Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Mức thuế mới được áp dụng có tính chất nhằm vào mục tiêu và hạn chế, cho thấy khả năng Mỹ và Trung Quốc bước vào một cuộc chiến tranh thương mại toàn diện trong năm nay là không cao. Tuy nhiên, tình hình vẫn tiềm ẩn nhiều bất ổn.

Vào ngày 14 tháng 5, Đại diện thương mại Hoa Kỳ Katherine Tai đã công bố báo cáo đánh giá về các khoản thuế theo Điều 301 áp dụng cho Trung Quốc và đưa ra tuyên bố cho biết Tổng thống Joe Biden đã chỉ đạo thực hiện các hành động tiếp theo. Điều này bao gồm việc áp thuế bổ sung từ 25% đến 100% đối với các sản phẩm chiến lược của Trung Quốc, chẳng hạn như xe điện, pin mặt trời và vật tư y tế. Sau đó, Nhà Trắng đã công bố mức thuế mới đối với hàng nhập khẩu trị giá 18 tỷ USD từ Trung Quốc.

Sau một thời gian giảm nhiệt đáng kể, quan hệ Mỹ-Trung dường như đang trở nên căng thẳng trở lại. Tuy nhiên, với phạm vi và quy mô của các khoản thuế mới này, cùng với những cân nhắc chiến lược của chính quyền Biden, thì khả năng xảy ra một cuộc chiến tranh thương mại mới giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc trong năm nay là không đáng lo ngại - ngay cả khi tính đến các biện pháp trừng phạt đối phó tiềm năng từ phía Trung Quốc. Nhưng tình hình năm sau vẫn chưa chắc chắn.

Thứ nhất, các khoản thuế mới được công bố đã được dự đoán từ lâu và có tổng giá trị tương đối khiêm tốn. Tổng thống Biden đã quyết định duy trì mức thuế hiện hành đối với hàng hóa Trung Quốc trị giá hơn 300 tỷ USD. Các khoản thuế mới được bổ sung ảnh hưởng đến hàng hóa trị giá 18 tỷ USD, cho thấy tác động hạn chế.

Chi tiết của danh sách thuế mới rất quan trọng. Danh sách thuế bao gồm bảy danh mục, với bốn danh mục chứng kiến mức tăng lên khoảng 25%. Thuế đối với xe điện đã được nâng lên 100%, thuế đối với chất bán dẫn và một số sản phẩm y tế đã tăng lên 50%. Điều này cho thấy Tổng thống Biden đang nhắm mục tiêu chiến lược vào các ngành công nghiệp then chốt, đặc biệt là năng lượng sạch và chất bán dẫn.

Trong cuộc chiến tranh thương mại Mỹ-Trung năm 2018, Washington đã áp thuế từ 10% đến 25% đối với bốn đợt hàng hóa xuất khẩu của Trung Quốc. Các khoản thuế này vẫn có hiệu lực, với mức thuế trung bình đối với hàng hóa xuất khẩu của Trung Quốc sang Hoa Kỳ là 19%. So sánh, các biện pháp thuế quan hiện tại được kiềm chế hơn cả về quy mô và mức độ điều chỉnh.

Trong khi các khoản thuế trước đây có tác động rộng hơn, ảnh hưởng đến nhiều loại hàng hóa khác nhau, thì các khoản thuế mới có tính mục tiêu hơn. Các khoản thuế mới được công bố tập trung vào các lĩnh vực chiến lược, đặc biệt là năng lượng sạch và chất bán dẫn. Điều này cho thấy cách tiếp cận chiến lược và thận trọng của chính quyền Biden nhằm giải quyết các vấn đề an ninh quốc gia cụ thể mà không gây ra một cuộc chiến tranh thương mại toàn diện. Chiến lược tính toán hơn này cân bằng giữa nhu cầu bảo vệ lợi ích quốc gia với mong muốn tránh những gián đoạn kinh tế không cần thiết.

Bằng cách duy trì áp lực lên các lĩnh vực then chốt trong khi hạn chế tác động kinh tế tổng thể, chính sách thuế quan hiện tại của chính quyền Biden nhằm bảo vệ lợi ích của Hoa Kỳ đồng thời giảm thiểu rủi ro leo thang căng thẳng. Xét đến những cân nhắc này, rõ ràng chiến lược thuế quan được thiết kế để ít gây rối loạn hơn, tập trung vào các lĩnh vực then chốt có vai trò quan trọng đối với an ninh quốc gia và vị thế dẫn đầu về công nghệ. Cách tiếp cận này nhấn mạnh sự hiểu biết sâu sắc về tính phức tạp của thương mại quốc tế và nhu cầu về tính chính xác chiến lược trong việc thực hiện chính sách.

Thứ hai, những khoản thuế này khó có thể tác động đáng kể đến kim ngạch xuất khẩu của Trung Quốc hoặc thúc đẩy lạm phát ở Mỹ. Các sản phẩm năng lượng mới, chẳng hạn như pin và xe điện, được xuất khẩu từ Trung Quốc sang Hoa Kỳ chỉ chiếm một phần không đáng kể trong tổng kim ngạch xuất khẩu của Trung Quốc. Ví dụ, vào năm 2023, kim ngạch xuất khẩu pin mặt trời sang Mỹ là 3,35 triệu USD, chỉ chiếm 0,1% tổng kim ngạch xuất khẩu pin mặt trời của Trung Quốc. Tương tự, kim ngạch xuất khẩu tấm pin mặt trời là 13,15 triệu USD, chỉ chiếm 0,03% tổng kim ngạch.

Ngành công nghiệp sản phẩm y tế của Trung Quốc có thể phải đối mặt với những thách thức đáng kể hơn từ các khoản thuế mới. Năm 2022, Trung Quốc đã xuất khẩu 30,9 tỷ USD vật tư y tế sang Mỹ, chiếm khoảng 1/5 tổng kim ngạch xuất khẩu vật tư y tế của nước này. Do đó, lĩnh vực này có thể chứng kiến những gián đoạn đáng kể hơn.

Tuy nhiên, nhìn chung, cách tiếp cận của chính quyền Biden cho thấy sự tập trung chiến lược vào các ngành công nghiệp then chốt đồng thời giảm thiểu tác động kinh tế rộng hơn. Động thái được tính toán này nhằm mục đích giải quyết các vấn đề an ninh quốc gia mà không gây ra hậu quả kinh tế lan rộng.

Đối với chính quyền Biden, ý nghĩa tượng trưng của các khoản thuế này vượt xa tác động thực tế của chúng. Thuế quan đối với thép và nhôm thực hiện cam kết của Biden đối với cử tri ở Vành đai Thép (Rust Belt). Ngoài ra, việc tăng thuế đối với các sản phẩm năng lượng mới phản ánh cam kết của chính quyền ông trong việc bảo vệ các ngành công nghiệp xanh trong nước. Trong sáu tháng qua, các quan chức cấp cao từ Bộ Thương mại và Bộ Tài chính liên tục nhấn mạnh mục tiêu này, báo hiệu việc sử dụng thuế quan để giải quyết vấn đề "vượt công suất" của Trung Quốc. Sáng kiến thuế quan này đã được chuẩn bị từ lâu và không có gì đáng ngạc nhiên.

Những khoản thuế mới này không được dự đoán là sẽ làm trầm trọng thêm áp lực lạm phát, vì Mỹ không nhập khẩu nhiều những mặt hàng này và một số khoản tăng thuế được thực hiện theo giai đoạn trong hai năm. Động thái chiến lược này cho thấy nỗ lực được tính toán để giải quyết các mục tiêu chính trị và kinh tế trong nước mà không gây ra gián đoạn kinh tế đáng kể. Bằng cách nhắm mục tiêu vào các lĩnh vực cụ thể và lên kế hoạch thực hiện, chính quyền nhằm mục đích cân bằng các lợi ích về an ninh quốc gia và kinh tế của mình với động lực thương mại quốc tế rộng lớn hơn.

Cuối cùng, căng thẳng thương mại Mỹ-Trung khó có khả năng leo thang vì cả hai bên đều có xu hướng kiểm soát tình hình để phục vụ các mục tiêu chính sách nội địa. Giới quan sát quốc tế, vẫn nhớ về sự khốc liệt của cuộc chiến tranh thương mại thời Trump, có thể hiểu được là lo ngại về việc quan hệ thương mại đột ngột leo thang trong năm nay. Tuy nhiên, khả năng cao hơn là căng thẳng thương mại sẽ được kiểm soát.

Về phía Mỹ, Biden cần một môi trường ổn định trước thềm bầu cử. Mặc dù ông Biden thường xuyên nhấn mạnh về sự cần thiết phải có phản ứng cứng rắn đối với vấn đề thừa công suất của Trung Quốc trong các bài diễn văn vận động tranh cử, nhưng một môi trường bên ngoài ổn định lại là yếu tố then chốt cho chiến dịch tái tranh cử của ông. Các bang chiến trường then chốt hiện đang cho thấy triển vọng bầu cử không chắc chắn, do đó ổn định là ưu tiên hàng đầu.

Ngoài ra, để tránh sự trả đũa nghiêm khắc từ Trung Quốc, chính quyền Biden đã cố tình giảm nhẹ mức độ nghiêm trọng của các chính sách thuế quan. Trước khi thực hiện các biện pháp này, các chuyến thăm cấp cao của Bộ trưởng Tài chính Janet Yellen và Ngoại trưởng Antony Blinken tới Trung Quốc đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc trao đổi chính sách, cho thấy ý định chủ động quản lý căng thẳng.

Về phía Trung Quốc, họ đã lường trước những đợt tăng thuế này. Trung Quốc sẽ có hành động đáp trả nhưng có thể sẽ được tính toán kỹ lưỡng. Bắc Kinh có thể áp đặt thuế quan trả đũa đối với các mặt hàng xuất khẩu chính của Mỹ như nông sản phẩm, dược phẩm và máy bay. Tuy nhiên, Trung Quốc khó có khả năng leo thang căng thẳng thương mại một cách đơn phương vì một số lý do.

Thứ nhất, Trung Quốc cần phải cân nhắc đến những rủi ro đối với tăng trưởng kinh tế trong nước. Mặc dù những nỗ lực gần đây nhằm ổn định nền kinh tế, vẫn có những lo ngại đáng kể và thiếu sự tự tin trong các lĩnh vực khác nhau của đất nước. Sự không chắc chắn này bắt nguồn từ các vấn đề cấu trúc đang diễn ra, chẳng hạn như mức nợ cao và những thách thức trong thị trường bất động sản, tiếp tục làm giảm bớt sự lạc quan về kinh tế. Do đó, Trung Quốc có thể sẽ thận trọng trước bất kỳ sự leo thang căng thẳng thương mại nào, ưu tiên ổn định kinh tế hơn là trả đũa thương mại.

Thứ hai, việc leo thang căng thẳng thương mại hiện nay có thể hạn chế nghiêm trọng các lựa chọn chính sách kinh tế của Trung Quốc, đặc biệt nếu cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump quay trở lại nắm quyền vào năm 2025. Kịch bản tiềm năng này có thể hạn chế sự linh hoạt của Bắc Kinh trong việc quản lý các chiến lược kinh tế của mình, buộc Trung Quốc phải điều hướng một môi trường quốc tế ngày càng phức tạp và thù địch với ít lựa chọn hơn.

Đáng chú ý, vào ngày 26 tháng 4, Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Trung Quốc đã thông qua Luật Thuế Quan mới, có hiệu lực từ ngày 1 tháng 12, thay thế các quy định thuế nhập khẩu và xuất khẩu trước đây. Động thái này được xem rộng rãi là sự chuẩn bị của Bắc Kinh cho những căng thẳng thương mại tiềm năng với Hoa Kỳ trong năm 2025 và những năm sau đó.

Mặc dù có những bất ổn thương mại này, hợp tác cấp cao giữa các quan chức Mỹ và Trung Quốc vẫn tiếp tục trong các lĩnh vực khác. Ví dụ, Nhóm Công tác Hành động Khí hậu Hoa Kỳ-Trung Quốc đã gặp nhau tại Washington vào ngày 8-9 tháng 5 và Đối thoại Trí tuệ Nhân tạo (AI) cấp chính phủ Mỹ-Trung Quốc đầu tiên diễn ra tại Geneva vào ngày 14 tháng 5. Ngoài ra, vào ngày 16 tháng 4, Thứ trưởng Bộ Tài chính Trung Quốc Liêu Mẫn và Thứ Thư Bộ Tài chính Mỹ Wally Adeyemo đã đồng chủ trì cuộc họp lần thứ tư của Nhóm Công tác Kinh tế Mỹ-Trung Quốc tại Washington. Việc trao đổi cấp cao liên tục này giúp ngăn chặn căng thẳng leo thang hơn nữa.

Hiện tại, chúng ta có thể phần nào yên tâm về quan hệ thương mại Mỹ-Trung. Tuy nhiên, nếu Trump giành được ghế tổng thống trong cuộc bầu cử sắp tới, sự ổn định tương đối này có thể trở nên bấp bênh, gây ra mức độ không chắc chắn đáng kể cho năm tới.

Nguồn: The Diplomat

Từ khóa: căng thẳng thương mại, Trung Quốc, Mỹ