Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam - “cỗ máy” bơm vốn cho tăng trưởng xanh

Tài chính xanh không chỉ là câu chuyện huy động vốn, mà còn là cam kết cho tương lai bền vững. Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam tại TP. Hồ Chí Minh (VIFC-HCMC) kỳ vọng hút dòng vốn xanh trở thành động lực để Việt Nam thực hiện thành công mục tiêu Net Zero vào năm 2050.

z7402377509714 e362ef792c707b06815e464954bcff3920260106122247

Dư địa lớn phát triển tài chính xanh

Biến đổi khí hậu và cam kết phát thải ròng bằng “0” (Net Zero) vào năm 2050 đang đặt ra yêu cầu cấp bách về huy động nguồn vốn khổng lồ cho các dự án xanh và phát triển bền vững. Việt Nam đã tuyên bố mục tiêu đạt Net Zero năm 2050 tại COP26, đồng thời đặt mục tiêu tham vọng giảm phát thải và chuyển đổi năng lượng sạch.

Chia sẻ tại Hội thảo “Thúc đẩy tài chính xanh và sàn giao dịch tín chỉ carbon trong Trung tâm tài chính quốc tế” được tổ chức vào cuối tuần qua, bà Nguyễn Trúc Vân - Giám đốc Trung tâm mô phỏng và dự báo kinh tế - xã hội (Viện Nghiên cứu phát triển TP. Hồ Chí Minh) cho rằng, ước tính chi phí để thực hiện quá trình chuyển đổi xanh trên rất lớn – chỉ riêng quá trình chuyển đổi năng lượng có thể đòi hỏi khoảng 135 tỷ USD đến năm 2030 và tới 364–511 tỷ USD vào năm 2050. Ngân hàng Thế giới ước tính, Việt Nam cần bổ sung khoảng 368 tỷ USD đến năm 2040 (tương đương 6,8% GDP mỗi năm) cho phát triển bền vững và ứng phó biến đổi khí hậu.

Những con số trên cho thấy “khoảng trống” tài chính khí hậu khổng lồ mà Việt Nam phải lấp đầy, đòi hỏi sự huy động mạnh mẽ của cả nguồn vốn công và tư, trong nước và quốc tế.

Trong bối cảnh đó, tài chính xanh – tức các hoạt động tài chính hướng đến các dự án, doanh nghiệp thân thiện môi trường, giảm phát thải và thích ứng khí hậu – trở thành chìa khóa để hiện thực hóa mục tiêu Net Zero. VIFC-HCMC đi vào hoạt động được kỳ vọng sẽ tạo bước đột phá trong thu hút vốn, đặc biệt là vốn xanh, cho phát triển kinh tế xanh và bền vững.

Theo bà Vân, tại Việt Nam, tài chính xanh mới ở giai đoạn khởi đầu nhưng đang dần thu hút sự quan tâm của cả khu vực công và tư. Dư nợ tín dụng xanh tại Việt Nam đạt khoảng 640.000 tỷ đồng (tương đương 27 tỷ USD), mới chỉ chiếm 4,5% tổng dư nợ toàn nền kinh tế.

Qua dó cho thấy, dư địa phát triển tài chính xanh ở Việt Nam còn rất lớn, đồng thời đặt ra yêu cầu cấp thiết phải có các giải pháp để đẩy mạnh huy động vốn qua thị trường trái phiếu xanh, bền vững trong thời gian tới.

Bức tranh hiện tại của tài chính xanh Việt Nam là “cầu lớn – cung nhỏ”: cầu vốn cho xanh thì khổng lồ, nhưng cung cấp vốn xanh mới chớm hình thành. Nhiệm vụ đặt ra cho VIFC-HCMC là thu hút và kích thích dòng vốn xanh chảy mạnh mẽ vào Việt Nam, thông qua xây dựng cơ chế chính sách phù hợp và sáng tạo mô hình đột phá.

Nhiều chính sách đột phá

Theo lãnh đạo Viện Nghiên cứu phát triển TP. Hồ Chí Minh, VIFC-HCMC có những lợi thế đặc thù để thực hiện vai trò này. Đó là, khung thể chế ưu đãi, linh hoạt, VIFC-HCMC hoạt động theo "luật riêng" do Chính phủ ban hành, tách biệt khỏi các quy định thông thường, cho phép áp dụng các chính sách ưu đãi về thuế, phí, thủ tục cho hoạt động tài chính xanh (theo Nghị định 324/2025/NĐ-CP về chính sách tài chính đặc thù cho IFC). Điều này tạo môi trường hấp dẫn cho các quỹ đầu tư xanh, tổ chức phát hành trái phiếu xanh quốc tế, quỹ tín thác xanh... đến đặt trụ sở và giao dịch tại VIFC-HCMC.

Đó là, cơ chế sandbox (khung thể chế thử nghiệm có kiểm soát) cho đổi mới sáng tạo. Theo đó, cơ quan quản lý tại VIFC-HCMC có quyền cấp phép thử nghiệm có thời hạn cho các công nghệ, sản phẩm, dịch vụ tài chính mới chưa được điều chỉnh bởi luật hiện hành. Nhờ đó, VIFC–HCMC có thể thu hút các sáng kiến tài chính xanh tiên đến thử nghiệm tại Việt Nam. Đây sẽ là bệ phóng cho các mô hình tài chính xanh kết hợp công nghệ phát triển.

Cùng với đó là hạ tầng thị trường hiện đại và kết nối quốc tế. VIFC-HCMC dự kiến hình thành các sàn giao dịch: chứng khoán, hàng hóa, ngoại hối… hoạt động theo chuẩn quốc tế. Có thể tận dụng điều này để lập sàn giao dịch carbon, kết nối với thị trường carbon quốc gia (dự kiến vận hành chính thức sau 2027). VIFC-HCMC cũng có thể phát triển Sàn giao dịch trái phiếu xanh hoặc phân khu giao dịch sản phẩm tài chính xanh riêng, tạo kênh huy động tập trung cho các dự án xanh trong nước.

Với những cơ chế đặc thù trên, VIFC-HCMC được kỳ vọng như một “cỗ máy cái” bơm vốn cho tăng trưởng xanh: thu hút dòng vốn nước ngoài vào các lĩnh vực xanh trong nước, đồng thời tạo kênh huy động hiệu quả (cả bằng VND và ngoại tệ) cho doanh nghiệp và dự án xanh Việt Nam. Nếu vận hành tốt, TP. Hồ Chí Minh có thể trở thành nơi hội tụ các quỹ đầu tư khí hậu, quỹ cơ sở hạ tầng xanh, ngân hàng phát triển xanh của khu vực, biến Việt Nam thành điểm đến hấp dẫn trên bản đồ tài chính xanh toàn cầu.

Để hiện thực hóa tầm nhìn xây dựng VIFC-HCMC thành trạm trung chuyển vốn xanh cho Việt Nam và khu vực, bà Nguyễn Trúc Vân cho rằng, cần một tập hợp giải pháp đồng bộ, kết hợp giữa chính sách đột phá và sáng kiến công nghệ.

Trong đó, hoàn thiện khung pháp lý và ưu đãi cho tài chính xanh: Xây dựng Bộ tiêu chí phân loại xanh cho VIFC-HCMC làm nền tảng nhận diện dự án xanh, phù hợp thông lệ quốc tế và điều kiện Việt Nam; ban hành các chính sách ưu đãi thuế, phí cho hoạt động phát hành và đầu tư sản phẩm tài chính xanh. Đặc biệt, tận dụng Nghị định 324/2025/NĐ-CP về chính sách tài chính trong IFC để áp dụng mức thuế suất ưu đãi hoặc miễn một số loại thuế nhất định đối với thu nhập từ đầu tư xanh tại VIFC. Đồng thời, đơn giản hóa thủ tục đăng ký phát hành trái phiếu xanh, trái phiếu bền vững cho doanh nghiệp tại VIFC-HCMC, cho phép phát hành ra thị trường quốc tế dễ dàng hơn.

Thúc đẩy thị trường trái phiếu xanh và công cụ tài chính xanh. VIFC-HCMC nên đóng vai trò là bệ phóng cho trái phiếu xanh Việt Nam. Xây dựng sàn niêm yết trái phiếu xanh trong VIFC-HCMC để các trái phiếu xanh (cả VND lẫn ngoại tệ) có nơi giao dịch thứ cấp, tăng tính thanh khoản và minh bạch. Ngoài trái phiếu, khuyến khích phát triển các quỹ đầu tư xanh, quỹ ETF xanh niêm yết tại VIFC-HCMC nhằm huy động vốn cổ phần cho doanh nghiệp bền vững. Ngoài ra, cần phát triển thị trường carbon kết nối quốc tế.

Tất cả những giải pháp trên nhằm xây dựng VIFC-HCMC thành một trung tâm tài chính xanh năng động, sáng tạo, đột phá, tận dụng tối đa sức mạnh công nghệ và xu thế thị trường. Với những giải pháp và sáng kiến đột phá, TP. Hồ Chí Minh hoàn toàn có thể “đi tắt đón đầu”, trở thành trạm trung chuyển vốn xanh không chỉ cho Việt Nam mà còn vươn ra Đông Nam Á, đóng góp vào nỗ lực toàn cầu ứng phó biến đổi khí hậu.

Nguồn: tạp chí kinh tế tài chính

Từ khóa: vốn xanh, trung tâm tài chính quốc tế, Nguyễn Trúc Vân