Phát triển công nghiệp hỗ trợ để “vực” ngành cơ khí

Nhằm đánh giá kết quả thực hiện, hướng dẫn trình tự, thủ tục thực hiện các dự án công nghiệp hỗ trợ (CNHT), cũng như đề xuất các giải pháp tháo gỡ khó khăn, tạo điều kiện cho ngành CNHT nói chung và CNHT cho ngành cơ khí nói riêng phát triển, ngày 9/8 , tại Hà Nội, Bộ Công Thương và Hiệp hội Doanh nghiệp Cơ khí Việt Nam (VAMI) phối hợp tổ chức hội thảo “Phát triển công nghiệp hỗ trợ cho ngành cơ khí Việt Nam” .

Chưa phát triển kịp so với yêu cầu

Theo Phó Vụ trưởng Vụ Công nghiệp nặng (Bộ Công Thương) Phạm Anh Tuấn, hiện nay c ả nước có khoảng 3 . 100 doanh nghiệp cơ khí với t ổng số vốn của doanh nghiệp quốc doanh khoảng 360 – 380 triệu USD ; tổng vốn đăng ký đầu tư nước ngoài hơn 2 tỷ USD, trong đó hơn 50% tập trung vào lĩnh vực lắp ráp ô tô, xe máy và các mặt hàng tiêu dùng khác. Tuy nhiên, đến nay công nghệ chế tạo cơ khí vẫn đơn giản, lạc hậu, trình độ tụt hậu khoảng 2 - 3 thế hệ so với các nước trong khu vực.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Lê Dương Quang cũng cho biết, phát triển CNHT, đặc biệt là CNHT cho ngành cơ khí ngày càng trở nên cấp bách. Do đó, thời gian qua được Đảng và Nhà nước rất quan tâm, được xác định là khâu đột phá để phát triển nhanh và bền vững các ngành công nghiệp chủ lực của Việt Nam trong quá trình công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước. Thủ tướng Chính phủ cũng đã ban hành Quyết định 12/2011/QĐ-TTg về chính sách phát triển một số ngành CNHT, tuy nhiên đến nay, ngành CNHT, đặc biệt là CNHT phục vụ ngành cơ khí Việt Nam chưa phát triển kịp so với yêu cầu. Có thể nói, Nhà nước cũng đã có không ít cơ chế, chính sách để thể chế hóa chủ trương này. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, chính sách của nhà nước luôn thiếu tính ổn định, nhất quán, đặc biệt là chính sách thuế, tín dụng, đất đai, xuất nhập khẩu..., làm cho doanh nghiệp khó tính toán chiến lược lâu dài và không yên tâm đầu tư.

Lý giải về nguyên nhân này, Thứ trưởng Lê Dương Quang cho hay, là do trong một thời gian dài lúng túng trong việc xác định phân ngành cơ khí nào là chủ lực để có hướng tập trung phát triển CNHT cho ngành đó. Trong khi đó, lĩnh vực hoạt động của ngành cơ khí rất rộng, từ đóng tàu đến sản xuất các sản phẩm cơ khí gia dụng, sản phẩm CNHT vô cùng đa dạng. Bên cạnh đó, chúng ta chỉ nghĩ đến mục tiêu nội địa hóa cho một số nhóm sản phẩm cụ thể, mà chưa coi trọng đúng mức cũng như chưa có giải pháp hữu hiệu để từng bước tham gia vào chuỗi sản xuất - cung ứng toàn cầu. Đặc biệt, tính hợp tác, liên kết giữa các doanh nghiệp còn kém. Rất ít doanh nghiệp tạo dựng được mối quan hệ hợp tác chiến lược với đối tác.

Chia sẻ về những điểm chưa làm được, đặc biệt đối với ngành công nghiệp ô tô Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần ô tô Trường Hải (Thaco) Phạm Văn Tài cho biết, trước đây, ngành công nghiệp ô tô được hoạch định và kỳ vọng rất lớn đến năm 2010 đạt tỷ lệ nội địa hóa cao (40 – 60%), tự chủ công nghệ, đáp ứng nhu cầu thị trường trong nước (60 – 80%), hướng tới xuất khẩu ô tô và phụ tùng. Tuy nhiên, đến nay, hầu hết các chỉ tiêu đều không đạt được, đặc biệt đối với dòng xe con và xe chuyên dùng, tỷ lệ hiện tại mới chỉ đạt dưới 25%. Các chi tiết linh kiện phụ tùng có hàm lượng kỹ thuật cao như động cơ, hộp số đều chưa thể sản xuất trong nước. Các ngành CNHT chưa phát triển được như mong đợi, chỉ được một số chi tiết cơ bản như vỏ lốp, ắc quy, thùng xe... Nguyên nhân chủ yếu là do thị trường ô tô vẫn hạn hẹp, sản lượng thấp, từ đó khó có thể đầu tư vào ngành CNHT. Bổ sung quan điểm này, Tổng Giám đốc Tổng công ty Máy động lực và máy nông nghiệp (VEAM) Lâm Chí Quang cũng cho biết, ngành công nghiệp ô tô sẽ đứng trước thử thách nghiệt ngã khi Việt Nam thực hiện cam kết trong APTA về lộ trình giảm thuế vào năm 2018. Ông Quang cho rằng, nếu không có các đột phá về chính sách thì rất dễ hình dung hình hài của ngành công nghiệp ô tô giai đoạn sau này.

Nói đến việc liên kết giữa các doanh nghiệp, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần chế tạo Giàn khoan Dầu khí (PV Shipyard) Phan Tử Giang khẳng định “khả năng liên kết của các doanh nghiệp trong nước rất kém, thậm chí nhiều khi tỏ ra thờ ơ”. Ông nêu ví dụ, tại dự án đóng mới giàn khoan tự nâng 90m nước thuộc danh mục các sản phẩm cơ khí trọng điểm giai đoạn 2009-2015 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, với tổng giá trị gần 200 triệu USD, và có tổng tọng lượng chế tạo, lắp đặt 12.000 tấn, ngay từ dự án đầu tiên này, PV Shipyard đã tích cực tìm kiếm và chào mời các nhà sản xuất, nhà cung cấp trong nước tham gia dự án nhằm hạ giá thành sản phẩm nhưng không được. Ở dự án tiếp theo, sau hai lần làm việc với một doanh nghiệp thép trong nước - đơn vị sản xuất thép đáp ứng được yêu cầu cho làm giàn khoan dầu khí, nhưng đến nay PV Shipyard vẫn không nhận được sự hợp tác từ đơn vị này cho dù đơn hàng lên tới 14 triệu USD nên đã buộc PV Shipyard phải đặt mua ở nước ngoài với giá cao hơn.

Nỗ lực từ hai phía

Để tạo điều kiện thúc đẩy phát triển CNHT cho ngành cơ khí, Thứ trưởng Lê Dương Quang khẳng định, trước mắt, cần phải xác định được các nhóm sản phẩm CNHT ưu tiên phát triển trong từng thời kỳ để tập trung đầu tư, phát triển thị trường, đổi mới công nghệ. Cùng với đó, VAMI cần làm tốt vai trò liên kết giữa các doanh nghiệp cơ khí nhằm phát triển mối quan hệ hợp tác, từng bước tạo ra sự phân công, hợp tác sản xuất theo hướng chuyên môn hóa, hình thành các liên kết dưới dạng đối tác chiến lược hoặc cung cấp một số linh kiện, chi tiết mà trong nước cần.

Đồng tình với quan điểm trên, Vụ trưởng Vụ Công nghiệp nặng (Bộ Công Thương) Nguyễn Mạnh Quân cũng cho rằng, điểm mấu chốt để phát triển CNHT cho ngành cơ khí, Nhà nước cần có chính sách hỗ trợ hiệu quả hơn nữa về tài chính, tín dụng cho các doanh nghiệp. Tuy nhiên, trong khi chờ các chính sách phát huy hiệu quả thì bản thân doanh nghiệp cũng phải có quyết tâm cao, mạnh dạn đầu tư hơn nữa vào ngành công nghiệp này.

Một nước công nghiệp mà không có cơ khí tự chủ được thì rất khó vươn lên. Nếu đầu tư được cho cơ khí thì phải là có sự hỗ trợ mạnh mẽ từ nhà nước chứ một mình doanh nghiệp thì rất khó để thực hiện được. Muốn phát triển cơ khí thì Nhà nước phải có một loạt cơ chế, chính sách cũng như hệ thống nhất quán từ xây dựng, bảo vệ thị trường cho đến tạo đơn hàng. Hiện nay, Việt Nam đã hội nhập kinh tế rất sâu rộng nên việc bảo vệ thị trường và khuyến khích thị trường là cực kỳ quan trọng, Phó Chủ tịch, Tổng thư ký VAMI Đào Phan Long cũng khẳng định./.