Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Việt Nam đang sắp bỏ lỡ mục tiêu 5 năm cắt giảm sở hữu nhà nước trong kinh tế đến năm 2020, khi các nỗ lực thu hút thêm vốn đầu tư nước ngoài đã hạ nhiệt giữa lúc thị trường bất ổn.

Hôm thứ ba, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã lặp lại quyết tâm hoàn thành mục tiêu trên, và đây cũng là một trong những cam kết của Việt Nam khi gia nhập Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương TPP. Giảm bớt vai trò của các doanh nghiệp nhà nước (DNNN) để thúc đẩy cạnh tranh là một nội dung quan trọng trong CPTPP - thỏa thuận thương mại đa phương mới nhất của châu Á có hiệu lực vào cuối tháng 12/2018.

Trong tháng 12 năm 2016, Hà Nội đã đặt mục tiêu sẽ cắt giảm số lượng doanh nghiệp mà nhà nước sở hữu 100% từ 583 năm 2016 xuống còn 103 vào năm 2020.

Nhưng đến cuối năm 2018, số lượng doanh nghiệp mà nhà nước sở hữu 100% vẫn còn rất cao ở mức 500 doanh nghiệp. Với chỉ 11 doanh nghiệp cổ phần hóa trong năm 2018 – cách xa kế hoạch ban đầu là 64 doanh nghiệp, Việt Nam được dự báo sẽ không thể đạt được mục tiêu 2020.

2019 sẽ là năm Việt Nam thực hiện “các cam kết mạnh mẽ hơn nữa để tái cấu trúc đầu tư công và doanh nghiệp nhà nước, cũng như các tổ chức tín dụng”, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã phát biểu hôm thứ Ba tuần trước.

Tuy nhiên, triển vọng của công cuộc cải cách kinh tế vẫn còn chưa chắc chắn. Tháng 11/2018, ông Đặng Quyết Tiến, Cục trưởng Cục Tài chính doanh nghiệp thuộc Bộ Tài Chính, đã thừa nhận việc chậm tiến độ, “mặc dù chính phủ đã chỉ đạo cho các doanh nghiệp phải đẩy nhanh quá trình cổ phần hóa và thậm chí đe dọa sẽ trừng phạt”.

Ông Josephine Yei Pheck Joo, CEO của Công ty chứng khoán SaigonBank Berjaya, lo lắng rằng chiến tranh thương mại Mỹ - Trung sẽ làm kinh tế toàn cầu chậm lại. Việt Nam – đối tác nhập khẩu lớn của Mỹ, châu Âu và Trung Quốc – sẽ chịu thiệt hại đáng kể, ngoài ra, việc trì hoãn bán cổ phần trong các DNN càng làm cho nhà đầu tư nước ngoài giảm hào hứng và hạ thấp giá chào mua.

CEO của Vina Capital ông Andy Ho đã nói rằng “các cải cách quy định đang diễn ra nhằm thuận lợi hóa hoạt động cổ phần hóa DNNN sẽ góp phần giúp chính phủ đạt được mục tiêu nhanh hơn”.

“Cải cách thể chế nên cân chỉnh lợi ích của các bên liên quan để đẩy nhanh tiến độ”, ông Ho nói thêm.

103 công ty sẽ vẫn giữ nguyên tỷ lệ nhà nước nắm giữ 100% bao gồm Điện lực Việt Nam, Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PetroVietnam) và Tổng công ty Đường sắt Việt nam. Các doanh nghiệp này tập trung trong 11 lĩnh vực mà Việt Nam xem là các lĩnh vực nhạy cảm nhất của nền kinh tế, bao gồm quốc phòng và an ninh.

Các nỗ lực của Việt Nam trong việc mở cửa kinh tế cho nhà đầu tư nước ngoài đã vấp phải các trở lực trên thị trường. Trong tháng 9, phiên chào bán cổ phần lần đầu ra công chúng (IPO) của Tổng công ty Hàng hải Việt Nam (Vinalines) chỉ thu về 2.33 triệu USD, kém xa mục tiêu đặt ra là hơn 200 triệu USD.

Tổng công ty truyền hình cáp Việt Nam (VTVCab), một trong những doanh nghiệp truyền hình cáp hàng đầu của Việt Nam, hồi tháng 4/2018 đã hủy đợt IPO sau khi chỉ có một nhà đầu tư đăng ký tham gia. Nhiều doanh nghiệp khác, như Petrolimex và công ty vật liệu xây dựng Viglacera, đã hoãn hoặc hũy các phiên đấu giá cổ phiếu khi chỉ có một vài nhà đầu tư đăng ký.

Khi đã gia nhập TPP, Việt Nam phải cải thiện hơn nữa môi trường kinh doanh, vượt hơn mức yêu cầu trong WTO, tổ chức mà Việt Nam gia nhập từ năm 2007.

Theo số liệu năm 2017 do Tổng cục Thống kê cung cấp, DNN đóng góp khoảng 29.4% vào tổng doanh thu thuế doanh nghiệp, chiếm 60% GDP của cả nước. Trong khi đó, các doanh nghiệp tư nhân chiếm 42.7% trong tổng nguồn thu thuế doanh nghiệp. Tính đến tháng 12/2017, các DNNN thuê mướn 1.2 triệu lao động, tương đương 8.3% tổng số lao động của Việt Nam.

Thành phố Hồ Chí Minh – thành phố đóng góp nhiều nhất vào ngân sách cả nước – đã xin chính phủ cho phép giãn kế hoạch cổ phần hóa năm 2018.

Chủ tịch thành phố đã đề xuất kéo dài kế hoạch ban đầu về cơ cấu 39 DNNN thêm 2 năm nữa – cụ thể, 32 doanh nghiệp trong năm 2019 và 7 doanh nghiệp trong năm 2020. Chính phủ cần thêm thời gian để xem xét vấn đề này.

Thành phố Hồ Chí Minh đã thẳng thắn chia sẻ, các DNNN trên địa bàn gặp khó khăn khi phải đáp ứng các quy định rất khắt khe về cổ phần hóa. Những doanh nghiệp này được yêu cầu phải trả lại đất nhà nước, và như vậy, sẽ phải điều chỉnh lại đáng kể giá trị tài sản trước khi IPO. Ngoài ra, còn có một số thách thức khác liên quan đến việc định giá thương hiệu và tài sản trí tuệ.

Một số DNNN khác cũng tự xin hoãn kế hoạch cổ phần hóa, bao gồm nhà mạng di động lớn thứ ba Việt nam là MobiFone và Tổng công ty Giấy Việt Nam. Bộ Giao thông Vận tải, cơ quan sở hữu hơn 80 DNNN, cũng xin giãn kế hoạch.

Tuy nhiên, con số DN mà nhà nước sở hữu 100% vốn đã giảm rất sâu so với 12,000 doanh nghiệp vào năm 1996. Nền kinh tế phát triển nhanh đã thôi thúc rất nhiều DNNN trong số này niêm yết, thoái vốn hoặc giải thể.

Có khoảng 800 DNNN đã được cổ phần hóa, và có 152 DNNN niêm yếu trên hai sàn giao dịch chứng khoán chính thức, và một sàn giao dịch thứ cấp tại Hà Nội và TP.HCM tính đến tháng 12/2018.

Việt Nam cũng đã đặt mục tiêu sẽ giảm số lượng cổ phần nắm giữ tại 406 DNNN đã tổ chức IPO trong những năm gần đây.

Tỷ lệ giảm sở hữu sẽ từ 2% đến 98%, chẳng hạn như việc bán ra thêm 10.04% cổ phần của Công ty Cảng Hàng không Việt Nam (ACV), 24.86% của Petrolimex và 53.48% của Tập đoàn Dệt may Việt Nam (Vinatex). Có khoảng 30 DNNN đã hoàn tất quá trình thoái vốn trong hai năm qua, đạt khoảng 10% kế hoạch.

Ngoài các DNNN sở hữu 100%, Việt Nam còn sở hữu một phần trong 106 DNNN bao gồm Tổng công ty Điện lực Dầu khí Việt Nam và Tổng công ty Giấy Việt Nam. Tỷ lệ sở hữu nhà nước dao động từ 50% - 65% tại hơn 27 DNNN, như Tập đoàn Hóa chất Việt Nam và MobiFone. Tỷ lệ sở hữu nhà nước cao nhất là 65% tại 4 doanh nghiệp, trong đó có Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (Agribank) và Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (Vinacomin).

Nguồn: Nikkei

Từ khóa: doanh nghiệp nhà nước, sở hữu nhà nước, kế hoạch 2020, cổ phần hóa