Diễn đàn Hội nhập Kinh tế Quốc tế TPHCM (IEIF 2024): Các mô hình kinh tế mới hướng tới phát triển bền vững

Chuyển đổi số và chuyển đổi xanh là yêu cầu bức thiết trong bối cảnh nền kinh tế và xã hội các quốc gia trên thế giới đang đối mặt với những thách thức về môi trường và phát triển bền vững.

Diễn đàn Hội nhập Kinh tế Quốc tế Thành phố Hồ Chí Minh năm 2024 (IEIF) do Viện Nghiên cứu Phát triển, Trung tâm Hỗ trợ Hội nhập Quốc tế Thành phố Hồ Chí Minh (HIDS| CIIS) phối hợp Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) và Hiệp hội Doanh nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh (HUBA) tổ chức với chủ đề “Thúc đẩy các mô hình kinh tế mới hướng tới phát triển bền vững” vào ngày 16 tháng 8 năm 2024 tại TP.HCM.

Đây là không gian giao lưu, trao đổi giữa hơn 300 đại biểu là đại diện các cơ quan quản lý nhà nước, chuyên gia và doanh nghiệp về các xu hướng phát triển mới. Đây là sự kiện thuộc khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh 2024 (HEF 2024).

Phát biểu chào mừng tại Diễn đàn, TS. Trần Du Lịch - Phó Chủ tịch Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) nhận định, trong bối cảnh hiện nay, việc ứng dụng các mô hình hướng đến kinh tế tuần hoàn, phát triển bền vững trở thành yêu cầu cấp bách mà mỗi quốc gia, doanh nghiệp quan tâm. Trong đó, sự phát triển đồng thời cả kinh tế số - kinh tế xanh được coi là trụ cột chính trong nỗ lực hướng đến mục tiêu phát triển bền vững.

Hình ảnh: TS. Trần Du Lịch - Phó Chủ tịch Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC)

Với những tác động tương hỗ, các công nghệ số hóa đang góp phần giúp Việt Nam chuyển đổi sang nền kinh tế carbon thấp, thân thiện với môi trường. Để doanh nghiệp tự tin chuyển đổi, Nhà nước cần sớm có khuôn khổ pháp lý vững chắc, làm động lực thúc đẩy doanh nghiệp chuyển đổi. Ông hy vọng, sự áp dụng tiến bộ công nghệ trong nhiều lĩnh vực, nhiều ngành nghề sẽ tạo công cụ thúc đẩy quá trình chuyển đổi số song hành cùng chuyển đổi xanh một cách toàn diện.

Khai mạc và báo cáo đề dẫn Diễn đàn, Ông Phạm Bình An - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển TPHCM cho biết TPHCM là một trong 10 thành phố hàng đầu thế giới chịu tác động nghiêm trọng từ biến đổi khí hậu. Mặc dù quy mô GRDP Thành phố luôn dẫn đầu so với cả nước, nhưng tốc độ tăng trưởng kinh tế của Thành phố đang có dấu hiệu chững lại, thu nhập trung bình của người dân vẫn còn ở mức thấp… Điều này đòi hỏi Thành phố phải tìm kiếm các giải pháp, động lực và không gian phát triển kinh tế mới.

Hình ảnh: Ông Phạm Bình An - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển TPHCM

Trong thời gian qua, Thành phố Hồ Chí Minh đã ban hành các chương trình, đề án liên quan để triển khai và phát triển các mô hình kinh tế mới như Đề án “Phát triển kinh tế số, kinh tế chia sẻ và kinh tế tuần hoàn trên địa bàn Thành phố giai đoạn 2020-2025, tầm nhìn đến năm 2030”, trong đó, tập trung chuyển đổi theo hướng “xanh” và “số” trong cả chính quyền, doanh nghiệp và người dân. Nghị quyết số 98/2023/QH15 là một ví dụ điển hình thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển Thành phố Hồ Chí Minh đã mở ra nhiều cơ hội và động lực cho hành trình chuyển đổi số-xanh của Thành phố.

Mở đầu Diễn đàn, Ông Jean-Jacques Bouflet - Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Châu Âu tại Việt Nam (EuroCham) chia sẻ góc nhìn của EuroCham về các mô hình chuyển đổi xanh cũng như kinh nghiệm quốc tế áp dụng. Ông đánh giá cao Việt Nam trong quá trình chuyển đổi xanh và có cách tiếp cận Thỏa thuận xanh tương tự các nước EU. Những điểm nổi bật trong quá trình này như cam kết đạt mức phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 tại hội nghị COP26; Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn 2050 và Kế hoạch hành động quốc gia liên quan đến tăng trưởng xanh. Về chiến lược theo ngành, Việt Nam có Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia thời kỳ 22021- 2030, tầm nhìn đến năm 2050 (gọi tắt là Quy hoạch điện VIII) tương tự trụ cột hai trong thỏa thuận của EU. Các sáng kiến khác nhằm thúc đẩy năng lượng tái tạo và chuyển sang các nền kinh tế giảm phát thải carbon hơn.

Hình ảnh: Ông Jean-Jacques Bouflet - Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Châu Âu tại Việt Nam (EuroCham)

Tại các quốc gia như Đức, Hàn Quốc hiện đã chuyển đổi và ứng dụng các mô hình kinh doanh mới. Ở Đức, mô hình được phối hợp và thực hiện bởi chính phủ, nhà làm luật, doanh nghiệp trong nhiều lĩnh vực cùng tham gia xây dựng các ý tưởng về chuyển đổi xanh một cách sâu sắc, mạnh mẽ và minh bạch. Ông Jean-Jacques Bouflet khuyến nghị, Việt Nam cần có một lộ trình chuyển đổi tổng thể và toàn diện, trong đó, các trụ cột chính cần tập trung là: (i) cụ thể hóa chiến lược và kế hoạch hành động, (ii) tập trung phát triển năng lượng tái tạo, (iii) mở rộng các nguồn tài chính xanh.

Trao đổi về vấn đề công nghệ số, Ông Nguyễn Ngọc Hoàng – Giám đốc Khối Digital Lighthouse, KPMG Việt Nam đánh giá hiện nay, chuyển đổi số đang là xu hướng thực tiễn toàn cầu, có tới hơn 88% doanh nghiệp đang quan tâm và có các chương trình hướng đến chuyển đổi số1. Ông Hoàng chỉ ra những yếu tố mang tính quyết định sự thành công của chuyển đổi số, trong đó, vấn đề về con người cũng như các mục tiêu rõ ràng của doanh nghiệp, đóng vai trò đặc biệt quan trọng.

Hình ảnh: Ông Nguyễn Ngọc Hoàng – Giám đốc Khối Digital Lighthouse, KPMG Việt Nam

Theo KPMG khuyến nghị, để triển khai thành công các yếu tố nền tảng số, doanh nghiệp cần xây dựng văn hóa kiên cường, cơ sở hạ tầng, tập trung vào dữ liệu; đầu tư xây dựng năng lực và trang bị kiến thức kỹ năng số cho nhân sự. Ông Hoàng nhấn mạnh, chuyển đổi số là một quá trình thách thức và phức tạp, để giảm thiểu rủi ro và chi phí, các tổ chức có thể xem xét các bước chuyển đổi trung gian, di chuyển tổ chức sang trạng thái kỹ thuật số trong khi tận dụng các công nghệ, khả năng kỹ thuật số hiện có (digital transition), trước khi chuyển đổi sang các mô hình kinh doanh kỹ thuật số và các giá trị mới (digital transformation).

Phát biểu về các mô hình chuyển đổi kép, PGS. TS. Bùi Quang Tuấn - Nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam cũng cho biết quá trình chuyển đổi kép góp phần chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ chiều rộng sang chiều sâu. Về mặt lý thuyết, mô hình tăng trưởng dựa vào tài nguyên, đất đai và lao động giá rẻ là mô hình tăng trưởng theo chiều rộng; ngược lại, mô hình tăng trưởng dựa vào khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, năng suất chất lượng, hiệu quả, chuyển đổi số, đảm bảo phát triển bền vững và bao trùm là mô hình tăng trưởng theo chiều sâu. Nền kinh tế xanh được tạo nên bởi quá trình tăng trưởng xanh và kinh tế tuần hoàn, trong đó, chuyển đổi số là công cụ cần thiết giúp chuyển đổi nền kinh tế từ nâu sang xanh, từ đó tiến tới sự phát triển bền vững.

Hình ảnh: PGS. TS. Bùi Quang Tuấn - Nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam

Tuy nhiên, mô hình tăng trưởng hiện nay của Việt Nam chưa xanh và không đóng góp nhiều cho phát triển bền vững như chưa quan tâm nhiều đến năng lượng tái tạo, ô nhiễm môi trường (đặc biệt rác thải nhựa), phát thải khí nhà kính. Kinh tế xanh còn đang ở dạng tiềm năng; ngoài ra, thể chế tuy có sự cải thiện nhưng còn nhiều điểm nghẽn, thiếu đột phá. Bên cạnh một số chính sách chuyển đổi xanh và các chính sách liên quan đến hỗ trợ chuyển đổi số cho doanh nghiệp, để chuyển đổi kép phát huy hết lợi ích của mình, Việt Nam cần hoàn thiện thể chế; thí điểm một số chính sách mới/đặc thù/đột phá cho nền kinh tế; đầu tư kết cấu hạ tầng trong đó có hạ tầng số, nền tảng số, ứng dụng số; cần triển khai thể chế thí điểm, đặc thù cho chuyển đổi kép;…

Ông Vũ Mạc Hưng - Chuyên gia tư vấn kinh tế xã hội, Công ty Boston Consulting Group (BCG) chia sẻ bên cạnh những bước tiến đáng kể trong hành trình xanh hóa nền kinh tế, TPHCM vẫn còn gặp nhiều thách thức khi áp dụng các mô hình kinh tế mới. Ông nhấn mạnh tầm nhìn và chiến lược tăng trưởng xanh toàn diện thông qua việc xác định rõ quy mô tác động từ tổng thể đối với việc làm, tăng trưởng kinh tế và đầu tư. Thêm vào đó, Nghị quyết 98/2023/QH15 cũng đề cập đến việc cho phép TPHCM cấp trái phiếu xanh & thí điểm giao dịch tín chỉ carbon, đây được xem là một trong những ưu tiên phải thực hiện nhằm thúc đẩy các tham vọng xanh của thành phố và cả Việt Nam.

Hình ảnh: Ông Vũ Mạc Hưng - Chuyên gia tư vấn kinh tế xã hội, Công ty Boston Consulting Group (BCG)

Bên cạnh nền kinh tế xanh, việc chuyển đổi sang nền kinh tế số cũng rất quan trọng, ông Hưng đề xuất năm nhóm giải pháp cốt lõi để phát triển thành công nền kinh tế số tập trung vào quản trị & tổ chức; chính sách, quy định & tiêu chuẩn; năng lực lãnh đạo, nhân tài, kỹ năng & văn hóa; nghiên cứu, phát triển & đổi mới sáng tạo và ưu đãi & đầu tư.

Nối tiếp Diễn đàn, LS. Nguyễn Trung Nam - Luật sư Thành viên Cao cấp Công ty Luật TNHH Dentons Luật Việt, Trọng tài viên VIAC đưa ra những cập nhật về khung pháp lý và các vấn đề về tranh chấp trong bối cảnh xanh – số hóa. LS. Nam chỉ ra rằng, sự quan tâm sâu sắc của cả cộng đồng đối với vấn đề phát triển bền vững trong giai đoạn hiện nay đưa đến nhiều thay đổi đáng kể trong các quy định có liên quan. Điển hình như trong bối cảnh bùng nổ của nền kinh tế số, các doanh nghiệp có nguy cơ đối mặt với nhiều rủi ro về vấn đề chuyển giao công nghệ, sở hữu trí tuệ và bảo mật dữ liệu. Trong khi đó, chuyển đổi xanh đặt nặng vào những cam kết tuân thủ về tiêu chuẩn môi trường, yếu tố xanh, lao động,... Như vậy, doanh nghiệp sẽ phải đối mặt với cả hai loại rủi ro khi chuyển đổi đồng thời cả xanh - số và nguy cơ leo thang thành nhiều tranh chấp phức tạp.

Hình ảnh: LS. Nguyễn Trung Nam - Luật sư Thành viên Cao cấp Công ty Luật TNHH Dentons Luật Việt, Trọng tài viên VIAC

Hiện nay có 02 cơ chế giải quyết tranh chấp mang tính tố tụng phổ biến tại Việt Nam là: (1) tòa án với trường hợp doanh nghiệp vi phạm liên quan đến môi trường về hình sự, dân sự, lao động, kinh tế, hành chính; (2) cơ chế trọng tài. Các tranh chấp về môi trường tại Việt Nam vẫn chưa được cải thiện nhiều, các quy định pháp lý hoặc giải thích về đánh giấ tác động môi trường còn mơ hồ. Vậy nên việc trang bị kiến thức về ESG cho các chuyên gia ADR2 và tích hợp hòa giải vào các điều khoản giải quyết tranh chấp.

Hình ảnh: Ông Lâm Ngọc Tuấn - Giám đốc Hợp tác xã Tuấn Ngọc

Để hiện thực hóa các mô hình kinh tế trên, Ông Lâm Ngọc Tuấn - Giám đốc Hợp tác xã Tuấn Ngọc cũng chia sẻ về thực trạng hoạt động của hợp tác xã (HTX) nông nghiệp Tuấn Ngọc trong quá trình chuyển đổi tiết kiệm điện, nước, phân bón và những định hướng của hợp tác xã đến mô hình chuyển đổi xanh trong nông nghiệp. Bên cạnh việc đầu tư công nghệ xanh giúp tiết kiệm giảm chi phí sản xuất, HTX cũng gặp khó khăn về chi phí đầu tư ban đầu rất cao, phải thường xuyên bảo trì bảo dưỡng các thiết bị công nghệ; ngoài ra, HTX phải trang bị kiến thức và kỹ năng kiểm soát công nghệ cho nông dân và cán bộ HTX. Tuy nhiên, các chính sách vay vốn ưu đãi và gói hỗ trợ tài chính từ chính phủ và tổ chức phi chính phủ vẫn còn hạn chế, chưa đáp ứng đủ nhu cầu của các HTX. Đồng thời, thị trường tiêu thụ nông sản xanh trong nước cũng chưa phát triển mạnh, nhu cầu chưa ổn định cũng khiến HTX khó duy trì và phát triển sản xuất.

Trong phiên thảo luận, các chuyên gia cũng trao đổi và giải đáp những băn khoăn về các giải pháp thúc đẩy các mô hình kinh tế mới tại Việt Nam. Các doanh nghiệp xuất nhập khẩu, Hội/Hiệp hội ngành hàng, cán bộ công chức Sở ngành cũng như cán bộ Viện nghiên cứu/ Trường Đại học trên địa bàn TP. HCM cũng có những chia sẻ những khó khăn về lộ trình chuyển đổi xanh và chuyển đổi số. Theo đó, các đơn vị tham dự cũng đánh giá cao những thông tin và kinh nghiệm thiết thực mà Hội thảo mang lại.

Hình ảnh: Phiên thảo luận tại Diễn đàn IEIF 2024

Diễn đàn Hội nhập kinh tế quốc tế Thành phố Hồ Chí Minh năm 2024 là hoạt động thường niên của thành phố kể từ năm 2018, chương trình còn có các hoạt động trưng bày sản phẩm, dịch vụ tiêu biểu, giao thương, kết nối doanh nghiệp bên lề Diễn đàn.

Với mong muốn tiếp tục đồng hành, hỗ trợ doanh nghiệp, Viện Nghiên cứu phát triển, Trung tâm Hội nhập quốc tế thành phố Hồ Chí Minh sẽ tiếp tục tổ chức nhiều chương trình thiết thực và hữu ích hơn đến các cá nhân, cộng đồng doanh nghiệp, các Hiệp hội doanh nghiệp, Hội ngành hàng, cán bộ Viện nghiên cứu/ Trường Đại học trong thời gian tới.

TÀI LIỆU DIỄN ĐÀN: Vui lòng quét mã QR bên dưới.

z5768431813418 19ed12c2cd7522971d7b36fc75746458