Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Triển vọng về một Hiệp định thương mại tự do (FTA) giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu (EU) phụ thuộc vào việc FTA này sẽ đem lại động lực và lợi ích như thế nào cho mỗi bên.

Việt Nam - EU đã có lịch sử gần 1/4 thế kỷ thiết lập quan hệ ngoại giao và gần 20 năm ký Hiệp định khung về hợp tác Việt Nam - EU. Quan hệ hữu nghị và hợp tác nhiều mặt giữa Việt Nam và EU đã đạt được những kết quả lớn. EU là đối tác quan trọng hàng đầu về thương mại và đầu tư. Quan hệ được nâng lên tầm cao mới khi hai bên ký kết Hiệp định khung đối tác và hợp tác toàn diện (PCA) tháng 6/2012, và chính thức khởi động đàm phán FTA Việt Nam – EU. Trong bối cảnh kinh tế thế giới chịu tác động nặng nề của khủng hoảng, thương mại và đầu tư toàn cầu sụt giảm sâu, EU cũng rơi vào khủng hoảng nợ công, thì giai đoạn 2012 đến nay quan hệ kinh tế thương mại và hợp tác phát triển giữa hai bên vẫn duy trì và phát triển.
Điểm nhấn quan trọng

Với Việt Nam, FTA không còn là một sân chơi mới mẻ. Đến nay, Việt Nam đã tham gia FTA với 16 nước trong khuôn khổ 6 FTA khu vực và hai FTA song phương. Tỷ trọng thương mại hai chiều giữa Việt Nam với các đối tác theo các FTA chiếm gần 60% tổng giá trị thương mại quốc tế của Việt Nam, trong đó chiếm gần 50% kim ngạch xuất khẩu và gần 70% kim ngạch nhập khẩu.

Hiện nay, Việt Nam đang đàm phán Hiệp định đối tác kinh tế chiến lược xuyên Thái Bình Dương (TPP), đàm phán FTA với EU, với Liên minh Hải quan Nga, Belarus, Kazakhastan…

EU với 28 nền kinh tế thành viên, là một trong những đối tác thương mại lớn nhất thế giới, với quy mô thị trường 18.000 tỷ USD, dân số trên 500 triệu người, tổng kim ngạch thương mại hàng năm đạt xấp xỉ 4.000 tỷ USD, cung cấp gần 40% vốn đầu tư ra nước ngoài của thế giới. Các quốc gia EU đóng vai trò quan trọng trong lưu chuyển thương mại quốc tế, dẫn đầu thế giới cả xuất khẩu và nhập khẩu. Thị phần của EU trong tổng thương mại thế giới chiếm khoảng 24,7% xuất khẩu và 21,2% nhập khẩu.

Năm 2012, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hoá của Việt Nam sang thị trường EU đạt hơn 29 tỷ USD, tăng gần 23% so với năm 2011, trong đó Việt Nam đạt thặng dư thương mại gần 11,5 tỷ USD. Năm 2013, kim ngạch thương mại hai chiều Việt Nam EU đạt gần 34 tỷ USD, và thặng dư thương mại cho Việt Nam lên gần 14 tỷ USD. Trong 6 tháng đầu năm 2014 kim ngạch xuất khẩu tiếp tục gia tăng, đạt 13,19 tỷ USD.

EU là đối tác đầu tư FDI hàng đầu vào Việt Nam với 23/28 nước thành viên EU có các dự án đầu tư vào Việt Nam. Tính đến hết năm 2013, các nước thành viên EU đầu tư vào Việt Nam hơn 1.800 dự án, với tổng vốn đăng ký trên 32,8 tỷ USD, vốn thực hiện hơn 13 tỷ USD. Các nhà đầu tư EU đã có mặt tại hầu hết các ngành kinh tế quan trọng của Việt Nam, tập trung nhiều nhất vào công nghiệp và xây dựng (chiếm 50,1% số dự án và 50,6% tổng vốn đầu tư), tiếp đến là lĩnh vực dịch vụ (khoảng 40% số dự án và 42% tổng vốn đầu tư).

Trong giai đoạn tình hình khu vực và thế giới có nhiều biến động phức tạp hiện nay, việc nâng cao chất lượng của hội nhập quốc tế, tận dụng sức mạnh bên ngoài để phục vụ bên trong có ý nghĩa quan trọng trong phát triển nhanh và bền vững, đảm bảo chất lượng tăng trưởng, thực hiện thành công các mục tiêu của chiến lược phát triển nhằm đưa Việt Nam trở thành nước công nghiệp vào năm 2020.
Như vậy, việc triển khai FTA Việt Nam – EU là một điểm nhấn quan trọng trong chiến lược hội nhập quốc tế của Việt Nam.

Lợi ích thiết thực đối với EU

EU chịu tác động nặng nề của khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008, với các hậu quả tăng trưởng thấp, thất nghiệp cao, thâm hụt ngân sách và nợ công cao. Trước những thách thức như vậy, cùng với những giải pháp ngắn hạn ứng phó với khủng hoảng và nợ công, EU thực hiện những điều chỉnh mạnh mẽ trong chiến lược phát triển, trong đó có chính sách kinh tế đối ngoại cũng như các hiệp định thương mại tự do FTA với các đối tác. Chiến lược trong giai đoạn trung hạn của EU hướng tới tăng trưởng thông minh, tăng trưởng bao trùm và phát triển bền vững, trong đó chú trọng tới chất lượng tăng trưởng: tạo ra nhiều việc làm, thu nhập cao, giảm bất bình đẳng, hướng tới kinh tế xanh, giảm phát thải khí nhà kính, giảm ô nhiễm môi trường, tiết kiệm năng lượng… Chiến lược này cũng được thể hiện trong các FTA mà EU triển khai trong thời gian gần đây.

Trước hết, hướng tới tăng trưởng thông minh, EU tập trung triển khai mở rộng thương mại dịch vụ. Dịch vụ đang chiếm khoảng 70% sản xuất toàn cầu, tuy nhiên mới chỉ chiếm khoảng 20% thương mại toàn cầu. Tỷ lệ thấp của thương mại dịch vụ toàn cầu là do còn tồn tại các rào cản tự nhiên nhưng chủ yếu là do rào cản thể chế. Rào cản thể chế trong thương mại hàng hóa, dịch vụ và đầu tư là hết sức nguy hại, tạo nên những căng thẳng trong quan hệ thương mại và đầu tư với các đối tác chủ chốt. Đặc biệt liên quan tới sự thiếu vắng những tiêu chuẩn quốc tế, những qui định về chứng chỉ và kiểm định liên quan tới xuất khẩu các hàng hóa và dịch vụ.

Tiếp đó, do sự khác biệt trong pháp luật và qui định hoặc do thiếu vắng những tiêu chuẩn chung, sự thừa nhận lẫn nhau, dẫn tới những khó khăn và tốn kém đối với các doanh nghiệp của các bên và cả tranh chấp thương mại. Cho nên việc cải thiện hợp tác về thể chế nhằm thúc đẩy sự hòa hợp và hội tụ về luật lệ, tiêu chuẩn, kiểm định và chứng chỉ..., cũng như giảm thiểu các chi phí không cần thiết trên toàn cầu là một phần quan trọng trong các FTA hoặc các đàm phán mà EU đang tiến hành.

Gắn kết giữa thương mại và đầu tư cũng là nội dung quan trọng. Dòng thương mại và đầu tư là những kênh chủ yếu để lan tỏa công nghệ mới và đổi mới giữa EU với các nước ở những lĩnh vực mới cũng như lĩnh vực truyền thống. Hiện nay, khoảng hơn một nửa thương mại toàn cầu là do các công ty xuyên quốc gia thực hiện. EU chủ trương tăng cường thu hút FDI, gắn kết tự do hóa đầu tư đi liền với tự do hóa thương mại, đưa đàm phán về đầu tư song hành cùng với đàm phán về thương mại trong chiến lược FTA của mình.

Ngoài ra, mua sắm chính phủ cũng là lĩnh vực mà EU quan tâm, với tỷ lệ hơn 10% GDP ở các nước công nghiệp phát triển, và đang gia tăng mạnh ở các nền kinh tế mới nổi, đây cũng là lĩnh vực mà công nghiệp của EU có nhiều lợi thế cạnh tranh. Lĩnh vực này bao gồm vận tải công cộng, dịch vụ y tế, dược phẩm và công nghệ xanh.

Thứ hai, hướng tới tăng trưởng bao trùm, EU cho rằng tăng trưởng bao trùm rất quan trọng với các nước, đây cũng là mục tiêu của EU thúc đẩy các nước đang phát triển hội nhập vào nền kinh tế toàn cầu nhằm xóa đói giảm nghèo và tạo ra các điều kiện làm việc tốt hơn. Đây cũng là cách tiếp cận của EU trong các thỏa thuận đối tác kinh tế EPA với châu Phi, Caribbean và các nước châu Á – TBD, tạo nên sự phát triển thông qua thúc đẩy hội nhập khu vực, tạo ra các cơ hội cho thương mại và đầu tư, cải thiện quản trị kinh tế. Tới đây, hệ thống chung về ưu đãi sẽ được vận hành dựa trên việc thực hiện hiệu quả về tiêu chuẩn lao động quốc tế, về các nguyên tắc quyền con người, bảo vệ môi trường và quản trị tốt. Gắn kết giữa thương mại và phát triển cũng sẽ đưa ra những tiêu chí cụ thể nhằm bảo đảm cho chính sách thương mại của EU phục vụ tốt nhất cho phát triển của chính EU và các nước đối tác.

Thứ ba, gắn với phát triển bền vững, EU khẳng định, chính sách thương mại cần tiếp tục ủng hộ tăng trưởng xanh và ứng phó biến đổi khí hậu, mà cụ thể là giảm thiểu phát thải khí nhà kính. Các FTA cần đảm bảo rằng công nghiệp có khả năng cạnh tranh trong nền kinh tế bền vững trong tương lai, trong đó thủy sản và nông nghiệp cần tiếp tục được cải tổ. Chính sách thương mại ủng hộ cho việc ứng phó biến đổi khí hậu cần được tiếp tục duy trì thông qua dỡ bỏ các rào cản đối với thương mại trong lĩnh vực hàng hóa môi trường và dịch vụ. Chính sách thương mại cần tiếp tục ủng hộ và khuyến khích tăng trưởng xanh trên toàn cầu trong các lĩnh vực như sử dụng hiệu quả năng lượng và bảo vệ đa dạng hóa sinh học và môi trường.

Nỗ lực lớn từ hai phía

Quá trình triển khai chiến lược FTA mới được EU tăng tốc kể từ năm 2010 lại đây. Trong thời gian này, EU đã tiến hành đàm phán và ký kết một số FTA kiểu mới, đáng kể như FTA với Peru - Colombia, Hàn Quốc, các quốc gia khu vực Trung Mỹ và hiện đang đàm phán FTA với một số đối tác chính là Mỹ (Hiệp định đối tác thương mại - đầu tư xuyên Đại Tây Dương -TTIP), Canada (Hiệp định Kinh tế - Thương mại toàn diện – CETA), Nhật Bản (FTA EU – Nhật Bản), Singapore, Malaysia, Việt Nam, Thái Lan và một số quốc gia, khu vực khác. Rõ ràng từ lợi ích của chính bản thân mình, EU mong muốn FTA EU - Việt Nam sớm được triển khai và đưa lại lợi ích thiết thực cho cả hai phía.

Căn cứ vào những nội dung chính trong chiến lược FTA mới của EU có rất nhiều điểm tương đồng với định hướng phát triển của Việt Nam trong thời gian trung hạn tới.

Trải qua 8 vòng đàm phán trong hơn 2 năm qua, một thời gian tương đối ngắn nếu so với đàm phán FTA EU - Hàn Quốc, kéo dài 4 năm, cho thấy nỗ lực của hai phía rất lớn, và hai bên đã đạt được nhiều thỏa thuận quan trọng để có thể kí kết FTA sớm nhất dự kiến vào cuối năm 2014. Tuy nhiên việc kí kết cũng như tận dụng những cơ hội, hạn chế những tác động tiêu cực từ FTA này phụ thuộc rất nhiều vào nỗ lực của Việt Nam trong việc hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường, nâng cao khả năng cạnh tranh.

Mặc dù, Việt Nam đạt được những thành tựu đáng kể về tăng trưởng và phát triển kinh tế - xã hội, trình độ và chất lượng phát triển kinh tế của Việt Nam còn thấp, chuyển dịch cơ cấu theo hướng công nghiệp hóa - hiện đại hóa diễn ra chậm; sức cạnh tranh của hàng hóa, dịch vụ cũng như của doanh nghiệp và toàn nền kinh tế còn kém so với nhiều nước. Hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng hơn trong khuôn khổ khu vực và toàn cầu tạo cơ hội cho các doanh nghiệp Việt Nam chiếm lĩnh thị trường quốc tế, đồng thời cũng buộc Việt Nam phải mở cửa thị trường cho hàng hóa và dịch vụ bên ngoài. Việc triển khai FTA Việt Nam - EU sẽ là cơ hội giúp Việt Nam đẩy mạnh cải cách thể chế, tái cơ cấu nền kinh tế, nâng cao khả năng cạnh tranh, hướng tới tăng trưởng xanh, tăng trưởng bền vững và tăng trưởng bao trùm.

PGS.TS. Nguyễn An Hà
Viện trưởng Viện Nghiên cứu Châu Âu

Theo citinews.net

Từ khóa: Triển vọng, FTA, Việt Nam, EU, cạnh tranh