Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, việc đối mặt với các vấn đề như thuế quan, hàng rào kỹ thuật và các quy định pháp lý tại các quốc gia khác nhau là một thách thức lớn đối với các doanh nghiệp xuất khẩu. Những rào cản này có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến hiệu quả kinh doanh và làm giảm tính cạnh tranh của sản phẩm. Để hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình tiếp cận thị trường, Trung tâm Hội nhập quốc tế TPHCM tổ chức “Hội nghị Hướng dẫn nghiên cứu, tiếp cận thị trường nước ngoài thông qua công cụ MacMap &ePing” nhằm giới thiệu các công cụ và hướng dẫn doanh nghiệp tối ưu hóa quá trình nghiên cứu thị trường quốc tế. Các công cụ này bao gồm phân tích thị trường, áp dụng các tiêu chuẩn kỹ thuật và các điều kiện hưởng ưu đãi theo các hiệp định thương mại tự do (FTA).

Thông qua những kiến thức và công cụ được giới thiệu, các doanh nghiệp sẽ hiểu rõ hơn về những thách thức và cơ hội khi tham gia vào thị trường nước ngoài. Từ đó, trang bị cho mình những kỹ năng cần thiết để đối phó với những thách thức, nâng cao khả năng cạnh tranh và thúc đẩy sự phát triển bền vững trong môi trường kinh doanh toàn cầu.

Tại hội nghị, Bà Nguyễn Thị Bích Phượng, Giảng viên khoa Quản trị kinh doanh, Trường Đại học Mở TP.HCM; Chuyên gia của ITC tại Việt Nam cho biết tiếp cận thị trường khi xuất khẩu hàng hóa bao gồm các vấn đề liên quan đến các điều kiện về thuế quan và các biện pháp phi thuế mà các quốc gia áp dụng đối với hàng hóa nhập khẩu vào thị trường của họ. Mức thuế quan (Tariffs) thường khác nhau giữa các thị trường, do đó, việc lựa chọn thị trường mục tiêu phù hợp có thể giúp giảm đáng kể chi phí kinh doanh. Ngược lại, các biện pháp phi thuế quan không phải lúc nào cũng tạo ra chi phí trực tiếp, nhưng nếu không đáp ứng được các điều kiện này, hàng hóa xuất khẩu sẽ không thể đưa vào thị trường.

Tính đến nay, Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) có 164 thành viên, và các nước này phải tuân thủ các nguyên tắc của WTO, đặc biệt là nguyên tắc Tối huệ quốc (MFN) trong thương mại quốc tế. Có ba cơ chế áp dụng thuế trong mua bán hàng hóa: trong khu vực WTO, ngoài khu vực WTO, theo các hiệp định thương mại tự do (FTA). Các FTA có thể được phân loại theo dạng song phương, khu vực địa lý, hoặc nhóm quốc gia không cùng khu vực.

Thuế quan là các loại thuế do nước nhập khẩu áp dụng và được nộp tại cơ quan hải quan. Việc xác định bên chịu trách nhiệm nộp thuế phụ thuộc vào thỏa thuận giữa hai bên, dựa trên các điều kiện thương mại quốc tế (Incoterms). Các hình thức thuế quan bao gồm: Thuế theo giá trị (Ad valorem tariffs): Tính theo tỷ lệ phần trăm trên giá trị hàng hóa. Thuế không theo giá trị: Tính theo số lượng, trọng lượng hoặc đơn vị khác của hàng hóa. Thuế quan theo hạn ngạch (TRQ): Kết hợp giữa thuế quan và hạn ngạch, áp dụng mức thuế khác nhau cho lượng hàng hóa trong và ngoài hạn ngạch. Thuế giá trị tương đương cho phép chuyển đổi thuế không theo giá trị thành mức thuế tương đương theo tỷ lệ phần trăm giá trị hàng hóa, giúp so sánh dễ dàng hơn giữa các loại thuế.

Để tra cứu mức thuế quan của hàng hóa, cần biết mã số HS (Hệ thống Hài hòa Mô tả và Mã hóa Hàng hóa). Cấu trúc mã HS bao gồm 6 chữ số đại diện cho chương, mục và tiểu mục; ở cấp quốc gia, 6 chữ số đầu thường giống nhau, chỉ khác ở các số cuối.

Để hình thành một thị trường tự do không chịu sự can thiệp của chính phủ, lộ trình giảm và miễn thuế về mức 0 được đặt ra, nhưng điều kiện để hưởng ưu đãi này là phải đáp ứng các quy tắc về xuất xứ (Rules of Origin – RO). Trong đó, quy tắc xuất xứ đóng vai trò xác định “quốc tịch kinh tế” của hàng hóa. Các quy tắc này bao gồm các tiêu chí cần tuân thủ để hàng hóa được công nhận là có xuất xứ từ một quốc gia nhất định.

Quy tắc xuất xứ là các tiêu chí được sử dụng để xác định quốc gia xuất xứ của một sản phẩm, tức là nơi sản phẩm được sản xuất hoặc trải qua quá trình chế biến đáng kể. Có hai loại quy tắc xuất xứ chính: (i) Quy tắc xuất xứ ưu đãi: Áp dụng trong các FTA, cho phép hàng hóa từ các quốc gia thành viên được hưởng ưu đãi thuế quan nếu đáp ứng các tiêu chí xuất xứ nhất định. (ii) Quy tắc xuất xứ không ưu đãi: Áp dụng trong các trường hợp không liên quan đến FTA, nhằm mục đích xác định xuất xứ của hàng hóa cho các mục đích như thống kê thương mại, áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại hoặc các chính sách thương mại khác.

Việc tuân thủ đúng các quy tắc xuất xứ là điều kiện tiên quyết để hàng hóa được hưởng các ưu đãi thuế quan theo các FTA mà quốc gia tham gia. Do đó, các doanh nghiệp xuất nhập khẩu cần nắm vững và áp dụng chính xác các quy tắc này để tận dụng lợi thế từ các hiệp định thương mại tự do.

Biện pháp phi thuế quan (Non-Tariff Measures - NTMs) là các chính sách chính thức trong xuất nhập khẩu, không bao gồm thuế quan thông thường, nhưng có khả năng tác động đến thương mại quốc tế hàng hóa, làm thay đổi khối lượng hoặc giá cả thương mại, hoặc cả hai. Hiện nay, khi các quốc gia tham gia ngày càng nhiều vào các hiệp định thương mại và hưởng các ưu đãi về thuế, các công cụ kỹ thuật phi thuế quan được sử dụng ngày càng phổ biến.

Các biện pháp này bao gồm các yêu cầu, quy tắc hoặc quy định bắt buộc mang tính pháp lý do chính phủ của quốc gia xuất khẩu, nhập khẩu hoặc quá cảnh đặt ra.

NTMs được phân loại thành:

• Biện pháp kỹ thuật (Technical Measures): Bao gồm các rào cản kỹ thuật đối với thương mại (TBT) và các biện pháp kiểm dịch động thực vật (SPS).
• Biện pháp phi kỹ thuật (Non-Technical Measures): Bao gồm các hạn chế định lượng, giấy phép nhập khẩu, hạn ngạch xuất khẩu tự nguyện và các biện pháp khác.
• Biện pháp liên quan đến nhập khẩu: Bao gồm các quy định về thủ tục hải quan, yêu cầu về chứng nhận và các biện pháp khác liên quan đến quá trình nhập khẩu hàng hóa.

Việc hiểu rõ và tuân thủ các biện pháp phi thuế quan là cần thiết để đảm bảo hàng hóa xuất nhập khẩu đáp ứng các yêu cầu của thị trường mục tiêu, từ đó thúc đẩy thương mại quốc tế hiệu quả. Phân tích thị trường và sản phẩm xuất nhập khẩu là quá trình nghiên cứu, đánh giá các yếu tố liên quan đến thị trường và sản phẩm trong hoạt động kinh doanh quốc tế. Việc sử dụng các công cụ thông tin hiện đại giúp doanh nghiệp nắm bắt xu hướng thị trường, hiểu rõ yêu cầu về tiêu chuẩn, quy định của các quốc gia, từ đó xây dựng chiến lược kinh doanh hiệu quả và tuân thủ các biện pháp phi thuế quan.

Hình: Bà Nguyễn Thị Bích Phượng, Giảng viên khoa Quản trị kinh doanh, Trường Đại học Mở TP.HCM; Chuyên gia của ITC tại Việt Nam

Ông Lê Viết Dũng Linh, Giám đốc Chi nhánh Quận 12, Công ty Kiểm toán Sao Việt; Giảng viên Hội đồng Tư vấn - Hỗ trợ khởi nghiệp phía Nam; Chuyên gia của ITC tại Việt Nam cho biết yêu cầu kỹ thuật là những yêu cầu cụ thể đối với sản phẩm, bao gồm đặc tính sản phẩm, tiêu chuẩn kỹ thuật, và quy trình sản xuất. Các yêu cầu này đi kèm với các biện pháp đánh giá sự phù hợp, nhằm khẳng định sản phẩm đáp ứng đầy đủ các quy định pháp lý. Trong đó, các biện pháp vệ sinh dịch tễ (SPS) được áp dụng để đảm bảo an toàn thực phẩm và bảo vệ sức khỏe động thực vật, còn các biện pháp kỹ thuật liên quan đến an ninh quốc gia và an toàn người tiêu dùng được gọi là rào cản kỹ thuật trong thương mại (TBT). Các doanh nghiệp thường gặp thách thức với SPS và TBT, như thiếu thông tin về tiêu chuẩn thị trường nước ngoài, chi phí chứng nhận cao, thủ tục giám định phức tạp, sự kiểm soát chồng chéo giữa các cơ quan, thiếu trang thiết bị kiểm tra, và sự công nhận hạn chế của thị trường xuất khẩu đối với các phòng thí nghiệm trong nước. Ngoài ra, các yêu cầu nghiêm ngặt đôi khi gây khó khăn trong việc tuân thủ.

Dựa vào ePing, hệ thống cảnh báo SPS và TBT của WTO, giúp cả khu vực tư nhân lẫn khu vực công theo dõi các thông báo liên quan đến SPS và TBT theo thị trường xuất khẩu hoặc mặt hàng cụ thể. Hệ thống này mang lại giá trị gia tăng với giao diện thân thiện, cung cấp cảnh báo nhanh chóng và tùy chỉnh cho người dùng, tránh tình trạng quá tải thông tin. Đồng thời, ePing là diễn đàn thảo luận, chia sẻ thông tin, hỗ trợ tham vấn cộng đồng và tăng cường minh bạch hóa, dựa vào nguồn lực chuyên môn từ ba cơ quan điều phối chính.

Hình: Toàn cảnh buổi hội nghị

Nguồn: CIIS

Từ khóa: tiếp cận thị trường, thương mại tự do, công cụ