Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, Việt Nam được thiên nhiên ưu đãi có nhiều sản phẩm nông thuỷ sản phong phú. Tuy nhiên, xét về mặt chất lượng cũng như sự đa dạng của sản phẩm xuất khẩu, chúng ta lại chưa có nhiều thương hiệu nông thuỷ sản khẳng định được vị thế trên trường quốc tế. Nhiều chuyên gia thương hiệu cho rằng, việc xây dựng thương hiệu cho hàng nông thuỷ sản hiện nay là cơ hội lớn vì còn rất nhiều khoảng trống về thị trường cho sản phẩm này.

Thương hiệu vừa thiếu, vừa yếu

Việt Nam có nhiều mặt hàng nông sản, thủy sản nổi trội như vải thiều Lục Ngạn (Bắc Giang), cam Hà Giang, quýt Lạng Sơn, hồ tiêu Chư Sê (Gia Lai), sâm Ngọc Linh (Quảng Nam, Kon Tum), nho Ninh Thuận, bơ Đắc Lắc, cá lăng Bắc Mê (Hà Giang)... Về số lượng, Việt Nam cũng nằm trong “top” các nước xuất khẩu nông thuỷ sản lớn nhất trên thế giới, với không ít các sản phẩm đứng ở vị trí dẫn đầu, như: hồ tiêu, hạt điều, cà phê... Các mặt hàng nông sản, thủy sản của Việt Nam đã có mặt ở 160 quốc gia trên thế giới với số lượng xuất khẩu không nhỏ, nhưng hầu như toàn bộ các mặt hàng này đều phải mang nhãn, mác của nước khác.

Nhiều chuyên gia, nhà doanh nghiệp đi khảo sát thị trường nước ngoài đã ghi nhận một thực tế đáng buồn là sản phẩm nông thủy sản của Việt Nam hầu như vắng bóng hoặc nếu có sản phẩm thì lại bị ghi xuất xứ từ Thái Lan, Malaixia...

Ông Đoàn Đình Hoàng, chuyên gia về tư vấn tiếp thị thương hiệu độc lập cho biết, có một thực tế trong những lần đi khảo sát là tại các siêu thị ở những nước châu á còn có thể thấy một số mặt hàng nông sản Việt Nam trên kệ hàng, nhưng ở các siêu thị châu Âu thì hầu như vắng bóng. “Cà phê bán tại siêu thị Wal Mart có hơn 100 sản phẩm khác nhau với chủng loại sản phẩm như cà phê nguyên vị, nguyên chất, không cafein, không đường nhưng không có sản phẩm cà phê nào mang thương hiệu Việt Nam”, ông Hoàng dẫn chứng. Theo tính toán của ông Hoàng, nếu 1kg thanh long bán tại vườn là 2.500 đồng/kg, các thương lái trong nước sơ chế và xuất khẩu họ thu được khoản lợi nhuận 20% so với giá mua. Thanh long được bán cho nhà nhập khẩu, sau đó, đóng gói bao bì với thương hiệu của họ và đưa vào phân phối, lúc này lợi nhuận thu về từ 60-70% so với giá ban đầu. “Xây dựng thương hiệu cho mặt hàng nông sản đang trở nên bức thiết, để giúp ngành nông sản tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị hàng hóa, nâng cao giá trị lợi nhuận thu về”, ông Hoàng nói.

Theo ông Đặng Lê Nguyên Vũ, Chủ tịch Tập đoàn cà phê Trung Nguyên, việc xây dựng thương hiệu cho nông sản Việt Nam là một chuyện lớn. “ Việt Nam là cường quốc về cà phê nhưng chưa có 1 chính sách quốc gia về phát triển vùng nguyên liệu cà phê, thiếu một số tập đoàn cà phê có tiềm lực để tối đa hóa giá trị ngành cà phê thay vì cứ bán sản phẩm thô như hiện nay”, ông Vũ chia sẻ.

Ông Lê Hoàng Minh, Phó Chủ tịch Hội Nông dân Việt Nam cho biết, có đến 90% nông sản xuất khẩu của Việt Nam phải mang thương hiệu nước ngoài. Nhiều mặt hàng vốn là thế mạnh của Việt Nam như chè Thái Nguyên đã vang danh khắp trong Nam ngoài Bắc nhưng chưa nâng lên tầm quốc gia nên chưa được thị trường quốc tế công nhận. Việt Nam có niềm tự hào về bưởi, chè, cà phê, gạo... nhưng chỉ là lưu truyền trong dân gian, chưa có mặt hàng nông sản nào đạt thương hiệu quốc gia.

Có một nghịch lý là một số mặt hàng nông thuỷ sản của Việt Nam trong khi xuất khẩu được nhiều ra thị trường thế giới, thì sản phẩm tại thị trường nội địa lại không được người dân biết đến. Ví dụ như sản phẩm gạo, Việt Nam là nước xuất khẩu gạo thứ hai trên thế giới nhưng gạo ngoại nhập chiếm lĩnh gần hết thị trường gạo chất lượng cao nội địa của Việt Nam. Tại các tỉnh miền Tây Nam Bộ gạo Campuchia, Thái Lan chiếm từ 50-80% trên các quầy kinh doanh gạo. Tại miền Bắc nếu như trước đây các loại gạo tám thơm Hải Hậu, Dự Hương, Bắc Hương... được coi là “nhất bảng” thì hiện nay loại gạo cao cấp Thái Lan đã dần chiếm lĩnh thị trường. ở TP. Hồ Chí Minh, Hà Nội gạo ngoại đa dạng hơn khi ngoài gạo xuất xứ Thái Lan, Campuchia còn có gạo của Hàn Quốc, Nhật, Đài Loan, Mỹ... Như vậy, trong khi chúng ta tập trung sản xuất gạo cấp thấp để xuất khẩu, không chú tâm giữ gìn các thương hiệu gạo cao cấp, thì gạo ngoại đã nhanh chóng chiếm lĩnh thị trường gạo cao cấp nội địa. Để tìm ra một loại gạo đại diện cho thương hiệu gạo Việt Nam hiện nay là chưa có.

Tìm kiếm giải pháp và lộ trình phù hợp

Tiến sĩ Cao Sỹ Kiêm, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam cho rằng, muốn xây dựng thương hiệu nông sản cần phải xóa bỏ tâm lý “tiểu nông” cố hữu, thậm chí cả sự tự ti để hội nhập. Để vượt qua khó khăn, phát triển bền vững, ngành nông thuỷ sản Việt Nam cần có một chiến lược xây dựng thương hiệu mang tầm quốc gia. Tuy nhiên, để tạo được thương hiệu cho một mặt hàng nông sản hay thuỷ sản trên thị trường thế giới, doanh nghiệp phải bắt đầu từ thị trường nội địa và lấy thị trường này làm nền tảng chinh phục thị trường nước ngoài.

Trước hết, các hộ nông dân sản xuất nhỏ lẻ cần phải tập hợp lại thành một hợp tác xã có quy mô lớn, công nghệ sản xuất hiện đại và tìm được đầu ra cho sản phẩm. Những hợp tác xã này sẽ cung cấp cho xã viên dịch vụ gia công, chế biến, kho tàng, hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm, cung ứng hàng tiêu dùng, cung cấp tín dụng lãi suất thấp và dịch vụ bảo hiểm mùa màng cũng như lương hưu cho các xã viên. Tham gia hợp tác xã, nông dân tránh được sự ép giá của các thương lái. Việc kiểm soát chất lượng cũng sẽ tốt hơn.

Từ việc đảm bảo được chất lượng, nguồn cung, nông dân sẽ góp phần rất lớn trong việc giữ gìn, duy trì thương hiệu cho hàng nông thuỷ sản Việt Nam ngay từ thị trường trong nước, và xa hơn là thị trường nước ngoài. Ngoài ra, cần kết nối với các siêu thị trong nước để tiêu thụ hàng trực tiếp, hạn chế việc bán hàng qua các thương lái, điều này giúp họ bán hàng với giá cao hơn, chủ động hơn.
Hiện nay người tiêu dùng đã quan tâm hơn đến việc mua thực phẩm tươi sống trong các siêu thị, do nhu cầu thực phẩm đảm bảo vệ sinh an toàn của người dân, đặc biệt người dân thành phố đang tăng dần. Hoạt động cung cấp hàng nông thuỷ sản qua hệ thống siêu thị sẽ góp phần xây dựng và giữ gìn thương hiệu cho các sản phẩm có chất lượng tốt, giúp hàng nông thuỷ sản Việt Nam có chỗ đứng ngay tại thị trường nội địa.

Để xây dựng thương hiệu cho nông sản Việt Nam, các chuyên gia đều cho rằng cốt lõi vẫn phải bắt đầu từ việc tái cấu trúc lại ngành nông nghiệp theo hướng bền vững để tạo ra những sản phẩm thực sự có chất lượng tốt, đồng đều, sản lượng lớn, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm. Sau đó mới có cơ sở vững chắc cho các chiến lược tiếp thị, truyền thông. Trong quá trình định vị lại sản xuất này, chính phủ và doanh nghiệp phải đóng vai trò là nhạc trưởng. “Nông dân không thể tự sản xuất theo các mô hình sản xuất hiện đại với quy mô lớn, doanh nghiệp phải là người đứng ra tổ chức cho người nông dân theo các mô hình đó.”, Phó giáo sư- tiến sĩ Vũ Trọng Khải, Chuyên gia kinh tế nông nghiệp và phát triển nông thôn nói.

Các doanh nghiệp cũng cần lập cho mình các website riêng để quảng bá cho hàng hoá mình kinh doanh. Trong thời đại internet hiện nay, lập website cũng là một cách quảng cáo, bán hàng rất có ý nghĩa.

Đối với các doanh nghiệp xuất khẩu hàng nông thuỷ sản cần đặc biệt chú ý đến vấn đề đăng ký bảo hộ thương hiệu trên thị trường nước ngoài. Vụ tranh chấp quyền bảo hộ thương hiệu Cà phê Trung Nguyên tại Mỹ là bài học quý báu cho các doanh nghiệp Việt Nam. Hay hiện nay trên đất Mỹ, con cá da trơn Việt Nam đang được bán với nhiều thương hiệu khác nhau, gây tâm lý “hoang mang” cho chính người tiêu dùng, họ không biết loại nào là ngon. Điều này là do các doanh nghiệp Việt Nam không xây dựng được thương hiệu thống nhất để khi người tiêu dùng các nước muốn mua là dễ dàng tìm đúng.

Bên cạnh đó, Chính phủ cũng cần tổ chức các kênh thông tin thương mại hiệu quả đến doanh nghiệp, người nông dân và tổ chức tuyên truyền về thương hiệu, đồng thời có chính sách hỗ trợ như: khuyến khích, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp đầu tư vào xây dựng thương hiệu, đơn giản hoá thủ tục hành chính, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp đăng ký thương hiệu nhanh chóng, hỗ trợ doanh nghiệp trong đào tạo, huấn luyện, cung cấp thông tin, tư vấn cho doanh nghiệp xây dựng và quảng bá thương hiệu, xử lý nghiêm những hành vi vi phạm quyền sở hữu thương hiệu. Nhiều chuyên gia khẳng định, khi có chiến lược xây dựng thương hiệu quốc gia và thương hiệu nông thuỷ sản Việt Nam đã được khách hàng chấp nhập sẽ mang lại cho doanh nghiệp, người sản xuất khả năng tiếp cận thị trường dễ dàng và sâu rộng hơn, từ đó giúp tăng doanh số, tăng lợi nhuận lên gấp nhiều lần so với hiện nay.

Dẫn theo Thông Tấn Xã Việt Nam