Hiệp định VPA/FLEGT với gỗ xuất khẩu: Nhiều thách thức

Hiệp định Đối tác tự nguyện (VPA) trong Chương trình Thực thi Lâm luật, Quản trị rừng và Thương mại lâm sản (FLEGT) (gọi tắt là VPA/FLEGT) giữa Việt Nam và EU dự kiến sẽ kết thúc vào cuối năm nay. Việc VPA này được ký kết không chỉ mở ra cơ hội lớn cho DN XK gỗ mà đi kèm với đó là rất nhiều thách thức và công việc phải làm.

Những thách thức mới

Nội dung chính của VPA/FLEGT là yêu cầu nước XK gỗ phải đảm bảo về nguồn gốc của gỗ XK. Điều này làm thay đổi thói quen sản xuất, kinh doanh gỗ của DN, làng nghề gỗ của Việt Nam. Đơn cử như trước đây, các DN và cơ sở sản xuất gỗ có thể nhập gỗ nguyên liệu từ những vùng nguyên liệu gỗ, kể cả nguồn gốc gỗ bất hợp pháp để sản xuất, kinh doanh trong nước và XK. Nhưng khi VPA/FLEGT được triển khai, không những DN phải nói không với gỗ bất hợp pháp mà dự kiến khá nhiều quy định chặt chẽ của VPA/FLEGT sẽ tác động khá lớn đến chu trình vận hành kinh doanh của DN.

Theo ông Tô Xuân Phúc, chuyên gia phân tích chính sách của Tổ chức quốc tế Forest Trend tại Việt Nam (một tổ chức phi lợi nhuận quốc tế được thành lập năm 1996 với mục tiêu thúc đẩy bảo tồn và quản lý rừng bền vững), gỗ hợp pháp là sản phẩm gỗ phải tuân thủ từ khâu đầu tiên đến khâu cuối cùng những tiêu chí về các mặt xã hội, môi trường, kinh tế. Ví dụ như xét về tiêu chí xã hội thì gỗ trồng trên đất đang có xung đột, tranh chấp là gỗ không hợp pháp. Tiêu chí kinh tế là người tham gia khai thác, vận chuyển phải tham gia đầy đủ yêu cầu về thuế, phí. Tiêu chí môi trường là các tổ chức, cá nhân tham gia chuỗi sản xuất phải cùng tuân thủ yêu cầu, tiêu chí về môi trường. Đây là một thách thức không hề nhỏ đối với thị trường gỗ nội địa, nhất là đối với các chủ hộ trồng rừng là những người dân lao động chưa được trang bị kiến thức hay những kỹ năng cần thiết về bảo vệ môi trường hay thực hiện đầy đủ nghĩa vụ về thuế, phí.

Vấn đề này đặt ra yêu cầu cấp bách về việc phải giới thiệu, đào tạo, tập huấn cho các chủ hộ trồng rừng biết và thực hiện nghiêm chỉnh yêu cầu của VPA/FLEGT. Tuy nhiên, thực hiện theo chủ trương giao đất, giao rừng của Nhà nước, diện tích đất rừng đã được giao cho 1,4 triệu hộ trồng rừng quản lý. Con số các hộ trồng rừng này là khá lớn, trong khi đó, theo thống kê của Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam, hiện toàn quốc có khoảng 500 DN chế biến và XK gỗ lớn và vừa có khả năng về tài chính nhưng lại không có đất để trồng rừng. Điều này đặt ra vấn đề là mỗi DN chế biến và XK gỗ không thể tự mình liên kết với hàng nghìn hộ trồng rừng để đảm bảo đủ số lượng nguyên liệu được mà cần sự hỗ trợ của cơ quan quản lý Nhà nước để từng người dân trồng rừng, từng hộ gia đình hiểu và thực hiện cho đạt các tiêu chuẩn cần có đối với FLEGT. Chính quyền địa phương cần đứng ra làm cầu nối trung gian kết nối giữa hộ trồng rừng và DN. Điều này giải quyết được tâm lý lo lắng của DN sợ hộ trồng rừng bỏ, không làm theo cam kết hay ngược lại, hộ trồng rừng cũng lo DN không bao tiêu sản phẩm- ông Phúc đề xuất hướng giải quyết để kết nối giữa DN XK gỗ và các hộ dân trồng rừng.

go-nhap-khau

Việc phải làm

Theo ông Nguyễn Tôn Quyền, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam, sau khi Hiệp định ký kết cũng chưa thể thực hiện được việc cấp giấy phép ngay mà các cơ quan Nhà nước còn cần phải hoàn thành một số việc. Đó là xây dựng văn bản kỹ thuật hướng dẫn FLEGT và các phụ lục kèm theo, tuyên truyền phổ cập thông tin đến với các đối tượng liên quan, xây dựng các tổ chức để thực thi FLEGT ví dụ như tổ chức xác minh, tổ chức cấp giấy phép… Sau khi các cơ quan có trách nhiệm hoàn thành xong các công việc này mới có thể thực hiện được việc cấp giấy phép FLEGT. Tuy nhiên theo kinh nghiệm của Indonesia, quốc gia đã thực hiện ký kết hai năm trước đây nhưng vẫn chưa thực hiện cấp giấy phép FLEGT được vì chưa hoàn thành xong những khâu đoạn trên.

Về phía DN, mặc dù một số DN lớn đã biết về VPA/FLEGT nhưng phần lớn DN và cơ sở sản xuất chưa hiểu kỹ càng, thậm chí còn chưa biết đến hiệp định quan trọng này. Mặc dù vậy, theo ông Nguyễn Tôn Quyền, DN vẫn cần thực hiện ngay bốn việc để chuẩn bị cho việc thực hiện VPA/FLEGT. Thứ nhất là tuyên truyền cho DN hiểu về hiệp định này nhưng quan trọng là DN phải chủ động tìm hiểu, từ đó xây dựng quy trình phù hợp với FLEGT. Thứ hai là DN phải xây dựng định mức tiêu hao nhiên liệu. Thứ ba là DN phải xây dựng chương trình quản trị phù hợp. Thứ tư là nâng cao trình độ cho công nhân.

Chế biến gỗ là ngành đem lại thu nhập cho gần 300 nghìn lao động tại 3.500 DN và hàng nghìn hộ gia đình tại các làng nghề, khu vực trồng rừng. Phát triển bền vững và ổn định ngành này có ý nghĩa quan trọng cả về kinh tế và xã hội của nhiều khu vực. Việc Việt Nam hướng tới VPA/FLEGT còn là thể hiện cam kết mạnh mẽ của Chính phủ, người dân và DN chế biến XK gỗ trước việc chống khai thác và thương mại gỗ bất hợp pháp trên toàn cầu. Thách thức và công việc là rất nhiều nhưng việc này đòi hỏi các DN và cơ quan Nhà nước phải nỗ lực hết sức, chuẩn bị sẵn sàng để thực thi tốt nhất Hiệp định VPA/FLEGT.

Theo www.baomoi.com

Từ khóa: hiệp định, VPA, FLEGT, gỗ, xuất khẩu, thách thức