Phép thử hội nhập và chuyện xây dựng thương hiệu

Thue4

Cắt giảm thuế trong các hiệp định thương mại tự do chưa hẳn đã mang lại cơ hội cho doanh nghiệp khi xuất khẩu. Bởi những hàng rào phi thuế quan tăng lên đang đặt ra yêu cầu cho DN khi tham gia vào sân chơi quốc tế, phải chấp nhận cạnh tranh “sòng phẳng” bằng chính chất lượng của sản phẩm.

Với chiến lược hội nhập mạnh mẽ và sâu rộng, Việt Nam đã ký kết được 11 hiệp định và đang đàm phán thêm 5 hiệp định. Đáng chú ý là trong số các nước tham gia đàm phán, ký kết, các đối tác bao gồm cả “những ông lớn” như Mỹ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia…

Nhiều chuyên gia vẫn đánh giá, việc tham gia các FTA mở ra cơ hội lớn cho xuất khẩu, khi hàng loạt các dòng thuế được giảm mạnh mẽ. Nếu như với các hiệp định trong ASEAN, hoặc các nước đối tác như Hàn Quốc, Chile, Liên minh Á – Âu,… các dòng thuế được giảm theo lộ trình; thì các hiệp định thế hệ mới như TPP thuế sẽ về 0% ngay khi hiệp định có hiệu lực.

Có vượt qua rào cản kỹ thuật?

Ts. Võ Trí Thành, Phó Viện trưởng Viện nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM), cho rằng các đối tác mà Việt Nam “chơi” đều có công nghệ tốt nhất, có nền kinh tế phát triển và kỹ năng quản lý tốt nhất.

Do đó, Ts. Thành cho rằng Việt Nam sẽ là nước được hưởng lợi nhiều nhất từ việc tham gia các FTA, mở ra nhiều cơ hội cho DN tham gia sâu vào chuỗi sản xuất và cung ứng toàn cầu.

Tuy nhiên, để được hưởng ưu đãi thuế quan, hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam phải đáp ứng các tiêu chí về kỹ thuật mà các nước FTA đặt ra. Theo các chuyên gia, những hàng rào phi thuế quan là thách thức không nhỏ khi hầu hết các nước Việt Nam xuất khẩu đều đặt ra những yêu cầu, tiêu chuẩn rất cao về hàng hóa. Do đó, để tận dụng được các ưu đãi thuế quan không phải là điều dễ dàng.

Dệt may và da giày được xem là những ngành hàng điển hình cho việc tận dụng ưu đãi thuế quan trong các FTA. Song không phải các DN có thể dễ dàng được hưởng lợi, khi mà những yêu cầu về quy tắc xuất xứ hàng hóa khắt khe hơn.

Đơn cử như với Hiệp định Đối tác kinh tế Việt Nam – Hàn Quốc, yêu cầu quy tắc xuất xứ hai công đoạn khiến DN không thể tận dụng được ưu đãi giảm thuế về 0%. Hoặc tới đây là Hiệp định TPP, quy tắc “từ sợi trở đi” cũng đang được đánh giá là rào cản khiến cho các DN không thể tận dụng được ưu đãi thuế từ Hiệp định này.

Các thị trường sử dụng FTA nhiều nhất và ít nhất

Đặc biệt với nông sản, thực phẩm vốn là những ngành hàng mà Việt Nam có thế mạnh, thì những yêu cầu trong các FTA lại càng khắt khe hơn. Không chỉ đơn thuần là câu chuyện đảm bảo chất lượng, mà để xây dựng được chỗ đứng trên thị trường nhờ việc tận dụng ưu thế của các FTA, cần phải xây dựng thương hiệu cho sản phẩm.

Theo ông Trần Đình Thiên, Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, các rào cản kỹ thuật đang tăng lên “ghê gớm” đang là sức ép với DN xuất khẩu Việt Nam.

“Các Hiệp định thương mại tự do mà Việt Nam ký kết là với hầu hết các đối tác có trình độ cao hơn, thậm chí có đối tác ở đẳng cấp cao nhất, như Mỹ. Nên những tiêu chuẩn họ đề xuất ra thì bao giờ cũng cao nhất. Tức là nếu dòng thuế quan thương mại tiến tới 0% nhanh nhất, nhưng rào cản kỹ thuật lại cao nhất và khó thực hiện nhất. Ta ở trình độ thấp nhưng lại chấp nhận cuộc chơi ở những nước có trình độ cao nhất, mạnh nhất. Đó chính là thách thức ghê gớm rất lớn với DN, nên ta phải nỗ lực”, ông Thiên phân tích.

Thương hiệu nào sẽ “trụ vững”?

Ts. Đỗ Văn Dũng, Chủ tịch CLB Doanh nghiệp (DN) Việt Nam (VN) - Nhật Bản cho biết mặc dù thuế giảm mạnh theo Hiệp định Việt Nam – Nhật Bản, song những hàng rào kỹ thuật mà nước này đặt ra khắt khe nhất. Theo vị này, hàng rào kỹ thuật hiện chủ yếu rơi vào thực phẩm, trong đó xuất khẩu tôm là căng thẳng nhất.

Trước đây, nước này chỉ yêu cầu kiểm tra 30% lô hàng, với thủ tục hải quan thông thoáng, nhưng sau khi phát hiện dư lượng thuốc kháng sinh, thì toàn bộ 100% lô hàng bị kiểm tra.

Ông Dũng cho biết, mỗi lần kiểm tra, DN chịu rất nhiều thiệt hại do phát sinh nhiều chi phí lưu kho, lưu bãi nên kim ngạch xuất khẩu cũng chỉ ở mức tương đối. Tình trạng thời gian gần đây nhiều lô hàng xuất khẩu nông, thủy sản hay thực phẩm bị trả về chính là “quả đắng” khi DN chưa tuân thủ chặt chẽ luật chơi của hội nhập.

Cũng theo các chuyên gia, trong quá trình đàm phán, không thể yêu cầu các đối tác “hạ thấp” tiêu chuẩn với các sản phẩm thực phẩm, nông sản. Đây là những mặt hàng liên quan đến sức khỏe, nên khi đã tham gia cuộc chơi thì DN phải chấp nhận cạnh tranh “sòng phẳng”, cung cấp các sản phẩm có chất lượng.

Ông Nguyễn Sơn, Phó Văn phòng Ban chỉ đạo liên ngành hội nhập quốc tế về kinh tế (Bộ Công Thương), cho rằng các rào cản tiếp cận các thị trường FTA không phải là mức thuế cao, mà vấn đề là phải giải quyết bài toán tiếp cận thị trường thông qua việc xử lý các tiêu chuẩn kỹ thuật.

Nhìn vào thực tế bức tranh của DN Việt Nam, đa phần đều là DN nhỏ và vừa, sức cạnh tranh hạn chế, nên các chuyên gia lo ngại nếu không có sự chuẩn bị kỹ lưỡng trong hội nhập, DN không những không thể tận dụng được các ưu đãi thuế quan, mà có thể còn chịu thua thiệt.

Ts. Nguyễn Đức Thành, Viện trưởng Viện nghiên cứu Kinh tế và Chính sách, cho rằng trước mắt, các ngành mà Việt Nam đang có lợi thế xuất khẩu như dệt may, da giày hay thủy sản sẽ tiếp tục có lợi thế. Song về lâu dài, nếu các DN không đáp ứng được các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của các FTA, thì những lợi thế sẽ giảm dần.

“Điểm quan trọng trong hội nhập là vốn con người, kỹ năng người lao động không tăng, năng lực cạnh tranh của DN không được cải thiện, thì ta sẽ bị kẹt trong lợi thế lao động rẻ, thế tĩnh. Như vậy, Việt Nam chỉ có lợi ích ban đầu nhờ hội nhập và sau đó lợi ích này sẽ giảm dần, và về lâu dài, có thể ta sẽ bị các nước bỏ xa. Hiện tất cả đều đã sát nút rồi, dù là hiệp định đã ký hay sắp ký, thì DN vẫn ít thông tin và rất ngơ ngác”, ông Thành lo ngại.

Nhìn lại bức tranh của DN Việt Nam, vị chuyên gia này cho rằng trong khi các nước khi bước vào hội nhập, họ có sẵn các nguồn lực, chuẩn bị rất kỹ khi có không ít DN đã xây dựng được thương hiệu.

Song với Việt Nam, ông Thành cho rằng, đến nay nước vẫn chưa có được những thương hiệu thực sự mạnh để bước ra toàn cầu. Một vài DN đã xây dựng được tên tuổi như Viettel hay FPT được nhắc đến, song vị chuyên gia này cho rằng vẫn chưa thực sự là những cái tên đủ mạnh để cạnh tranh trên thị trường nước ngoài. Trong khi đó, nhìn vào những ngành hàng mà Việt Nam đang có nhiều thế mạnh cạnh tranh như nông sản, thủy sản, thì phần lớn các sản phẩm đều là xuất thô và giá trị gia tăng thu về rất thấp.

Câu chuyện hội nhập đang đến gần, nhưng xem ra con đường để DN Việt Nam nâng sức cạnh tranh và xây dựng thương hiệu thì còn rất xa…

Theo Ts. Nguyễn Đức Thành, Viện trưởng Viện nghiên cứu Kinh tế và Chính sách

“Chúng ta chưa chuẩn bị kỹ cho hội nhập. Tức là để cạnh tranh được thì ta phải chuẩn bị thị trường trong nước tốt, cải thiện môi trường kinh doanh, khu vực sản xuất của DN tốt. Song đến nay Việt Nam không có thương hiệu nào cả. Đó là thất bại của ta khi hội nhập trong 20 năm qua, khi mà cả nền kinh tế chưa hỗ trợ, tạo điều kiện cho kinh tế tư nhân phát triển.”

Theo thoibaokinhdoanh.vn

Từ khóa: hội nhập, thương hiệu, Việt Nam, Mỹ, giảm thuế