Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Những tác động từ cuộc chiến thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc đang khiến hoạt động xuất khẩu tại các nước châu Á giảm sút. Khu vực bị ảnh hưởng rõ ràng nhất là ASEAN. Tuy nhiên, tại sao Việt Nam lại có thể tiếp tục tăng trưởng mạnh mẽ trong khi các nước láng giềng lớn hơn và phát triển hơn đang gặp khó khăn từ cuộc chiến thương mại?

Việt Nam chưa bao giờ được xem là một cường quốc về kinh tế. Tuy nhiên, trong suốt thập kỷ qua, tốc độ tăng trưởng GDP hàng năm của Việt Nam luôn ở mức cao, dao động từ 6% đến 8%. Điều này hoàn toàn đối lập với những nước láng giềng trong khu vực: tốc độ tăng GDP của 5 nền kinh tế phát triển hơn trong ASEAN – Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore và Thái Lan – đã giảm từ 5,5% xuống còn 4,5% trong quý vừa qua.

Theo dự báo của Ngân hàng Merrill Lynch, khả năng tăng trưởng của các nền kinh tế này sẽ tiếp tục giảm sâu trong những năm tiếp theo. Không giống với các nước láng giềng, nền kinh tế Việt Nam đang cho thấy những dấu hiệu mở rộng. Theo Chỉ số Nhà quản trị Mua hàng (PMI) của Nikkei, từ tháng 10/2018 đến tháng 11/2019, PMI của Việt Nam đã tăng từ 53,9 lên thành 56,5.

Việt Nam trở thành trung tâm sản xuất?

Nền kinh tế Việt Nam có lịch sử khá thú vị; tương tự như Trung Quốc, Việt Nam theo chế độ chủ nghĩa xã hội với một nền kinh tế thị trường mở cửa một phần, định hướng xã hội chủ nghĩa. Giống như Trung Quốc, Việt Nam đã tự do hóa nền kinh tế với chương trình cải cách Đổi Mới vào những năm 1980, không lâu sau cuộc cải cách của Đặng Tiểu Bình tại Trung Quốc.

Ngày nay, Việt Nam trở thành một trong những điểm đến hấp dẫn của các chuỗi sản xuất cung ứng toàn cầu, có thể cạnh tranh với Trung Quốc, nhờ vào khả năng tạo ra những loại mặt hàng chất lượng cao với chi phí sản xuất thấp. Nhiều công ty quốc tế đã thiết lập nhà máy của họ tại Việt Nam, từ các nhà sản xuất điện tử như Samsung và LG, đến các nhà chế tạo ô tô như Mercedes-Benz.

Tuy nhiên, chúng ta có thể sẽ không nhìn thấy hết bức tranh tổng thể nếu cho rằng Việt Nam chỉ là một đầu mối gia công sản xuất cho nước ngoài. Trong những thập kỷ qua, Việt Nam đã âm thầm tạo dựng một chỗ đứng vững chắc trong ngành công nghệ thông tin và truyền thông (ICT). Điều này được thể hiện rõ ràng nhất qua sự tăng trưởng của nền kinh tế Internet ở Việt Nam – bao gồm du lịch trực tuyến, thương mại điện tử, truyền thông trực tuyến và các dịch vụ vận chuyển, với tỷ lệ tăng trưởng kép hàng năm (CAFR) đạt 38% từ 2015 đến 2018.

“Viên ngọc thô” trong ngành công nghệ thông tin và truyền thông?

Hiện tại, lĩnh vực ICT của Việt Nam đang trên đà tăng trưởng và được toàn cầu đánh giá cao. Các đối tác lớn trên thế giới của Việt Nam bao gồm Microsoft, Deutsche Bank, Google, CISCO, Disney, và nhiều công ty khác. Năm 2017, giá trị xuất khẩu ròng của Việt Nam đối với các sản phẩm công nghệ cao đạt 71 tỷ USD. Việt Nam là một trung tâm về cơ sở hạ tầng ICT và phát triển phần mềm, thu hút các nhà đầu tư hàng đầu từ Nhật Bản, Hàn Quốc, Đức, Đài Loan và Singapore.

Có 3 nhân tố quan trọng giúp Việt Nam có khả năng trở thành một gã khổng lồ về ICT trong tương lai. Đầu tiên và quan trọng nhất đó là đội ngũ nhân tài của Việt Nam trong lĩnh vực ICT. Việt Nam có cơ cấu dân số trẻ và được đào tạo bài bản: tỷ lệ biết chữ cao ở mức 93,7%, với hơn 400 trường đại học và cao đẳng, đang đào tạo 1,6 triệu sinh viên. Đồng thời, khoảng 64% trong tổng số 95 triệu dân ở độ tuổi dưới 40, và 2/3 dân số đang trong độ tuổi lao động.

Việt Nam cũng là nước sở hữu đội ngũ nhân lực ngành ICT lớn thứ 2 tại Châu Á. Hàng năm, Việt Nam có khoảng 300,000 sinh viên chuyên ngành ICT tốt nghiệp từ các trường đại học, cao đẳng, trung tâm dạy nghề tham gia vào thị trường việc làm.

Phân khúc tư nhân nội địa

Thứ hai, sự phát triển của ngành ICT tại Việt Nam còn được thúc đẩy bởi các doanh nghiệp tư nhân trong nước đang tham gia vào thị trường toàn cầu và các doanh nghiệp nhà nước, chẳng hạn như Viettel đang cung cấp cơ sở hạ tầng viễn thông cho Myanmar. Việt Nam còn được biết đến như một trung tâm của các dịch vụ ICT toàn cầu, với những ông lớn như FPT Information Systems (Công ty Cổ phần Hệ thống Thông tin FPT) và TMA Solutions (Công ty TNHH Giải Pháp Phần Mềm Tường Minh) phục vụ khách hàng tại hơn 30 quốc gia trên thế giới.

Ngoài ra, công ty Global Cybersoft (hiện đã đổi tên thành Hitachi Consulting Vietnam), một công ty tư vấn công nghệ thông tin có trụ sở ở Việt Nam được Hitachi mua lại vào năm 2014, có đến 120 khách hàng và đối tác từ 18 quốc gia. Phân khúc tư nhân đang tuyển dụng số lượng lớn sinh viên IT Việt Nam, cung cấp những chương trình đào tạo bắc cầu để sinh viên theo kịp với tốc độ phát triển nhanh của ngành IT.

Thứ ba, ngành ICT tại Việt Nam được hậu thuẫn bởi chính phủ, vì chính phủ Việt Nam đang xem “Cách mạng Công nghiệp 4.0” là một ưu tiên chiến lược then chốt. Chính phủ rất quan tâm đến việc phát triển nguồn nhân lực cho ngành ICT và cộng đồng khởi nghiệp ICT tại Việt Nam.

Chiến lược hoạch định từ cấp trung ương

Để hiện thực hóa các mục tiêu đề ra, chính phủ Việt Nam đã yêu cầu Bộ Khoa học và Công nghệ vạch ra những chiến lược và kế hoạch từ cấp trung ương, phối hợp cùng nhiều bộ ngành liên quan ở cấp tỉnh và địa phương để tiến hành nghiên cứu, tham vấn, đào tạo và triển khai.

Các cơ quan nghiên cứu trong những lĩnh vực kinh tế, phân tích tài chính, chính sách, chiến lược, v,v, cũng tham vấn và cung cấp dịch vụ đào tạo cho chính phủ và doanh nghiệp. Các cơ quan này giữ vai trò tham mưu chính sách cho chính phủ trước khi chúng được ban hành. Chính phủ cũng có một Kế hoạch Thành phố Thông minh đầy tham vọng, hướng đến xây dựng cho các thành phố lớn như Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Bình Dương và Hà Nội.

Những thách thức đối với ngành ICT tại Việt Nam

Tuy nhiên, Việt Nam vẫn đang đối mặt với một vài thách thức. Mặc dù Việt Nam có nguồn cung nhân lực dồi dào cho ngành ICT, không phải người lao động nào cũng có trình độ ngoại ngữ đầy đủ, chẳng hạn như tiếng Anh, mà đây lại là yêu cầu tiên quyết để phát triển trong thị trường quốc tế. Ngoài ra, Việt Nam cũng đang thiếu nguồn lực sáng tạo.

Hiện tại, ngành ICT đang được dẫn dắt bởi những công ty lớn có thâm niên, và thiếu hụt những công ty nội địa có khả năng nổi lên để cạnh tranh. Đồng thời, các công ty khởi nghiệp trong ngành ICT đang tập trung nhiều vào phát triển dịch vụ thay vì tạo ra những sản phẩm mới và sáng tạo. Nguyên nhân một phần là do thị trường lao động Việt Nam còn tương đối trẻ và chưa bão hòa, cũng như tình trạng chảy máu chất xám khi các kỹ sư ICT lành nghề và những người có học vị cao ở Việt Nam chuyển ra nước ngoài để hưởng lương cạnh tranh hơn.

Đồng thời, mặc dù chính phủ đang nỗ lực thúc đẩy phát triển ngành ICT, ngành này vẫn còn rất non trẻ, và chưa thể bắt kịp với những lĩnh vực lớn hơn như sản xuất. Dù gì đi nữa, mọi thứ có thể diễn ra chậm chạp nhưng chắc chắn là chúng đang thay đổi, với bằng chứng là sự ra đời của Công viên Phần mềm Quang Trung và các trung tâm khác. Hơn nữa, phân khúc tư nhân cũng rất năng động, họ thậm chí đã hợp tác với các trường dạy ngôn ngữ và những đại học hàng đầu nước Mỹ để cải thiện năng lực ngôn ngữ và kỹ năng giao tiếp, chuẩn bị cho việc tiếp xúc các khách hàng toàn cầu.

Với việc Việt Nam phê chuẩn Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ Xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) và sự phát triển của Công đồng Kinh tế ASEAN, nhiều người tự hỏi liệu năng lực ICT của Việt Nam có ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh và tăng trưởng kinh tế của nước này trong tương lai. Khi mà cuộc chiến thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc còn tiếp diễn, liệu Việt Nam có thể khai thác lợi ích từ việc sắp xếp lại các chuỗi cung ứng toàn cầu, và nổi lên như một nhà lãnh đạo khu vực, và thậm chí là toàn cầu?

Nguồn: RSIS

Từ khóa: Chuỗi cung ứng, chiến tranh thương mại, hội nhập kinh tế, toàn cầu hóa, ASEAN, Công nghệ thông tin và truyền thông