tế số nội địa của quốc gia không tuân theo quy tắc chung sẽ bị đặt ra ngoài xu hướng phát triển của lĩnh vực công nghiệp này. Tuy vậy, những quy định mới liên quan đến kinh tế số có thể làm sống lại sự bất bình đẳng vốn đã được “Vòng đàm phán Uruguay” về thương mại-cơ chế tạo lập WTO và thúc đẩy thỏa thuận thương mại tự do Bắc-Nam khỏa lấp.

Một cơ chế cho sự phát triển của thương mại thương mại điện tử và thương mại số phải được tạo dựng trên cơ sở cân nhắc các nguy cơ đã nêu. Những luật lệ sẽ được thiết lập nhằm tạo ra hành lang cho các quốc gia hợp tác trong lĩnh vực mới này đồng thời đảm bảo rằng các chính sách về thương mại số sẽ không làm trầm trọng thêm sự bất bình đẳng mà hệ thống thương mại truyền thống chưa giải quyết được.

Tác giả: Shamel Azmeh

Nguồn: Khaleejtimes.com – XM

Từ khóa: kinh tế toàn cầu, vận hành, tốt hơn, kiểm soát, phù hợp