Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Vụ bắt giữ 2.000 tấn xăng dầu; 90 tấn chân gà, cánh gà đông lạnh; 309 tấn đường tinh luyện… mượn hình thức tạm nhập tái xuất để buôn lậu trong thời gian gần đây cho thấy, không ít doanh nghiệp đang lạm dụng chính sách tạm nhập tái xuất để đưa hàng hóa vào tiêu thụ nội địa, gây thất thoát hàng chục tỷ đồng thuế cho ngân sách nhà nước, chưa kể đến những hệ lụy từ các mặt hàng có nguy cơ ảnh hưởng đến môi trường và sức khỏe người tiêu dùng. Điều này cho thấy đang có nhiều lỗ hổng trong cơ chế quản lý hoạt động kinh doanh tạm nhập tái xuất.

Lỗ hổng cơ chế
Theo báo cáo của Bộ Tài chính, chỉ tính riêng 6 tháng đầu năm 2012, các cơ quan chức năng đã phát hiện và xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tạm nhập tái xuất với trên 2.700 tờ khai, tổng số tiền xử phạt gần 3,3 tỷ đồng với các loại sai phạm như tạm nhập hàng cấm không có giấy phép, tạm nhập không đúng khai báo hoặc quá hạn thanh khoản. Điều đáng nói là các hàng tạm nhập tái xuất chủ yếu là hàng đông lạnh (thịt bò, chân gà, móng lợn,…), thiết bị văn phòng cũ (máy tính, máy photocopy, máy fax..), hàng nhựa phế liệu. Những mặt hàng này tiềm ẩn nguy cơ biến cảng thành bãi chứa hàng lậu, rác thải, ảnh hưởng đến môi trường. Ông Nguyễn Văn Cẩn, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Hải quan, cho biết: qua khám xét 277 container tại Hải Phòng thì có tới 139 container là nhựa phế liệu, ắc quy chì đã qua sử dụng; 31 container hàng đông lạnh có lẫn nội tạng như lòng bò, gà... đã quá hạn sử dụng.

Theo các chuyên gia kinh tế, những bất cập của các quy định hiện hành, những thông thoáng trong quy định về tạm nhập tái xuất của Việt Nam dường như đang "vẽ đường" cho các doanh nghiệp lách luật, làm ăn gian lận. Thông tư số 4/2006 của Bộ Thương mại và thông tư số 126/2011 của Bộ Tài chính đang làm cho công tác giám sát, quản lý của cơ quan hải quan gặp nhiều khó khăn. Hai thông tư trên cho phép doanh nghiệp được phép chia nhỏ lô hàng để dễ vận chuyển khi tái xuất hoặc được tiêu thụ nội địa. Điều này khiến việc kinh doanh tạm nhập tái xuất không thực sự đúng bản chất tạm nhập tái xuất (hàng hóa phải giữ nguyên hiện trạng).

Trong khi đó, thời gian kinh doanh tạm nhập tái xuất được phép lưu tại Việt Nam hiện nay cũng quá dài, lên tới 180 ngày. Đối với hàng kinh doanh tạm nhập tái xuất, thông thường doanh nghiệp có thể mang hàng về bảo quản trong thời gian lưu giữ tại Việt Nam cũng như tiềm ẩn nhiều rủi ro cho cơ quan hải quan trong việc giám sát, quản lý tính nguyên trạng của hàng hóa, đặc biệt trong khâu thanh khoản, theo dõi nợ thuế.

Ngoài ra, hoạt động kinh doanh tạm nhập tái xuất không hạn chế hay cấm kinh doanh những mặt hàng cấm nhập khẩu, mặt hàng nhạy cảm có thể ảnh hưởng đến môi trường, an toàn thực phẩm và dịch bệnh thông qua việc vận chuyển các mặt hàng này trên lãnh thổ Việt Nam. Đó là chưa kể đến hàng hóa nguy hiểm này có thể thẩm lậu vào nội địa Việt Nam.

Nhiều chuyên gia kinh tế cũng cho rằng, cơ chế, chính sách quản lý và thủ tục hải quan đối với hàng kinh doanh tạm nhập tái xuất quá thông thoáng, nên đối tượng hoạt động kinh doanh tạm nhập tái xuất hoàng hóa quá rộng. Chính sách thuế đối với hàng nhập khẩu theo loại hình kinh doanh tạm nhập tái xuất cũng thông thoáng, cụ thể thời hạn nộp thuế là 15 ngày kể từ ngày hết hạn tạm nhập (như vậy, tính từ ngày tạm nhập thì thời gian ân hạn thế tối đa lên tới 195 ngày), hàng tạm nhập tái xuất không thuộc đối tượng chịu thuế VAT, thuế tiêu thụ đặc biệt nên có doanh nghiệp đã lợi dụng khai loại hình tạm nhập tái xuất nhưng thực chất là để tiêu thụ nội địa, sau đó khai bổ sung chuyển loại hình nhập khẩu để kéo dài thời gian phải nộp thuế.

Siết chặt kinh doanh tạm nhập tái xuất
Nhằm tăng cường công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh doanh tạm nhập tái xuất, Bộ Tài chính cũng đã đề xuất với Thủ tướng Chính phủ các nhóm giải pháp siết chặt kinh doanh tạm nhập tái xuất. Trong đó, rút ngắn thời gian lưu trú hàng tạm nhập tái xuất ở Việt Nam là biện pháp khẩn thiết nhất, dễ áp dụng nhất. Bộ Tài chính cho rằng, chỉ cần cho phép hàng tạm nhập 30 ngày, không gia hạn thời gian lưu hàng. Quy định rút ngắn thời hạn này sẽ tránh được những sơ hở phát sinh mà doanh nghiệp lợi dụng trong quá trình tạm nhập tái xuất.
Cũng vì độ phức tạp của lĩnh vực tạm nhập tái xuất, Bộ Tài chính còn đề xuất co lại các điều kiện về năng lực doanh nghiệp để được cấp phép tạm nhập tái xuất. Ví dụ, các doanh nghiệp kinh doanh tạm nhập tái xuất phải đáp ứng về vốn, cơ sở vật chất; thậm chí, phải có bảo lãnh hoặc tiền ký cược đối với hàng tạm nhập tái xuất không có thuế nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt. Đối với Bộ Công Thương cũng cần ban hành danh mục cấm kinh doanh tạm nhập tái xuất đối với các mặt hàng chất thải nguy hải; tạm ngừng kinh doanh đối với hàng đã qua sử dụng; quy định và công bố điều kiện kinh doanh tạm nhập tái xuất.

Ngoài ra, Bộ Tài chính cũng kiến nghị tăng mức xử phạt năng hơn đối với các hành vi vi phạm các quy định về hàng kinh doanh tạm nhập tái xuất như đối với các hành vi tự ý tiêu thụ nội địa hàng kinh doanh tạm nhập tái xuất, chậm thanh toán tờ khai, tái xuất hàng hóa qua cửa khẩu không đúng quy định, khai báo không đúng tên hàng, số lượng hàng. Bên cạnh đó, cần quy định rõ về thời hạn nộp thuế đối với hàng kinh doanh tạm nhập tái xuất, quy định cụ thể hàng hóa phải nộp xong thuế trước khi được thông quan, trừ trường hợp được tổ chức tín dụng bảo lãnh.

Quốc Huy/TTXVN