Thận trọng trong phát triển năng lượng tái tạo

(VEN) - Là một nước nhiệt đới gió mùa, bờ biển trải dài, Việt Nam có những tiềm năng lớn trong phát triển năng lượng tái tạo (NLTT) từ các nguồn như gió, mặt trời, sinh khối… Tuy nhiên, theo các chuyên gia ngành năng lượng, cần thận trọng trong phát triển các nguồn năng lượng này.

Khi kinh tế phát triển, nhu cầu năng lượng tăng lên từng ngày, đa dạng hóa các nguồn cung cấp điện là điều hết sức quan trọng, đặc biệt trong điều kiện các nguồn năng lượng sơ cấp như than, dầu khí… đang dần cạn kiệt như hiện nay. Có thể nói, chưa bao giờ việc đẩy mạnh nghiên cứu, đầu tư và đưa vào sử dụng các nguồn điện tái tạo lại “nóng” như thời điểm này. Tuy nhiên, theo TS.Nguyễn Anh Tuấn - Viện Năng lượng: “Có 4 thách thức lớn cần phải được tính đến khi phát triển các nguồn từ NLTT, thứ nhất là vốn, thứ hai là hệ thống truyền tải và nối lưới, thứ ba là các nguồn dự phòng, thứ tư là ảnh hưởng đến môi trường sống”.

Cụ thể, rào cản lớn nhất hiện nay cho các dự án điện từ các nguồn tái tạo là vấn đề giá. Bởi các dự án điện từ các nguồn NLTT có đặc thù là hệ số công suất thấp, tuy nhiên, suất đầu tư lại tương đối cao. Theo điều tra của Viện Năng lượng, với hai dự án cùng công suất, suất đầu tư của một dự án điện gió thường cao hơn khoảng 3 lần so với một dự án nhiệt điện than. Cùng với suất đầu tư cao, việc giá mua điện gió như hiện nay (khoảng 7,8cent/kWh) làm các dự án từ nguồn NLTT khó hấp dẫn nhà đầu tư.

Thách thức thứ hai với các dự án NLTT là việc đầu tư hệ thống truyền tải và nối lưới. Với suất đầu tư tương đối lớn như vậy, phần nhiều các dự án từ các nguồn NLTT có đặc điểm là phục vụ cung cấp tại chỗ để khống chế giá thành ở mức thấp nhất. Tuy nhiên, vấn đề là các nguồn NLTT thường tập trung ở một khu vực đặc biệt nào đó, ví dụ gió thường tập trung tại các tỉnh ven biển, hải đảo…; điện mặt trời tập trung ở các tỉnh miền Nam… nên nếu tập trung phát triển điện ở khu vực có tiềm năng thì thường vượt nhu cầu sử dụng của khu vực đó. Điển hình như tại khu vực Đông và Tây đồng bằng Bắc Bộ, theo thống kê của Viện Năng lượng, khu vực này có tiềm năng lớn về NLTT, trong đó có khoảng 4000MW là thủy điện vừa và nhỏ nhưng nhu cầu tại chỗ chỉ vào khoảng 2000MW, tức là 50% của tiềm năng đó. 50% năng lượng còn lại cần phải được tận dụng để tải lên lưới điện quốc gia. Tuy nhiên, việc nhiều nguồn điện được tận dụng cùng lúc để tải lên lưới điện quốc gia sẽ dễ gây ra nghẽn mạch, đòi hỏi nâng cấp mạnh lưới điện truyền tải. Khác với các loại năng lượng từ các nguồn truyền thống đã được phát triển một thời gian dài, đầu tư các dự án NLTT còn rất mới mẻ, nhà đầu tư ít kinh nghiệm. Do đó, theo ông Tuấn: “Bài học về hàng loạt dự án thủy điện vừa và nhỏ xây dựng xong không thể phát điện do thiếu lưới điện truyền tải vẫn còn đó. Cho nên, đơn vị mua điện (ở đây là Tập đoàn Điện lực Việt Nam) cần phải tính toán làm sao để cơ sở hạ tầng có thể đáp ứng được yêu cầu phải tải nhiều nguồn điện khác nhau. Các nhà đầu tư NLTT cũng cần phải tính toán đến việc khi dư thừa công suất ở một khu vực thì phải làm sao để bán điện cho các khu vực khác, tránh tình trạng bỏ ra một khoản vốn lớn rồi dự án không sử dụng được hoặc không được tận dụng triệt để”.

Bênh cạnh đó, một trong những đặc điểm của các nguồn năng lượng tái tạo là thường phụ thuộc rất nhiều vào thời tiết, khí hậu. Ví dụ, khi vào mùa mưa lũ, nhiều nước, các dự án thủy điện có thể sản xuất được một lượng điện năng rất lớn nhưng vào mùa khô, không đủ nước thì lượng điện sản xuất sẽ bị thiếu hụt. Một sản phẩm quen thuộc là bình đun nước nóng NLMT cũng chỉ hoạt động 100% công suất khi trời nắng, còn khi trời râm hoặc ánh sáng mặt trời yếu hơn thì khả năng thu NLMT chỉ vào khoảng 40 - 50%. Cho nên việc tính toán làm sao để tận dụng được điện từ nguồn này khi vào mùa và có các nguồn thay thế khi “trái mùa” là một trong những thách thức không nhỏ của các dự án NLTT.

Thách thức thứ tư đối với các dự án NLTT là những tác động đến môi trường sống. Mặc dù được xếp vào hàng các loại năng lượng “sạch”, thân thiện với môi trường, không gây quá nhiều ảnh hưởng về phát thải như một số các nguồn năng lượng hóa thạch khác như dầu, than, khí, nhưng các dự án NLTT vẫn tồn tại một số ảnh hưởng đến môi trường như thủy điện vừa và nhỏ gây thay đổi về môi trường sinh thái, thay đổi về dòng chảy, ngập lụt…, điện gió ảnh hưởng đến đàn chim di trú, hóa chất từ chất thải pin mặt trời… “Để phát triển các nguồn điện từ NLTT một cách bền vững, tất cả những yếu tố ảnh hưởng đến môi trường này phải được xem xét kỹ” – TS. Tuấn nhấn mạnh.

Mới đây nhất, tại hội thảo hướng dẫn quy trình lập quy hoạch và thông tin đầu tư phát triển điện gió tại Việt Nam, ông Phạm Mạnh Thắng, Vụ trưởng Vụ Năng lượng, Bộ Công Thương đã khẳng định: “Do áp lực về giá và nhiều nguyên nhân khác, phát triển các dự án điện gió nói riêng và các dự án từ nguồn NLTT nói chung là cần thiết nhưng không nên vội vàng và không phát triển bằng mọi giá”. Như vậy, dù đứng trước tiềm năng lớn nhưng các dự án NLTT cần được triển khai hết sức thận trọng nhằm đảm bảo nhu cầu sử dụng nhưng vẫn đảm bảo yếu tố bền vững.

Việt Nam được đánh giá là có tiềm năng NLTT tương đối lớn, điện gió trên 80% diện tích cả nước (Theo chương trình điều tra Năng lượng cho châu Á của Ngân hàng Thế giới, tiềm năng điện gió ở Việt Nam vào khoảng 513.360 MW, tức là bằng hơn 200 lần công suất của thủy điện Sơn La). Bên cạnh đó, có khoảng 2.000 – 2.500 giờ nắng nóng với cường độ bức xạ trung bình 4,5 kWh/m2/ngày, tương đương 43,9 TOE/năm…

Các nguồn NLTT cũng được ưu tiên phát triển trong quy hoạch điện VII, cụ thể, ưu tiên phát triển các nguồn năng lượng tái tạo (điện gió, điện mặt trời, điện sinh khối,...) cho sản xuất điện, tăng tỷ lệ điện năng sản xuất từ nguồn năng lượng này ở mức 3,5% năm 2010 lên 4,5% tổng điện năng sản xuất vào năm 2020 và đạt 6% vào năm 2030.

Theo Dẫn theo Ven.vn