Chuyển đổi xanh: Cú bắt tay đầy tiềm năng của “3 nhà”

Để tri thức khoa học không chỉ dừng lại trong phòng thí nghiệm, mà được chuyển hóa thành sản phẩm, dịch vụ phục vụ đời sống người tiêu dùng và thúc đẩy tăng trưởng xanh, việc kết nối hiệu quả mô hình “3 nhà” – Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp – được xem là chìa khóa then chốt. Trong mô hình này, Nhà nước đóng vai trò kiến tạo chính sách và môi trường pháp lý; doanh nghiệp đặt ra bài toán thực tiễn, tiêu chuẩn mới của thị trường; còn trường đại học, viện nghiên cứu cung cấp tri thức, công nghệ và nguồn nhân lực.

Nghị quyết Đại hội Đảng bộ TP. Hồ Chí Minh nhiệm kỳ 2025-2030 xác định mục tiêu xây dựng thành phố trở thành trung tâm lớn về giáo dục – đào tạo, khoa học – công nghệ, gắn chặt giáo dục với nhu cầu phát triển thực tế. Đây được xem là tầm nhìn chiến lược để TP. Hồ Chí Minh bứt phá trong kỷ nguyên kinh tế tri thức và chuyển đổi xanh.

Hình thành chuỗi giá trị tri thức

Trong nhiều năm, mối liên kết giữa trường đại học và doanh nghiệp chủ yếu mang tính song phương, thiếu vai trò điều phối và dẫn dắt của Nhà nước. Thực tế cho thấy, nếu không có sự phối hợp đồng bộ, nhiều kết quả nghiên cứu vẫn chỉ dừng lại trên giấy. Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, hơn 60% kết quả nghiên cứu ở Việt Nam chưa được ứng dụng hoặc thương mại hóa, gây lãng phí lớn về nguồn lực xã hội.

Với lợi thế là địa phương có hệ thống đại học và cộng đồng doanh nghiệp phát triển bậc nhất cả nước, TP.Hồ Chí Minh đang từng bước chuyển sang mô hình hợp tác 3 bên nhằm hình thành chuỗi giá trị tri thức hoàn chỉnh – từ nghiên cứu, đào tạo đến ứng dụng và thương mại hóa. Thành phố xác định rõ: chỉ khi có cơ chế phối hợp thật, lợi ích thật và sản phẩm thật, mối liên kết này mới phát huy hiệu quả.

Thời gian qua, cùng với việc ban hành nhiều chính sách ngày càng cởi mở, “cái bắt tay” giữa Nhà nước – nhà trường – doanh nghiệp đã tạo thêm lực đẩy cho quá trình đổi mới, phát triển sản xuất công nghiệp theo hướng xanh và tuần hoàn. Nhiều trường đại học trên địa bàn như Đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia TP.Hồ Chí Minh), Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP. Hồ Chí Minh, Đại học Khoa học Tự nhiên TP. Hồ Chí Minh, Đại học Quốc tế Miền Đông (EIU)… đã và đang triển khai các mô hình hợp tác thực chất với doanh nghiệp, bám sát nhu cầu thị trường.

Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP. Hồ Chí Minh hiện có quan hệ hợp tác với hơn 1.600 doanh nghiệp, ký kết hợp tác chiến lược với hàng trăm đối tác lớn trong và ngoài nước. Nhà trường triển khai mạnh mẽ mô hình “học theo dự án”, tăng cường thực hành và cọ xát thực tế của sinh viên tại doanh nghiệp. Giai đoạn 2019-2025, trường tiếp nhận hơn 156 tỷ đồng tài trợ trang thiết bị, phòng thí nghiệm từ các doanh nghiệp và tập đoàn lớn, góp phần nâng cao năng lực đào tạo và nghiên cứu.

PGS.TS. Châu Đình Thành, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP. Hồ Chí Minh nhấn mạnh, mô hình “3 nhà” đã mở ra nhiều cơ hội phát triển cho các bên. Tuy nhiên, để phát huy tối đa hiệu quả, Nhà nước cần sớm hoàn thiện hành lang pháp lý, đặc biệt là nghị định về hợp tác “3 nhà” trong nghiên cứu và phát triển, cùng các cơ chế ưu đãi thuế và quỹ đồng tài trợ để khuyến khích doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư cho nghiên cứu-phát triển (R&D). Đồng thời, cần có hướng dẫn rõ ràng về mô hình doanh nghiệp khởi nguồn và cơ chế chuyển giao kết quả nghiên cứu có lợi nhuận, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa các bên.

Với nguyên tắc “hợp tác với doanh nghiệp là phải hiểu ngôn ngữ của nhau, nhất là về mục tiêu, thời gian và chi phí”, nhiều trường đại học đã đầu tư xây dựng phòng thí nghiệm chế tạo sản phẩm mẫu, nơi sinh viên, giảng viên và doanh nghiệp cùng thử nghiệm các công nghệ cơ khí, điện tử, AI, IoT, vật liệu thông minh. Giảng viên cùng kỹ sư giải bài toán thực tế, sinh viên trực tiếp tham gia tạo ra sản phẩm thật.

Một số trường triển khai mô hình “đào tạo theo đơn đặt hàng”, trong đó doanh nghiệp đưa ra yêu cầu và bài toán sản xuất – kinh doanh, nhà trường cung cấp đội ngũ giảng viên, sinh viên và giải pháp công nghệ. Cách làm này giúp sinh viên được rèn nghề trong môi trường thực tế, đồng thời giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí, thời gian và có thêm nguồn nhân lực trẻ, sáng tạo.

Tại Trường Đại học Bách khoa – (Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh), mối liên kết với doanh nghiệp ngày càng chặt chẽ. Điển hình, Công ty RTR – đơn vị hàng đầu trong lĩnh vực sản xuất drone tại Việt Nam – hiện có phần lớn nhân sự là cựu sinh viên của trường, trong tổng số khoảng 70 nhân viên. Theo PGS.TS.

Huỳnh Kỳ Phương Hạ, trường định vị mình là trung tâm đào tạo, nghiên cứu và chuyển giao công nghệ hàng đầu, tập trung vào các lĩnh vực mũi nhọn như AI, tự động hóa, năng lượng xanh, vật liệu xanh và công nghiệp tuần hoàn. “Những cái bắt tay hôm nay sẽ sớm trở thành các dự án cụ thể, tạo ra dây chuyền sản xuất tối ưu hơn, sản phẩm xanh hơn và đội ngũ kỹ sư đủ năng lực dẫn dắt hành trình chuyển đổi xanh tại doanh nghiệp Việt”, ông Hạ nhấn mạnh.

Doanh nghiệp làm trung tâm, thúc đẩy chuyển đổi xanh thực chất

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Phạm Phú Ngọc Trai, Chủ tịch Liên minh Tái chế Bao bì Việt Nam cho rằng, để mô hình “3 nhà” vận hành hiệu quả, yếu tố then chốt nằm ở con người và tinh thần chia sẻ. Doanh nghiệp mong muốn được hợp tác thiết thực với nhà trường, cùng chia sẻ năng lực R&D và đồng tạo giá trị, thay vì chỉ dừng lại ở ký kết hình thức.

TP. Hồ Chí Minh thời gian qua đã triển khai nhiều chương trình ươm tạo – tăng tốc khởi nghiệp, thúc đẩy hình thành spin-off từ trường đại học, kết nối các nhóm nghiên cứu với doanh nghiệp và địa phương. Nhờ đó, nhiều sản phẩm công nghệ trong các lĩnh vực AI, sinh học, vật liệu xanh đã có cơ hội thương mại hóa, thay vì chỉ dừng ở công bố học thuật.

Cùng quan điểm trên, ông Kenneth Tse, Phó Chủ tịch Tập đoàn Intel Products Việt Nam bổ sung thêm về vai trò quyết định của Nhà nước và các cấp lãnh đạo trong việc duy trì sức sống của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, thông qua cơ chế hợp tác chặt chẽ và sự chia sẻ nguồn lực, dữ liệu.

Dưới góc độ nghiên cứu, theo TS.Trương Minh Huy Vũ - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển TP. Hồ Chí Minh, để mô hình “3 nhà” vận hành hiệu quả hơn, cần thiết kế các công cụ điều phối cụ thể như quỹ đầu tư đổi mới sáng tạo, cơ chế đồng đầu tư hay sandbox chính sách. Khi Nhà nước đóng vai trò kiến tạo thể chế, nhà trường cung cấp tri thức và doanh nghiệp giữ vai trò đầu tàu thương mại hóa, chuỗi giá trị tri thức sẽ được khép kín, tạo động lực thực chất cho hành trình chuyển đổi xanh.

Tuy vậy, mối liên kết này trên thực tế vẫn còn rời rạc. Nhiều doanh nghiệp mong muốn được tham gia hợp tác, đào tạo, nghiên cứu nhưng thiếu cơ chế điều phối chung. Trong bối cảnh doanh nghiệp buộc phải chuyển sang tiêu chuẩn xanh và mô hình sản xuất bền vững, các cơ sở nghiên cứu cần đi trước một bước, xây dựng năng lực mới và điều chỉnh hướng nghiên cứu bám sát thực tiễn.

Trước những vấn đề nêu trên, Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh Nguyễn Văn Được cho biết, thành phố sẽ tiếp tục tận dụng thế mạnh riêng của từng chủ thể để tạo sức mạnh tổng hợp cho toàn hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Hiện UBND thành phố đang phối hợp với Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh xây dựng đề án đưa TP. Hồ Chí Minh trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo đẳng cấp quốc tế vào năm 2030, theo nhiệm vụ do Ban Chỉ đạo Trung ương về Nghị quyết 57 giao. Trung tâm này sẽ là đầu tàu trong mạng lưới các cực đổi mới sáng tạo của thành phố, đồng thời là nơi nghiên cứu, ươm tạo, kết nối và lan tỏa tinh thần đổi mới sáng tạo, cũng như triển khai các cơ chế sandbox thử nghiệm chính sách, phát triển công nghệ lõi và đầu tư mạo hiểm.

Nguồn: Thời Báo Ngân Hàng

Từ khóa: chuyển đổi xanh, doanh nghiệp, dự án, kinh tế