Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Trong Báo cáo Thường niên Doanh nghiệp Việt Nam 2013, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho biết: các doanh nghiệp FDI đang hoạt động sản xuất kinh doanh tại Việt Nam hiện chiếm thế thượng phong ở thị trường trong nước với hơn 80% thị phần nội địa và gần như toàn bộ kim ngạch xuất khẩu. Các doanh nghiệp Việt Nam tuy đông về số lượng nhưng phần lớn là các doanh nghiệp nhỏ và vừa, tiềm lực tài chính và công nghệ rất hạn chế. Vì hoạt động chủ yếu của doanh nghiệp điện tử Việt Nam là gia công và lắp ráp, giá trị gia tăng tạo ra thấp và khả năng cạnh tranh không cao.

Trong khi đó, nguồn thu ngân sách từ khu vực doanh nghiệp FDI không nhiều do các doanh nghiệp đăng ký đầu tư dưới mô hình doanh nghiệp công nghệ cao, với các ưu đãi về thuế và phí. Theo quy định, doanh nghiệp công nghệ cao chỉ phải nộp thuế thu nhập doanh nghiệp 10% cho suốt quá trình triển khai dự án với 4 năm đầu miễn thuế, 9 năm sau thì đóng 50% thuế. Mức thuế thu nhập doanh nghiệp của các nhà đầu tư khác là 20% (mức áp dụng từ năm 2014).

Theo thông tin cung cấp từ UBND tỉnh Bắc Ninh, năm 2012, Samsung xuất khẩu 12,7 tỷ USD nhưng nguồn thu ngân sách từ đây chỉ đạt 1.584 tỷ đồng, tương đương khoảng 79,24 triệu USD, chiếm hơn 0,6% giá trị.

Trong khi đó, tiềm năng của ngành điện tử Việt Nam được đánh giá cao.

Nhà kinh tế Devika Mehndiratta (Ngân hàng ANZ) nhận định trên tờ Wall Street Journal: "Việt Nam đặc biệt hưởng lợi từ 2 xu hướng trong ngành sản xuất điện tử. Thứ nhất, trong khi nhu cầu ở Mỹ và châu Âu nhìn chung yếu thì doanh số bán hàng điện tử lại tăng mạnh ở Trung Quốc. Thứ hai, thậm chí ở Mỹ - nơi ngành nhập khẩu điện tử năm 2013 dường như giậm chân tại chỗ - thì ngành nhập khẩu các thiết bị viễn thông vẫn tăng trưởng, và thiết bị cầm tay là một trong những sản phẩm Việt Nam chuyên môn hóa”.

"Quốc gia này cho đến nay đã chứng minh ít nhất nó có thể là nhân tố nhỏ trợ giúp cho ngành xuất khẩu Đông Nam Á, vì nhu cầu hàng điện tử của Trung Quốc khá cao", bà Mehndiratta nói. Cũng theo ANZ, hiện chỉ có 9% hàng xuất khẩu của Việt Nam nhập vào Trung Quốc.

Lợi thế này sẽ càng được phát huy khi cuối năm 2015, Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) được thành lập. Với mức thuế quan dần được cắt giảm về 0%, hàng rào phi thuế quan được gỡ bỏ, lưu thông tự do về vốn, nhân lực, đầu tư,… Việt Nam sẽ tận dụng được nguồn nguyên liệu, nhân công giá rẻ và thị trường tại các nước khác trong khu vực, cũng như công nghệ tại các nước phát triển.

Nhưng, cùng lúc là áp lực cạnh tranh không chỉ trong một ngành hay trong một quốc gia. Vì cơ hội được chia đều với tất cả các doanh nghiệp trong khu vực, bao gồm các doanh nghiệp lớn tại quốc gia phát triển và doanh nghiệp vừa và nhỏ tại quốc gia đang phát triển. Quá trình mở cửa đầu tư và tham gia các FTA là quá trình chuẩn bị tích cực một cánh cửa hội nhập sâu hơn.

Thế nhưng, sau khoảng 5-6 năm “nhập khẩu” khối doanh nghiệp FDI ngành điện tử, Việt Nam đang bỏ lỡ điều gì trước tiềm năng phát triển và một cơ hội hội nhập chuyên môn hóa sâu?

Theo VCCI, một trong những hạn chế khiến ngành điện tử Việt Nam chậm tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu là quan niệm “xây dựng một ngành công nghiệp hoàn chỉnh từ sản xuất phụ tùng linh kiện đến một sản phẩm hoàn chỉnh”. Trong xu thế hình thành các chuỗi giá trị của ngành điện tử toàn cầu, việc đầu tư trải dài theo chiều rộng cần được thay thế bằng đầu tư theo chiều sâu. Điều này là cần thiết cho quá trình chuyển đổi cơ cấu sản phẩm: từ sản xuất hàng điện tử dân dụng sang chuyên dụng, từ lắp ráp sản phẩm sang thiết kế phát triển sản phẩm…

Theo đó, các doanh nghiệp Việt Nam cần xác định rõ công đoạn, sản phẩm hoặc phụ tùng, linh kiện có khả năng làm tốt nhất, tạo ra sản phẩm có tính cạnh tranh. Mặc dù không dễ dàng thực hiện, đây được coi là điều quyết định để các doanh nghiệp điện tử Việt Nam tham gia vào chuỗi giá trị của ngành điện tử khu vực và toàn cầu.

Theo seatimes.com.vn

Từ khóa: AEC, ngành, điện tử, bỏ lỡ, thị trường, giá, xuất khẩu