Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Phát triển kinh tế xanh, tăng trưởng xanh không còn là khẩu hiệu mà đã trở thành xu thế tất yếu của thời đại.

Nhân dịp Hội nghị Thượng đỉnh về Tăng trưởng xanh và Mục tiêu toàn cầu 2030 (P4G) diễn ra tại Hà Nội, TS. Nguyễn Minh Phong - Phó Ban Tuyên truyền lý luận Báo Nhân Dân, nguyên Trưởng phòng Nghiên cứu kinh tế, Viện Nghiên cứu phát triển KT-XH Hà Nội - đã trao đổi với Báo Lao Động về khái niệm, xu hướng và tính cấp thiết của chiến lược phát triển xanh trong bối cảnh hiện nay.

Thưa ông, trong bối cảnh toàn cầu đang hướng tới mục tiêu phát triển bền vững, vì sao tăng trưởng xanh lại được xem là lựa chọn tất yếu hiện nay?

- Chúng ta đang sống trong một nghịch lý. Mô hình sản xuất và tiêu dùng hiện nay chủ yếu dựa trên khai thác và sử dụng quá nhiều năng lượng từ nhiên liệu hóa thạch và các nguồn tài nguyên không tái tạo. Đây là kiểu phát triển “kinh tế nâu”, gây nhiều phát thải tổn hại môi trường: Ô nhiễm không khí, nguồn nước, suy thoái đất, mất rừng, suy giảm đa dạng sinh học… Những tổn hại đó không chỉ ảnh hưởng đến môi trường mà còn trực tiếp đe dọa cuộc sống và sinh kế của con người.

Chính vì vậy, tăng trưởng xanh là sự lựa chọn mang xu hướng thời đại và có tầm vóc toàn cầu. Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP) đã đưa ra khái niệm phát triển “Kinh tế xanh” như một hướng đi mới, được nhiều quốc gia đồng tình ủng hộ. Đây là nền kinh tế phát thải ít carbon, tiết kiệm tài nguyên, hướng tới nâng cao đời sống con người và cải thiện công bằng xã hội.

Vậy bản chất của kinh tế xanh và tăng trưởng xanh là gì, thưa ông?

- Về bản chất, phát triển kinh tế xanh và tăng trưởng xanh là thực hiện phát triển bền vững trong điều kiện mới. Tức là phải nâng cao GDP, cải thiện chất lượng sống gắn liền với mục tiêu bảo vệ và tái tạo môi trường. Chiến lược và phương thức thực hiện phải căn cứ vào điều kiện cụ thể của từng quốc gia và từng giai đoạn.

Khái niệm này rất linh hoạt, mang tính mở cao, và ngày càng định hình rõ hơn với các điểm nhấn về xanh hóa các lĩnh vực sản xuất - tiêu dùng: Năng lượng xanh, giao thông xanh, đô thị xanh, công nghiệp xanh, lối sống xanh… Những thị trường toàn cầu hóa cũng sẽ dần đi theo chuỗi giá trị xanh, với đầu tư và thương mại được điều tiết bởi các nguyên lý phát triển bền vững.

Theo ông, tăng trưởng xanh có mâu thuẫn với phát triển kinh tế truyền thống?

- Không, ngược lại. Trong dài hạn, phát triển xanh sẽ giúp kinh tế hiệu quả hơn. Kịch bản đầu tư xanh mà UNEP đưa ra cho thấy, nếu dành khoảng 2% GDP toàn cầu đầu tư vào các lĩnh vực như nông nghiệp, lâm nghiệp, nước sạch và thủy sản, thì không những cải thiện được chất lượng môi trường mà còn giúp tăng tổng lượng của cải trên toàn cầu. Đây là con đường không chỉ hiệu quả về kinh tế mà còn đảm bảo sinh kế cho người nghèo - nhóm chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ biến đổi khí hậu và suy thoái sinh thái.

Tăng trưởng xanh không mâu thuẫn với phát triển bền vững. Nó chính là phương tiện để đạt được phát triển bền vững. Nếu phát triển bền vững là mục tiêu thì kinh tế xanh là cách đi.

Theo ông, quốc gia nào đang đi đầu và để lại bài học sâu sắc trong hành trình này?

- Chúng ta có thể nhìn thấy nhiều bài học từ thực tiễn. Trung Quốc, sau hơn 30 năm phát triển nóng, hiện đang trả giá nặng nề vì môi trường xuống cấp.

Trung Quốc buộc phải chuyển sang chiến lược tăng trưởng xanh: Quy hoạch lại các khu công nghiệp, phát triển công nghệ môi trường, xây dựng hàng triệu ngôi nhà xanh, thiết lập hệ thống vận tải thân thiện môi trường… Các khu công nghiệp mới không còn ưu tiên ngành ô nhiễm mà tập trung vào công nghệ cao, năng lượng sạch, du lịch…

Thế còn Mỹ, châu Âu hay các quốc gia OECD thì sao?

- Mỹ sau khủng hoảng tài chính 2008 đã chuyển mạnh sang kinh tế carbon thấp, áp dụng chính sách tiết kiệm năng lượng, phát triển công nghệ xanh trong cả nông nghiệp lẫn công nghiệp. Mỹ dành 80 tỉ USD cho các dự án xanh, trong đó có 20 tỉ USD cho năng lượng tái sinh và 22 tỉ USD cho tiết kiệm tài nguyên. Họ đầu tư vào hạ tầng xanh, nhà ở xanh, giao thông xanh và các chương trình hỗ trợ sử dụng năng lượng mặt trời, biogas…

Ở châu Âu, Đức đang kỳ vọng lĩnh vực công nghệ môi trường sẽ phát triển gấp 4 lần, vượt cả ngành công nghiệp ô tô. Nhật Bản thực hiện rất nghiêm túc chiến lược “3R” - giảm thiểu, tái chế, tái sử dụng - đồng thời đầu tư mạnh vào các ngành năng lượng mới. Hàn Quốc cũng nổi bật khi dành tới 80% gói kích cầu kinh tế để phục vụ tăng trưởng xanh.

Với các nước đang phát triển như Việt Nam, liệu có quá sức khi theo đuổi tăng trưởng xanh?

- Đây là câu hỏi quan trọng. Thách thức là rất lớn: Công nghệ lạc hậu, thiếu vốn, năng lực thực thi còn yếu. Tuy nhiên, chính vì vậy mà chúng ta cần tham gia vào xu thế này để đi tắt đón đầu. Xanh hóa nền kinh tế sẽ giúp Việt Nam phục hồi tài nguyên tái tạo, bảo vệ môi trường, nâng cao phúc lợi và giảm nghèo.

Chúng ta cũng không đơn độc. Các quốc gia trong khu vực như Lào, Campuchia đều đang xây dựng chiến lược tăng trưởng xanh. P4G là cơ hội rất tốt để Việt Nam tranh thủ hợp tác, tiếp nhận hỗ trợ và nâng cao năng lực thể chế. Cái chính là cần quyết tâm chính trị, phối hợp liên ngành, và một chiến lược thực hiện phù hợp, nhất quán.

Trân trọng cảm ơn ông!

Nguồn: Lao động

Từ khóa: tăng trưởng xanh, kinh tế, phát triển bền vững