Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Khác với 7 lần công bố trước đó, chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) năm 2012 lần đầu tiên cho thấy sự giảm sút lớn trong chất lượng điều hành kinh tế, đặc biệt là ở những địa phương trước đây có chất lượng điều hành tốt. Nhận định được đưa ra trong Báo cáo PCI năm 2012 do Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) vừa công bố thực sự là một vấn đề cần lưu ý trong bối cảnh chúng ta đang nỗ lực cải thiện môi trường kinh doanh, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp nhằm phát triển ổn định nền kinh tế.

* Hiệu quả hoạt động của DN giảm mạnh

Kết quả điều tra PCI 2012 cho thấy, doanh nghiệp (DN) trong nước và DN có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) đều cảm nhận kém lạc quan hơn về triển vọng kinh doanh so với các năm gần đây. Sự lạc quan giảm từ 76% năm 2006 (trước thời kỳ Việt Nam gia nhập Tổ chức thương mại Thế giới - WTO) xuống mức thấp kỷ lục 33% vào năm 2012.

Điều đáng chú ý là bảng xếp hạng PCI 2012 không có địa phương nào lọt vào nhóm “Rất tốt” (65 điểm) - hiện tượng này lần đầu tiên xảy ra. Ngay cả với vị trí dẫn đầu là Đồng Tháp cũng chỉ đạt được 63,79 điểm. Trong khi các năm trước, số tỉnh đạt thành tích "Rất tốt" từng lên tới 8 địa phương. Các tỉnh, thành luôn dẫn đầu trong các lần công bố PCI trước đó như Đà Nẵng, Bình Dương cũng có sự giảm rõ rệt trong lần công bố này.

Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Trưởng ban phụ trách Ban Pháp chế - VCCI, cho biết thêm: đã không có tỉnh, thành phố nào nằm trong nhóm "Xuất sắc", ngược lại PCI 2012 có tới 3 tỉnh là Điện Biên, Tuyên Quang, Cao Bằng nằm trong nhóm "Tương đối thấp" so với 1 tỉnh nằm trong nhóm này của năm 2011.

Bên cạnh việc cho thấy sự sụt giảm về điểm số nói chung, PCI 2012 cũng đã chỉ ra sự sụt giảm trong hiệu quả hoạt động của DN khu vực tư nhân. Số liệu từ báo cáo có tới 21% số DN điều tra báo lỗ và chưa đến 60% DN báo cáo có lãi. Đáng lo ngại hơn, cả quy mô đầu tư và lao động của các DN tham gia điều tra PCI đều đã sụt giảm trong vài năm gần đây. Như vậy, không chỉ tốc độ tăng trưởng suy giảm mà mức độ tuyển dụng lao động cũng như nguồn vốn của khu vực tư nhân cũng đang có sự giảm sút mạnh.

Về kế hoạch kinh doanh trong hai năm tiếp theo - một trong những nội dung điều tra PCI, năm 2012, chỉ có 32% số DN trong nước có dự định này (giảm so với 47% của năm 2011) và các DN FDI có kế hoạch mở rộng kinh doanh cũng chỉ nhích hơn một chút là 33% (giảm mạnh so với 46% vào năm 2011).

Nhiều chuyên gia nhận định, 2 năm vừa qua là giai đoạn khó khăn của nền kinh tế, vì vậy DN cảm nhận về môi trường kinh doanh đi xuống là điều dễ hiểu. Tuy nhiên, công bằng mà nói, kết quả trên một phần cũng do chất lượng điều hành đi xuống của chính quyền địa phương cộng với một số chính sách chưa theo kịp với tình hình của Chính phủ.

Theo Chủ tịch VCCI Vũ Tiến Lộc, kết quả PCI 2012 cho thấy chính quyền nhiều địa phương, đặc biệt các tỉnh ở nhóm dưới trong bảng xếp hạng năm trước đã có sự bứt phá bằng nỗ lực cải cách. Tuy nhiên, việc chững lại nhóm các tỉnh “ngôi sao” cho thấy đã có sự “lúng túng” trong việc tiếp tục nỗ lực cải cách.

Cảm nhận của các DN cho thấy, sự sụt giảm đáng kể về chất lượng điều hành kinh tế năm 2012 nằm ở các khía cạnh như đất đai, chi phí thời gian, tính năng động của chính quyền, thiết chế pháp lý địa phương.

Về chi phí thời gian, DN cho rằng, cải cách hành chính công hậu đăng ký kinh doanh không có bước tiến mới. Chỉ có 32% DN ở các tỉnh năm ở giữa bảng xếp hạng PCI cho rằng, cán bộ địa phương làm việc hiệu quả hơn (giảm so với 45% của năm 2010); 41% cho rằng, thủ tục hành chính đã được giảm bớt.
Về đất đai, dù tỷ lệ DN có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất khá cao (75%), song vẫn có 29% phản hồi điều tra cho rằng, nguy cơ bị thu hồi mặt bằng kinh doanh là rất cao (tăng hơn 1/3 so với 4 năm trước); 61% đánh giá mức độ ổn định mặt bằng kinh doanh chỉ ở mức trung bình (tỷ lệ lo ngại về tính bất ổn định mặt bằng kinh doanh đã tăng gấp đôi so với 4 năm trước); tỷ lệ DN tin sẽ được bồi thường thỏa đáng nếu mặt bằng kinh doanh bị thu hồi giảm từ 41% năm 2007 xuống chỉ còn 36% năm 2012.

Về thiết chế pháp lý, tỷ lệ DN tin tưởng hệ thống pháp luật sẽ bảo vệ tốt đất đai, tài sản và hợp đồng kinh doanh là 64% (giảm so với 70% của năm 2011); tỷ lệ DN tin và sử dụng tòa án để giải quyết các tranh chấp thương mại, kinh doanh… chỉ có 22%.
Ngoài ra, cảm nhận của DN cũng bị giảm sút trong các khía cạnh như tính năng động, thái độ của lãnh đạo tỉnh với khối tư nhân giảm sút, mức độ sử dụng dịch vụ hỗ trợ DN của chính quyền địa phương và sự hài lòng với chất lượng dịch vụ.

* Ghi nhận những nỗ lực

Mặc dù có sự sụt giảm về chất lượng điều hành nói chung, nhưng PCI 2012 cũng cho thấy, nhiều tỉnh xếp hạng thấp những năm trước đã và đang có rất nhiều nỗ lực cải thiện môi trường kinh doanh thông qua việc giảm thiểu chi phí gia nhập thị trường, bớt nhũng nhiễu DN, giảm số lần thanh, kiểm tra DN, qua đó thu hẹp được khoảng cách về điểm số xếp hạng so với các tỉnh cao hơn.

Xu hướng tiếp tục duy trì chất lượng điều hành tốt của các tỉnh thuộc khu vực đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) cũng là một điểm sáng trong báo cáo PCI lần này. Cụ thể, không chỉ có Đồng Tháp và An Giang đứng đầu bảng xếp hạng mà các tỉnh khác trong khu vực cũng chiếm tới 9/17 tỉnh ở nhóm “Tốt”. Hơn nữa, ĐBSCL không có tỉnh nào có điểm số dưới mức “Khá”. Mặt khác, nếu chỉ tính 10 tỉnh dẫn đầu trong PCI 2012, khu vực ĐBSCL chiếm tới 6/10.
Đánh giá xu hướng này, ông Đậu Anh Tuấn cho rằng: rõ ràng sự quan tâm của các lãnh đạo tỉnh trong khu vực này về việc giảm thiểu gánh nặng cho DN trên địa bàn có khác biệt đáng kể so với các tỉnh thuộc khu vực khác. Ngoài ra, điều này cũng cho thấy có sự liên kết, chia sẻ kinh nghiệm lẫn nhau của lãnh đạo các tỉnh trong khu vực.

Nhìn chung các tỉnh đứng giữa bảng xếp hạng đã cải thiện ở một số lĩnh vực như rút ngắn thời gian chờ cấp giấy phép đăng ký kinh doanh và cấp phép; giảm thời gian thực hiện thủ tục hành chính; tăng cường công tác cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất; giảm bớt chi phí không chính thức khi giải quyết các thủ tục hành chính.

Khi so sánh các chỉ số thành phần qua nhiều năm, theo nhóm nghiên cứu, cải thiện lớn nhất là ở lĩnh vực chi phí gia nhập thị trường cho DN mới, đặc biệt là về thời gian thực tế xin cấp mới đăng ký kinh doanh hiện giảm xuống 10 ngày ở các tỉnh ở giữa bảng xếp hạng và 7 ngày ở một số tỉnh. Chi phí thời gian để thực hiện quy định cũng có những dấu hiệu tích cực: thời gian DN phải bỏ ra thực hiện thủ tục hành chính giảm còn 13,8% từ mức cao 22,9% năm 2008.
Giám đốc Cơ quan Phát triển quốc tế Mỹ tại Việt Nam (USAID) Joakim Parker cho rằng: cải thiện chất lượng điều hành kinh tế là yếu tố then chốt quyết định năng lực cạnh tranh và tăng trưởng bền vững đối với Việt Nam . Điều này, đòi hỏi cam kết của lãnh đạo chính quyền địa phương nhằm giải quyết các khó khăn, bất cập về cơ sở hạ tầng, cải cách hành chính, chống tham nhũng… Trong bối cảnh triển vọng kinh tế vẫn còn nhiều bất ổn, những phân tích sát thực tế phát triển của DN thông qua PCI rất có giá trị đối với Việt Nam ./.

Theo TTXVN