Cơ sở hạ tầng ngành nước: Cần sự quan tâm đầu tư từ nhiều nguồn lực

Việt Nam cần khoảng 63.500 tỷ đồng đầu tư cho hạ tầng ngành nước. Mục tiêu đến năm 2015, tỷ lệ cấp nước sạch trên phạm vi toàn quốc, tại các đô thị loại IV đạt 70% và loại III là 90% đồng thời từng bước khắc phục tình trạng ngập úng thường xuyên ở các đô thị loại II trở lên... Đây cũng là cơ hội rất lớn, thu hút sự quan tâm không chỉ đối với các doanh nghiệp, nhà đầu tư trong nước mà còn các đối tác nước ngoài như Nhật Bản, Hàn Quốc... Thông tin này được Cục trưởng Cục Hạ tầng kỹ thuật, Bộ Xây dựng, Nguyễn Hồng Tiến chia sẻ tại buổi hội thảo "Việt Nam - Hàn Quốc. Nhu cầu đầu tư và cơ hội hợp tác phát triển trong lĩnh vực cấp, thoát nước và hệ thống xử lý môi trường tại Việt Nam", do Bộ Xây dựng tổ chức, ngày 8/5, tại Hà Nội.

Hạ tầng không theo kịp nhu cầu

Theo báo cáo từ Cục Hạ tầng Kỹ thuật, tốc độ đô thị hóa của Việt Nam khoảng 31%, cả nước hiện có 760 đô thị với mức tăng trưởng kinh tế trung bình từ 12 đến 15%.

Điểm lại tình hình sản xuất và cung cấp nước sạch, ông Tiến cho biết, tổng công suất của các nhà máy cấp nước sạch tính đến hết năm 2011 khoảng 6,4 triệu m3, tăng gấp 3 lần so với thời điểm năm 1998. Tốc độ đô thị hóa lớn nên dù công suất của các nhà máy liên tục tăng song dân số đô thị được cung cấp nước sạch thông qua hệ thống cấp nước trung tâm đạt khoảng 77%. Trong khi đó, tỷ lệ thất thoát nước sạch khoảng 30%. Đây là con số quá lớn và lãng phí cao so với một số nước tiên tiến trong khu vực và trên thế giới. Đơn cử như Nhật Bản chỉ khoảng thất thoát từ 3% đến 5% nước sạch.

Nguồn cấp nước chủ yếu hiện tại là nước mặt và nước ngầm. Giá nước tiêu thụ khoảng từ 3.000 đến 6.000 VND/m2. Mức giá nước rất thấp nên ý thức tiết kiệm nước sạch ở người dân và toàn xã hội chưa cao.

Chính phủ đã phê duyệt Chương trình chống thất thoát, thất thu nước sạch. Nhưng đến thời điểm này, sự vào cuộc của các bộ, ban ngành hữu quan, các đơn vị tham gia khai thác, cung cấp và quản lý tiêu thụ nước sạch còn hạn chế. Hệ thống thoát nước chủ yếu là dùng chung, nên đã quá tải và xuống cấp do đầu tư từ lâu. Tính đến năm 2011, cả nước mới có 9 đô thị thuộc 9 địa phương có 17 trạm thoát nước tập trung. Đây chính là một trong những nguyên nhân dẫn tới tình trạng ngập úng liên miên và cục bộ ở một số đô thị.

Đầu tư vào lĩnh vực thoát nước chưa được quan tâm một cách thích đáng. Hiện tại, phí thoát nước, phí nước thải chưa thu được trực tiếp mà phải thu qua giá nước sạch với tỷ lệ khoảng 10% nên không đủ chi phí tái đầu tư và nâng cấp cho hệ thống thoát nước. Nhìn chung, cơ chế tài chính và hoạt động đầu tư vào lĩnh vực cấp, thoát nước và xử lý nước thải, chất thải còn hạn chế. Các chính sách và thể chế pháp luật quy định về giá, về quản lý trong tiêu thụ nước sạch còn thiếu và cần phải được nghiên cứu bổ sung trong thời gian tới.

Khát vốn

Thứ trưởng Bộ Xây dựng, Bùi Phạm Khánh, cho biết, nhu cầu đầu tư vào ngành nước thì nhiều nhưng năng lực và số lượng dự án hiện có lại chưa đáp ứng được yêu cầu từ thực tiễn. Đến năm 2010, cả nước có khoảng 47 dự án sử dụng nguồn vốn đầu tư phát triển chính thức (ODA) trong lĩnh vực cấp, thoát nước và môi trường, với số vốn khoảng 2,5 tỷ đô la Mỹ.

Ở nhiều địa phương, hiện có khoảng 36 dự án trong lĩnh vực này đang kêu gọi và thu hút đầu tư, với các chính sách ưu đãi, khuyến khích như xây dựng ngoài hàng rào, hỗ trợ chi phí giải phóng mặt bằng và các cơ chế tài chính khác... Không chỉ các thành phần kinh tế trong nước mà các đối tác nước ngoài có quan tâm cũng đều được khuyến khích tham gia, thông qua các hình thức như BOT, BT, hợp tác công ty PPP hay Nhà nước và nhân dân cùng làm.

Tuy nhiên, trên thực tế sự quan tâm đầu tư của các thành phần kinh tế vào lĩnh vực cấp, thoát nước và môi trường, nhất là tư nhân còn rất dè dặt. Qua tìm hiểu của phóng viên, một trong nhiều nguyên nhân là do lĩnh vực này đòi hỏi suất vốn đầu tư lớn, hiệu quả kinh tế không cao hơn nhiều so với các hình thức đầu tư khác, trong khi quá trình thu hồi vốn lại chậm. Chưa kể ở một số nơi, thủ tục cấp phép và đăng ký đầu tư còn chậm, đặc biệt, những khó khăn trong công tác giải phóng mặt bằng, tổ chức tái định cư cho người dân trong vùng dự án... Đây là những vấn đề còn tồn tại và phải sớm được khắc phục, mới mong thu hút được sự quan tâm không chỉ của nội lực trong nước mà còn các tổ chức quốc tế, các nhà tài trợ và doanh nghiệp nước ngoài.

Ngọc Quỳnh /TTXVN