Quá lệ thuộc vào vốn ngân hàng, doanh nghiệp đuối sức

Tại hội nghị Đầu tư 2012 do Tạp chí Nhịp Cầu đầu tư tổ chức ngày 23/8 tại Hà Nội, các đại biểu tập trung thảo luận 4 vấn đề chính mà doanh nghiệp Việt Nam đang gặp phải hiện nay, đó là: phụ thuộc vốn vay và cái giá phải trả; đầu tư trái ngành và cơn say bất động sản; rút khỏi bất động sản và phương thuốc chữa lành cơ cấu tài chính.

Với 4 vấn đề này, các diễn giả đã khẳng định, lý do làm các doanh nghiệp Việt Nam “đuối sức” thời gian qua chưa hẳn là do những thay đổi đột ngột về chính sách mà do những bất ổn trong chính nội tại của từng doanh nghiệp.

Trong đó, quan trọng nhất là các doanh nghiệp Việt Nam đã quá lệ thuộc vào vốn ngân hàng, lạm dụng đòn bẩy tài chính và chạy theo lợi nhuận bằng cách đầu tư trái ngành, tràn lan,… vì thế khi khó khăn ập đến thì lãi vay nhanh chóng “ăn” hết lợi nhuận.

Các diễn giả cũng chỉ ra những sai lầm của doanh nghiệp Việt Nam đó là không có một tầm nhìn dài hạn và thiếu thông tin. Đa số chạy theo thị trường thay vì dẫn dắt thị trường, hy vọng thị trường tốt lên thay vì hành động trước thị trường…

Theo ông Nguyễn Nam Sơn, Giám đốc điều hành Vietnam Capital Partners, nguyên nhân sâu xa đem đến sự thất bại cho các doanh nghiệp Việt Nam được gọi là “cái chết đa ngành.” Những doanh nghiệp thất bại tiêu biểu trong nền kinh tế vừa qua như Vinashin, Thủy sản Bình An… đều xuất phát từ hoạt động đầu tư trái ngành. Các công ty "mê đắm" trong cơn say tìm kiếm cơ hội đầu tư, song lại không dựa trên các năng lực cốt lõi, do đó, phần lớn đều gặp thất bại.

Trên thực tế, 5-7 năm trở lại đây, rất nhiều công ty lớn của Việt Nam đã liên tục mở rộng hoặc tham gia đầu tư vào lĩnh vực tài chính, ngân hàng, công ty chứng khoán và bất động sản.

Rất nhiều doanh nghiệp Việt Nam, từ công ty nhỏ đến tập đoàn lớn, đều xem ngân hàng là nguồn tài trợ chủ yếu, khiến cho cơ cấu tài chính của doanh nghiệp trở nên mong manh, đề kháng yếu trước những khó khăn của nền kinh tế.

Theo ông Nguyễn Xuân Thành, Giám đốc chính sách công, Chương trình giảng dạy kinh tế Fullbright, năm 2011 đã được đánh giá là thời điểm xấu nhất, thì năm 2012 những khó khăn còn nặng nề hơn, hệ thống doanh nghiệp đã thực sự đuối sức. Nguyên nhân chính là chính sách đầu tư tràn lan, trong khi tình trạng tài chính lại phục thuộc vào vốn vay.

“Vấn đề tăng trưởng tín dụng chậm lại là phản ứng tự nhiên của nền kinh tế. Chúng ta đang phải đối mặt với tình trạng thoái nợ diễn ra không chỉ ở doanh nghiệp mà cả ở các tổ chức tài chính”- ông Thành nhận định.

Trong 7 tháng đầu năm 2012, tổng phương tiện thanh toán tăng 8,58% so với năm 2011, trong khi tín dụng cho nền kinh tế chỉ tăng 0,57%, tức gần như không tăng. Theo ông Thành: “Các nước sau khi bùng nổ tín dụng đều chuyển qua giai đoạn suy giảm tín dụng, gánh nặng nợ của doanh nghiệp, ngân hàng đều tăng cao”.

Một vấn đề cũng được nhiều diễn ra quan tâm là “liệu đã muộn chưa” khi doanh nghiệp bây giờ mới nhận ra được căn bệnh của mình và vấn đề là chúng ta chữa lành nó dần dần sau chục năm nữa hay chấp nhận đau một lần để có thể vững vàng hơn.

Tiến sĩ Võ Trí Thành, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương, nhấn mạnh, đây căn bệnh chung không chỉ ở Việt Nam mà nó rất phổ biến trên cả thế giới. Xung quanh câu chuyện này có ba lý do, chính sách của chính phủ đã thiên về tăng trưởng, theo đó là sự bành trướng của tín dụng. Bên cạnh đó là cách ứng xử của ngân hàng khi họ giảm thiểu quy trình quản lý rủi ro cộng với cách tìm lợi nhuận ngắn hạn của các doanh nghiệp dựa vào đồng tiền dễ dãi.

Giải pháp để chữa căn bệnh này, theo ông Thành đó là cùng với những liên quan đến chính sách và mục tiêu của chính phủ, đồng thời là sự lành mạnh hóa hệ thống ngân hàng và bản thân cách ứng xử của doanh nghiệp, phải tự biết thoái nợ.

Tuy nhiên, cái giỏi của một quốc gia là phải giải quyết nhanh, song lại tránh được sự đổ vỡ quá lớn, như vậy đòi hỏi một nghệ thuật ứng xử “khi lên dốc gặp được sự hỗ trợ của đồng tiền thì lên cũng rất nhanh, nhưng khi xuống dốc không khéo thì có thể cũng rơi thẳng đứng”. Cái giỏi này không có sự giao thoa nào cả, mà nó cần đến một sự nỗ lực, bình tĩnh, kiên trì song phải rất quyết liệt của cả ba bên là nhà nước, ngân hàng và doanh nghiệp,” ông Thành khẳng định./.

Quang Toàn/TTXVN