Ngành công nghiệp thực phẩm: Xu hướng thế giới hiện nay và làm thế nào để Việt Nam có thể gia tăng giá trị.

cong-nghiep-thuc-pham

“Ngành nguyên liệu thực phẩm: Xu hướng thế giới hiện nay và làm thế nào để Việt Nam có thể gia tăng giá trị.” là vấn đề trọng tâm được nêu ra tại Hội nghị quốc tế ngành công nghiệp thực phẩm Việt Nam 2014 do Cục Xúc tiến thương mại Bộ Công Thương tổ chức.

Theo Tổ chức nông lương thế giới (FAO) giai đoạn 2011-2013, ước tính thế giới có 842 triệu người bị suy dinh dưỡng. Trong khi dân số thế giới dự kiến sẽ đạt 8,2 tỷ người vào năm 2030, trong khi đó biến đổi khí hậu sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp của nhiều quốc gia trên thế giới, trong đó có Việt Nam. Lượng thực phẩm bình quân đầu người tiêu thụ tại các nước tăng mạnh đặc biệt nhu cầu thế giới đối với sản phẩm lương thực, thực phẩm giàu đạm. Đây sẽ là một thách thức lớn đối với nguồn cung cấp nhu cầu lương thực thực phẩm trong hai thập kỷ tới.

Về gạo, FAO dự kiến sản lượng gạo thế giới tăng trưởng ở mức 1%/năm, giảm một nửa so với mức tăng trưởng 10 năm trước (2,4%/năm). Các nước đang phát triển tiếp tục chiếm phần lớn tỷ trong tăng trưởng về sản lượng gạo giai đoạn 2014-2020.

Về rau củ quả, sản lượng rau quả nhập khẩu trên thế giới tăng bình quân 1,8%/năm. Đối với mặt hàng ngũ cốc, sản lượng ngũ cốc của các nước đang phát triển chiếm khoảng 60% tổng sản lượng thế giới.

Về thủy hải sản FAO cũng dự báo kim ngạch xuất khẩu hải sản của các nước đang phát triển sẽ tiếp tục chiếm khoảng 68% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn thế giới. Các nước đang phát triển sẽ tiếp tục là nhà nhập khẩu chính bột cá, nguyên liệu rất quan trọng trong hoạt động nuôi trồng thủy sản.

Với một đất nước có hơn 80% diện tích đất sản xuất và hơn 70% dân số làm nông nghiệp như Việt Nam hiện nay, các doanh nghiệp đang có cơ hội rất lớn để phát triển ngành nông nghiệp nếu các doanh nghiệp có thể tích hợp chuỗi giá trị để tạo ra các sản phẩm nông nghiệp đa dạng, năng suất tốt hơn.

Tại hội nghị, bà Lý Kim Chi - Chủ tịch Hội lương thực thực phẩm TP.HCM đã nêu lên một số hạn chế mà nông nghiệp Việt Nam đang gặp phải là chưa tạo được sự gắn kết chặt chẽ giữa công nghiệp chế biến với sản xuất nguyên liệu và thị trường. Đối với mặt hàng rau củ quả chưa đưa vào chế biến mà đa phần mới qua sơ chế hoặc xuất thô, gần một nửa lượng hàng nông sản, rau củ quả là xuất sang thị trường Trung Quốc vì đây là thị trường dễ tính, không yêu cầu cao về mặt chất lượng tuy nhiên giá trị thu được lại thấp.

Theo bà Chi, một trong những khó khăn mà doanh nghiệp đang gặp phải hiện nay là thiếu vốn đầu tư trong khi lãi suất cho vay của các ngân hàng cao, đặc biệt nghịch lý hơn khi lãi suất cho vay trung dài hạn lại cao hơn lãi suất cho vay ngắn hạn. Doanh nghiệp muốn đầu tư chế biến sâu cần phải nhập khẩu máy móc thiết bị, chuyển giao công nghệ như vậy không thể hoàn trả trong thời gian ngắn, vì vậy bà Chi đề xuất cần có cơ chế cho vay đối với doanh nghiệp đầu tư máy móc trang thiết bị tiên tiến cần có thời hạn cho vay từ 5-10 năm với lãi suất tốt hơn.

Nhu cầu về lương thực thực phẩm không chỉ cao trên thế giới mà theo Bộ Công Thương, ước tính lượng tiêu thụ thực phẩm hàng năm chiếm khoảng 15% GDP. Với dân số trên 90 triệu người, tốc độ tăng trưởng kinh tế trung bình 6-8% năm, nhu cầu trong nước về các sản phẩm sạch, chế biến sâu ngày càng tăng cao. Do vậy đầu tư phát triển ngành công nghiệp thực phẩm là hết sức quan trọng nhằm hỗ trợ đầu ra cho ngành nguyên liệu thực phẩm, tạo sản phẩm có giá trị gia tăng cao.

Khả năng đạt được tiến bộ trong nông nghiệp trong tương lai phụ thuộc vào việc ứng dụng chuyển giao kỹ thuật và khoa học tiên tiến như công nghệ sinh học thế hệ thứ hai.

Đầu tư xây dựng đổi mới máy móc thiết bị công nghệ hiện đại, tốc độ cao, tự động, tiêu hao nguyên nhiên liệu thấp, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm. Tăng cường công tác nghiên cứu thị trường, đầu tư chiều sâu nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm, giảm chi phí sản xuất và nâng cao giá trị tăng thêm của ngành.

Ngoài ra doanh nghiệp cần phải đa dạng hóa sản phẩm để phù hợp với khẩu vị, tập quán của từng loại thị trường và khách hàng. Xây dựng thương hiệu kết hợp với tăng cường công tác xúc tiến thương mại, mở rộng thị trường, kết hợp với xây dựng và hoàn thiện các kênh phân phối nhằm đẩy mạnh tiêu thụ trong nước và xuất khẩu.

Đầu tư xây dựng vùng nguyên liệu ổn định, bền vững, kết hợp chặt chẽ giữa nguồn nguyên liệu sản xuất và chế biến.

Muốn làm được điều này, ngoài sự nỗ lực của bản thân các doanh nghiệp, cần có sự phối hợp và hỗ trợ từ các cơ quan chức năng trong việc tuyên truyền, xúc tiến cũng như tạo cơ chế hợp lý cho doanh nghiệp phát triển. Trong đó Hiệp hội, hội ngành hàng đóng vai trò là cầu nối giữa doanh nghiệp và các cơ quan quản lý nhà nước cũng như người sản xuất cần được phát huy một cách triệt để. Các doanh nghiệp phải tham gia vào các Hiệp hội/hội ngành nghề để tạo tiếng nói mạnh mẽ hơn khi gặp những vấn đề khó khăn, từ đó các cơ quan chức năng khi nhận được phản ánh từ các Hiệp hội/hội ngành nghề cần phải lấy ý kiến, đối thoại và cùng đưa ra những giải pháp căn cơ tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp.

Ngọc Thành - TTWTO

Từ khóa: Công nghiệp, thực phẩm, thế giới, Việt Nam, tăng giá trị