Hợp tác khai thác hiệu quả sông Mekong

AsemconnectVietnam - Mekong là dòng sông quốc tế, việc khai thác và bảo vệ dòng sông này cần tính đến lợi ích của tất cả các quốc gia trong lưu vực, bảo vệ môi trường, nguồn nước và dân cư sinh sống dọc bờ sông. Vấn đề này càng trở nên quan trọng dưới thách thức lớn từ biến đổi khí hậu toàn cầu.

Hiệp định Hợp tác và phát triển bền vững lưu vực Mekong 1995 (Hiệp định Mekong) được bốn quốc gia hạ lưu vực Mekong là Lào, Campuchia, Thái Lan và Việt Nam ký kết ngày 5/4/1995, cùng với việc thành lập Ủy hội sông Mekong quốc tế (MRC). Hội nghị cấp cao được tổ chức lần đầu tiên ngày 5/4/2010 tại Hủa Hỉn, Thái Lan. Hội nghị đã thông qua Tuyên bố Hủa Hỉn, nêu bật những thách thức và cơ hội của khu vực, khẳng định tầm nhìn của MRC, các hành động ưu tiên cần thực hiện và định hướng chiến lược cho giai đoạn tiếp theo.

Bốn năm một lần, năm nay Hội nghị cấp cao MRC lần thứ hai diễn ra tại TP. Hồ Chí Minh từ ngày 3-5/4 với sự tham dự của lãnh đạo cấp cao nước chủ nhà Việt Nam và lãnh đạo Campuchia, Lào, Thái Lan. Hội nghị sẽ tiếp tục khẳng định cam kết hợp tác xuyên biên giới về phát triển bền vững tài nguyên nước và tài nguyên liên quan của sông Mekong, trong bối cảnh gia tăng nhu cầu về nước, năng lượng và lương thực, dưới sự ảnh hưởng lớn từ biến đổi khí hậu toàn cầu.

Cần hành động kịp thời

Dưới áp lực về tăng dân số và nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội, việc khai thác và sử dụng tài nguyên nước bao gồm các dự án phát triển thủy điện trên dòng chính và dòng nhánh, các dự án lấy nước phục vụ tưới, các hoạt động nuôi trồng đánh bắt thủy sản, giao thông thủy... tăng nhanh. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích phát triển kinh tế - xã hội, ảnh hưởng bất lợi đối với môi trường, sinh thái, chất lượng nước ngày càng trở nên rõ ràng. Ngoài ra, quá trình biến đổi khí hậu toàn cầu cũng đã làm thay đổi chế độ mưa - dòng chảy trong lưu vực.

Việc tăng nhiệt độ và lượng mưa hàng năm không dự đoán được tại các địa phương trong lưu vực dẫn đến một số khu vực bị hạn hán, khu vực khác lại bị lũ lụt. Nguy cơ việc làm nước biển dâng, gây gia tăng xâm nhập mặn làm ảnh hưởng tới hệ sinh thái và đất nông nghiệp ở ĐBSCL - một khu vực sản xuất lương thực chính của khu vực. Nước biển có thể sẽ ngập khoảng 1/3 diện tích ĐBSCL ở ngay thế kỷ này, đe dọa tới sản xuất nông nghiệp và có khả năng khiến hàng triệu người sẽ phải di dời.

Các vấn đề được đề nghị thảo luận tại Hội nghi cấp cao lần này, gồm: Cơ hội và thách thức của lưu vực sông Mekong và vai trò của MRC trong giai đoạn mới; Hợp tác vùng để thúc đẩy sử dụng và phát triển bền vững sông Mekong trong bối cảnh gia tăng nhu cầu sử dụng tài nguyên và biến đổi khí hậu.

mekong river

Cam kết mạnh mẽ

Diễn ra trước Hội nghị cấp cao MRC, Hội nghị quốc tế về Hợp tác vì An ninh Nguồn nước, Năng lượng và Lương thực ở các lưu vực sông xuyên biên giới trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn ra từ 2-3/4, các chuyên gia đều khẳng định rằng, Chính phủ các quốc gia ven sông nhận thức rõ tầm quan trọng của việc phát triển thủy điện, tưới tiêu, thủy sản, giao thông thủy, quản lý lũ lụt và bảo vệ môi trường... Nhưng các quốc gia cần thấy được sự cần thiết của việc phát triển cân đối giữa kế hoạch cấp quốc gia và cấp vùng.

Trên thực tế, các nước thành viên MRC đã công khai đưa ra các cơ hội nghiên cứu và thực hiện các dự án phát triển bền vững, thu hút sự quan tâm của các đối tác phát triển và các nhà tài trợ thông qua các kênh song phương và đa phương. Cùng với các kế hoạch chiến lược, MRC đã tích cực hỗ trợ quá trình lập kế hoạch và ra quyết định cho phát triển bền vững tại các quốc gia thành viên. Gần đây, hợp tác vùng giữa các quốc gia ven sông, đặc biệt là sự thành lập các vùng hợp tác kinh tế, vùng tam giác kinh tế, vùng tứ giác kinh tế và các vùng kinh tế khác… đã được coi như chất xúc tác cho phát triển kinh tế trong lưu vực. Với sự phát triển kinh tế ngày một tiến bộ của lưu vực, Ủy hội và các quốc gia thành viên đã xây dựng lộ trình để có thể hoàn toàn tự chủ về tài chính vào năm 2030.

Tuy nhiên, với dân số tiếp tục gia tăng, thời hạn hoàn thành các mục tiêu phát triển thiên niên kỷ đang tới gần, một khuôn khổ mới với cách tiếp cận tổng hợp, đa chiều hơn, cân bằng giữa các mục tiêu môi trường, xã hội và kinh tế là cần thiết. Cách tiếp cận tổng hợp như vậy rất cần sự hiểu biết rõ về tính liên kết của nước, năng lượng và lương thực.

Chủ đề của Hội nghị MRC lần này được chọn để phản ánh các quan tâm về phát triển hài hoà của ba yếu tố then chốt "An ninh Nguồn Nước, Năng lượng và Lương thực trong bối cảnh biến đổi khí hậu ở lưu vực sông Mekong". Và Tuyên bố TP. Hồ Chí Minh là một trong các kết quả chính được mong đợi từ Hội nghị này. Tuyên bố được trông đợi sẽ đánh giá rõ những thành tựu kể từ Hội nghị cấp cao lần thứ nhất MRC, phân tích các cơ hội và thách thức của khu vực, khẳng định các lĩnh vực hành động ưu tiên và cam kết thực hiện các hành động cũng như đưa ra các định hướng chiến lược cho giai đoạn tiếp theo, đặc biệt trong xu thế đảm bảo an ninh nguồn nước, năng lượng và lương thực.

Nguồn: Báo Công Thương

Từ khóa: Hợp tác, khai thác, hiệu quả, sông Mekong